Kỳ 2: Tìm hướng mới cho ngành thủy sản
Việc dịch chuyển vùng nuôi và tính tới các giải pháp xây dựng công trình và giải pháp phi công trình (con giống, kỹ thuật đào ao, thả nuôi…) để ứng phó với biến đổi khí hậu phải xem là ưu tiên hàng đầu của ngành thủy sản.
Nuôi tự phát là... tự sát
Để làm điều này, theo ông Quỳnh, việc xây dựng các hệ thống đê bao phải mang tính liên kết vùng, không nên làm riêng lẻ như thời gian qua. “Cũng như cây trồng, cần chú trọng bảo tồn, phát triển các nguồn thủy sản của địa phương để tạo ra các gene có tính thích ứng cao hơn với biến đổi khí hậu”, ông Quỳnh nhấn mạnh.
Ông Trương Quốc Phú, Phó khoa Thủy sản, ĐH Cần Thơ, cho biết đồng bằng sông Cửu Long rất phong phú về loại giống thủy sản trong tự nhiên nên người dân có thể khai thác để nuôi. Nhiều loại thủy sản có thể sống được cả trong môi trường nước ngọt và nước lợ (cá rô phi, cá phi đen…), hoặc sống trong nước ngọt nhưng thường di cư sang nước lợ (cá bông lau, cá kèo, cá dứa…) sẽ được các nhà khoa học nghiên cứu để tạo con giống sống hoàn toàn trong nước lợ.
Hiện, khoa Thủy sản của trường đã sản xuất thành công con giống của các loài cá sống trong môi trường nước lợ như cá ngát, cá chốt, cá đối, cá nâu... và đang nghiên cứu sản xuất giống cá nước mặn (cá bóp, cá mú…). Ông Trương Quốc Phú khẳng định: “Trong lĩnh vực nuôi trồng thủy sản, muốn ứng phó hiệu quả với biến đổi khí hậu, cần thay đổi mô hình nuôi, dịch chuyển vùng nuôi, áp dụng các phương pháp thả nuôi, kỹ thuật thả nuôi theo quy hoạch và định hướng rõ ràng chứ không thể tự phát như thời gian qua”.
Chủ nhiệm HTX cá tra Thới An (Cần Thơ), ông Nguyễn Ngọc Hải, dự báo: “Chúng tôi đã xác định, khi nước biển dâng cao, mặn ngập sâu thì phải bỏ nhiều vùng nuôi ở Bình Đại, Giồng Trôm (Bến Tre). HTX đã xây dựng kế hoạch tuyển chọn con giống gắt gao hơn, thả nuôi thoáng hơn, thuê các bộ kỹ thuật để theo dõi và trị bệnh cho cá. Đã đến lúc không thể nuôi thủy sản theo tập quán như trước đây”.
Tạo giống cá thích nghi với nước lợ
Mới đây, anh Tống Minh Chánh, ấp Long Thạnh 2, xã Long Hòa, huyện Phú Tân, tỉnh An Giang, lai tạo thành công loại cá dứa (tên khoa học Pangasius Kunyit) có thể sống ở vùng nước mặn và lợ. Đây là loại cá da trơn có hình dáng hao hao như cá tra, cá ba sa, cá hú nhưng thịt chắc, nhiều nạc và thơm ngon. Anh Chánh cho biết, lúc cá tra, cá ba sa rớt giá, nhiều chủ bè rơi vào khủng hoảng và không ít người trắng tay. Gần đây, biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn càng làm nhiều người nuôi cá tra, cá ba sa lâm vào cảnh khó khăn. Vì thế, anh đã giành nhiều thời gian nghiên cứu, lai tạo cá dứa để nuôi ở môi trường nước lợ.
Anh Chánh cho biết đã đầu tư 700 triệu đồng để nghiên cứu, lai tạo và cho cá dứa sinh sản. Sau gần ba năm, đến nay, anh đã hoàn chỉnh được giai đoạn cá sinh sản và đang nuôi thử nghiệm 100.000 con giống ở 7 ao nuôi tại các vùng nước lợ ở huyện Duyên Hải (Trà Vinh) và Nhà Bè, Cần Giờ (TP HCM). Sau 150 ngày nuôi, cá cân nặng 350 - 500 gr một con, lớn gấp 2,5 lần so với nuôi bè trong môi trường nước ngọt. Anh Chánh đang sở hữu một đàn cá dứa bố mẹ, mỗi năm có thể cho ra đời hàng trăm triệu con giống. Cá dứa có thể sống khỏe trong môi trường nước có độ mặn đến 20%, ít bệnh tật.
Anh Chánh tính toán: “Cả nước hiện có trên 500.000 ha mặt nước nuôi thủy sản. Nếu môi trường tiếp tục biến đổi theo chiều hướng xấu thì sẽ có trên 70% ao bỏ trống, nhưng thay vì treo ao, chúng ta có thể tận dụng để nuôi cá dứa”.