Căng thẳng xung quanh chính sách kinh tế của Trung Quốc đang ngày càng tăng. Việc Trung Quốc neo đồng NDT với đồng USD, dưới giá trị thực, đã gây ảnh hưởng đáng kể đến sự hồi phục kinh tế toàn cầu. Đã đến lúc cần phải thay đổi điều này.
Các lời chỉ trích ngày càng mạnh nhắm vào cách điều tiết tiền tệ của Trung Quốc: bán đồng NDT, mua ngoại hối dự trữ, và như vậy TQ giữ được đồng NDT yếu và hàng xuất khẩu của Trung Quốc trở nên cạnh tranh một cách giả tạo, điều này bắt đầu diễn ra vào năm 2003. Vào thời điểm đó, cứ mỗi tháng Trung Quốc lại kiếm được 10 tỷ USD cho vào dự trữ và riêng trong năm 2003, thặng dư tài khoản vãng lai là 46 tỷ USD.
Ngày nay, cứ mỗi tháng, Trung Quốc lại kiếm được 30 tỷ USD cho vào nguồn 2,4 nghìn tỷ USD đang có trong dự trữ. Theo quỹ tiền tệ quốc tế IMF dự tính thâm hụt tài khoản vãng lai trong năm 2010 của Trung Quốc là 450 tỷ USD gấp 10 lần năm 2003. Đây là chính sách bóp méo tỷ giá lớn nhất mà các nước lớn từng theo đuổi.
Chính sách này đã gây phương hại nghiêm trọng đến thế giới. Hầu hết các nền kinh tế lớn đang bị mắc vào bẫy thanh khoản – đó là bị suy thoái, nhưng khó tạo ra sự hồi phục chỉ bằng cắt giảm lãi suất, vì tỷ giá tương đối gần như bằng 0. Trung Quốc, vốn tạo ra thâm hụt thương mại bóp méo, đang áp đặt sự chống kích thích kinh tế lên các nền kinh tế lớn đang gặp khó khăn khác, mà các nước này không thể thay đổi.
Vậy thì chúng ta cần phải làm gì? Việc đầu tiên, Bộ Tài Chính Mỹ cần thôi đừng mập mờ né tránh giải quyết vấn đề này.
Hai năm một lần, theo luật, bộ Tài Chính Mỹ phải công bố báo cáo về các nước đang điều tiết tỷ giá phục vụ mục đích bảo hộ và tạo sự không công bằng trong thương mại quốc tế. Luật rõ ràng là vậy, nhưng bộ Tài Chính Mỹ đã không thực hiện đúng báo cáo về đồng NDT, và không thực sự làm hết mình. Điều này giải thích vì sao Quốc Hội Mỹ vẫn chứ hành động. Thay vào đó Bộ Tài Chính Mỹ trong 7 năm ròng đã làm ngơ trước vấn đề đồng NDT.
Liệu rằng trong báo cáo vào ngày 15/4 tới, sự làm ngơ này có tiếp diễn. Hãy chờ xem.
Nếu Bộ Tài Chính thực sự vạch trần sự điều tiết tỷ giá bất hợp lý của Trung Quốc, vậy hành động tiếp theo sẽ thế nào? Nhiều người đã có những nhận định sai lầm như sau: Trung Quốc đang ở chiếu trên đối với Hoa Kỳ, bởi vì chúng ta không dám chọc giận Trung Quốc vì họ đang có dự trữ tài sản USD lớn.
Vậy điều gì sẽ xảy ra nếu Trung Quốc bán lượng tài sản USD lớn như vậy? Liệu nó có làm cho lãi suất tăng mạnh?. Trong ngắn hạn lãi suất của Hoa Kỳ sẽ không đổi, mức lãi suất đang được Fed giữ ở mức gần bằng 0, và Fed sẽ không tăng lãi suất cho đến khi tình hình thất nghiệp đi xuống. Lãi suất dài hạn có thể tăng nhẹ, nhưng nó còn phụ thuộc vào viễn cảnh thị trường về lãi suất ngắn hạn. Fed cũng sẽ ngă chặn mọi ảnh hưởng làm tăng lãi suất nếu Trung Quốc muốn bán dự trữ để kéo nó lên, bằng cách Fed mua lại trái phiếu dài hạn.
Phải thừa nhận nếu Trung Quốc bán tháo trái phiếu của Mỹ, thì giá trị đồng USD sẽ giảm so với các đồng tiền khác, như Euro. Nhưng đó là điều tốt cho Mỹ, bởi vì hàng hóa của Mỹ sẽ lại cạnh tranh hơn trên thế giới và giúp làm giảm thâm hụt thương mại. Mặt khác đó lại là điều bất lợi cho Trung Quốc vì họ phải chịu lỗ nặng do nắm giữ nhiều tài sản bằng đồng USD. Nói tóm lại, thực ra hiện nay Hoa Kỳ đang trên cơ, chứ không phải là Trung Quốc.
Vậy là chúng ta không có lý do gì để sợ Trung Quốc cả. Những chúng ta nên làm gì?
Một vài người vẫn lập luận rằng, chúng ta nên hòa nhã với Trung Quốc, chứ không phải đối đầu. Nhưng chúng ta có lý do để hành động vì qua nhiều năm, Trung Quốc với thặng dư thương mại phình to đã không hành động gì cả, mới đây thủ tướng Trung Quốc ông Ôn Gia Bảo còn tuyên bố ngớ ngẩn rằng đồng NDT không ở mức dưới giá trị thực. ( Theo viện Peterson về kinh tế quốc tề thì đồng NDT đang ở dưới giá trị thực 20% đến 40%.). Ông Ôn Gia Bảo còn tố cáo các nước khác đang làm yếu đồng tiền để giúp cho xuất khẩu.
Vậy nếu mềm dẻo mà không hiệu quả, thì chúng ta cần phải làm gì. Hãy nhớ lại năm 1971, khi Hoa Kỳ phải giải quyết vấn đề tương tự, nhưng không căng thẳng bằng hiện nay, về vấn đề đồng tiền ở giá trị ảo, bằng cách áp đặt thêm 10% phí nhập khẩu, và sau dỡ bỏ vài tháng sau đó khi Đức, Nhật và các nước khác điều chỉnh tỷ giá. Tình hình hiện nay, Trung Quốc sẽ không chịu thay đổi chính sách trừ khi phải đối mặt với hành động tương tự năm 1971. Nếu hành động mức phí áp đặt hiện nay phải là 25%
Tôi không đề xuất một chính sách diều hầu đối với Trung Quốc. Nhưng nếu chính sách tiền tệ của Trung Quốc đang khiến cho tình hình kinh tế thế giới ngày càng tồi tệ, trong thời điểm nó đã rất tồi tệ. Chúng ta cần phải hành động.
Nguyên Bùi