Thái Bình là vùng đất thuần nông, bình quân đầu người chỉ có 1,2 sào Bắc Bộ (xấp xỉ 400m2) đất sản xuất. Làm nông nghiệp không đủ sống, những năm gần đây, ở Thái Bình nông dân bỏ nghề nông lên phố làm thuê để kiếm tiền ngày càng nhiều. Ruộng đất bỏ hoang không còn xa lạ.
Không bỏ quê lên phố, ông Trần Hiển ở Thái Thụy (Thái Bình) ở lại quê nhận “cày đỡ” cho một số anh em trong làng bỏ ruộng đi làm ăn xa.
Ông Hiển cho biết, mỗi hộ được giao 5 sào ruộng (tương đương 1.800m2). Người đi làm ăn xa, đành phải nhờ người ở lại “cấy đỡ”, mỗi vụ trả lại cho người có đất một ít thóc coi là trả tiền thuê đất. Lúc đầu là nhận giúp một vài nhà, sau này diện tích tăng lên, những gia đình nhận ruộng bắt đầu thuê máy móc, áp dụng những tiến bộ kỹ thuật trong sản xuất và chọn giống, tổ chức sản xuất hiệu quả hơn. Nông dân thấy sản xuất nông nghiệp cũng sống được.
Đến nay, gia đình ông Hiển đã gom được gần 5 mẫu ruộng… Tính trung bình mỗi năm thu được 200 triệu đồng, trừ chi phí cũng lãi gần trăm triệu/năm. Một mức thu nhập cao mà không phải ai lên phố cũng kiếm được.
Anh Nguyễn Văn Chung, huyện Kinh Môn, Hải Dương từ một hộ nghèo, chưa có tiền mua đất, anh thuê và nhận cấy đỡ, rồi góp tiền mua dần. Đến nay, gia đình anh đã nắm được một diện tích ruộng đất lớn và chuyên trồng lúa và cây rau màu, mỗi năm thu lãi cả trăm triệu đồng.
Có điều kiện, gia đình anh Nguyễn Đức Cao, xã Việt Hùng (Quế Võ, Bắc Ninh) đã bỏ tiền mua gom đất của 30 hộ dân xung quanh để xây dựng trang trại quy mô 1 ha… đất gom ban đầu là những vùng đất thấp trũng, trồng lúa năng suất thấp, nông dân bỏ ruộng. Sau 4 năm, trang trại của anh Cao đã cho thu nhập 1 tỷ đồng/năm. Một con số mơ ước của các nông dân.
Theo dự báo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, đến năm 2020 nước ta sẽ còn 9,5 triệu nông dân, so với 17,5 triệu hiện nay. Số người rời bỏ nông thôn sẽ ngày càng nhiều, cũng sẽ có người không bỏ nông thôn nhưng chuyển sang làm ngành nghề. Đây chính là cơ hội tích tụ ruộng đất cho nhiều nông dân.
Tìm hướng sản xuất lớn
Thống kê của Bộ Tài nguyên và Môi trường cho thấy hiện nay, nước ta có tổng diện tích đất nông nghiệplà hơn 10 triệu ha, với khoảng 70 triệu thửa đất và gần 14 triệu hộ nông dân. Trung bình mỗi hộ có 5 thửa đất, mỗi thửa có diện tích trung bình là 0,14ha. Nếu thực hiện ‘dồn điền đổi thửa” thành công thì mỗi hộ nông nghiệp có 1 thửa ruộng thì thửa ruộng với diện tích chỉ 0,7ha. Với diện tích này, khả năng sản xuất nông nghiệp quy mô lớn, đầu tư cơ giới hóa là rất khó.
Thực tế, ngoài mô hình tích tụ đất đai tự phát của từng hộ nông dân đã có những mô hình tích tụ ruộng đất theo kiểu làm tập thể.
Tại huyện Khoái Châu (Hưng Yên), bình quân đầu người chỉ có 220m2 đất. Nông dân phải cùng nhau hùn vốn, sang các tỉnh khác, góp tiền thuê đất làm cây giống và cây dược liệu. Sản phẩm làm ra không chỉ bán trong nước còn xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc, Đài Loan, Nhật Bản, Hàn Quốc… Nhiều vùng khác như Gia Lộc, Nam Sách, Cẩm Giàng (Hải Dương), Gia Bình, Lương Tài (Bắc Ninh)… cũng với cách làm như thế. Các vùng chuyên canh cây, con, hàng hóa đã được hình thành và đang có xu hướng mở rộng.
Ông Vũ Đức Chính, Chủ tịch hội Nông dân huyện Phú Xuyên (Hà Nội) cho rằng, do điều kiện lịch sử để lại, ruộng đất ở nông thôn rất manh mún, không chỉ làm tăng chi phí sản xuất, khó đầu tư cơ giới hóa. Vì thế, việc tích tụ ruộng đất để xây dựng những vùng sản xuất chuyên canh, ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, tạo ra sản phẩm với số lượng lớn với giá thành hạ là nhu cầu tất yếu.
Trung xu hướng này, nông dân đang chủ động đi trước nhưng rất cần nhà nước vào cuộc để có chính sách thúc đẩy nhằm chuyển biến nhanh và hiệu quả hơn.
Hữu Thắng