Thành phố của... người già
Được đưa vào thực hiện chính thức từ năm 1979, chính sách 1 con của Chính phủ Trung Quốc nhằm kìm hãm sự gia tăng dân số chóng mặt trong giai đoạn thập kỷ 70. Thành công dễ dàng nhận thấy là mức sinh của Trung Quốc giảm đáng kể, góp phần đưa Trung Quốc trở thành một trong những nền kinh tế lớn nhất thế giới hiện nay. Tuy nhiên, chính sách này trong vòng vài năm trở lại đây đã bắt đầu tỏ ra không còn phù hợp.
Sự thay đổi của chính sách này lên đến đỉnh điểm khi các quan chức của thủ phủ kinh tế Thượng Hải lần đầu tiên trong vòng 30 năm qua chính thức kêu gọi hàng nghìn gia đình có đủ khả năng kinh tế lên kế hoạch cho việc sinh con thứ 2 như một trong những cách giải quyết hậu quả xã hội của chính sách 1 con. Động thái này xuất phát từ sự mất cân bằng dân số ngày càng lớn của thành phố cùng với lo ngại về một sự thiếu hụt trầm trọng thế hệ trẻ hỗ trợ và chăm sóc người già đang ngày càng tăng lên. “Chúng tôi đang kêu gọi các cặp vợ chồng có thêm 1 con nữa, vì điều này có thể góp phần giảm tỉ lệ người già và bù đắp cho sự thiếu hụt lao động trong tương lai”, Xie Linli, Giám đốc Ủy ban Kế hoạch hóa gia đình và Dân số Thượng Hải cho biết.
Các chuyên gia dân số Thượng Hải dự đoán đến năm 2020, tỉ lệ người già có thể sẽ đạt ngưỡng 34% dân số toàn thành phố. “Bộ phân dân số trên 60 tuổi đã vượt quá 3 triệu người, chiếm khoảng 21,6% dân số đăng ký kê khai hộ khẩu” - Zhang Meixin, phát ngôn viên của Ủy ban Kế hoạch hóa gia đình và Dân số Thượng Hải cho biết.
Không chỉ riêng Thượng Hải, dân số già đang tăng lên với tốc độ đồng đều ở hầu hết các thành phố lớn ở Trung Quốc. Theo cảnh báo của Trung tâm Nghiên cứu quốc tế và Chiến lược Mỹ đưa ra trong tháng 4 vừa qua, đến năm 2050 Trung Quốc sẽ có 438 triệu người trên 60 tuổi, trong đó khoảng 100 triệu người trên 80 hoặc cao hơn. Khi đó, sẽ chỉ có 1,6 người trong độ tuổi lao động chăm sóc 1 người già – con số quá thấp nếu so với tỉ lệ 7,7 người trong độ tuổi lao động chăm sóc 1 người già năm 1975. Chính sách 1 con khiến Trung Quốc đang đối mặt với già hóa dân số.
Không muốn sinh thêm
Chính sách 1 con của Trung Quốc không chỉ tác động lên sự mất cân bằng về dân số, mà còn tạo nên nếp nghĩ mới trong một bộ phân không nhỏ những cặp vợ chồng trẻ hiện nay – thế hệ của những năm tháng thi hành chính sách 1 con. Hầu hết những cặp vợ chồng mới kết hôn ở Thượng Hải đều là con một và đủ điều kiện để có 2 con, nhưng họ không muốn sinh thêm. Theo số liệu điều tra của TP Thượng Hải, năm 2005 có 4.300 cặp vợ chồng trẻ không muốn sinh con thứ 2, con số này đã tăng lên gần gấp đôi vào năm ngoái với 7.300 cặp.
“Chúng tôi sẵn sàng từ bỏ lợi thế này. Nếu tính riêng tiền gửi nhà trẻ cho 1 đứa, chúng tôi đã mất hơn 35.000 nhân dân tệ (khoảng 3.500 bảng Anh) mỗi năm. Tại sao chúng tôi lại phải chi khoản tiền này cho đứa thứ 2?” – một cặp vợ chồng sống ở Bắc Kinh nói. Nhiều cặp vợ chồng trẻ khác thậm chí chỉ đẻ 1 con và để cho ông bà chăm sóc, còn họ tiếp tục cuộc sống tận hưởng như hàng chục năm qua: đi quán bar, nhà hàng, mua sắm, du lịch...
Ngoài ra, quyết định không sinh thêm con còn xuất phát từ chi phí sinh hoạt đắt đỏ, chi phí giáo dục tăng cao. “Chúng tôi chẳng dám sinh đứa thứ 2, vì cái gì cũng tăng chóng mặt. Tốt nhất là nên có 1 con thôi”, một cặp vợ chồng ở Thượng Hải tâm sự. Theo dự đoán của các chuyên gia dân số, nếu vẫn duy trì mức sinh hiện nay, mức độ tăng dân số của Trung Quốc sẽ đạt mức 0 vào năm 2030. “Tôi không biết sẽ làm gì khi hai vợ chồng chúng tôi bước vào tuổi nghỉ hưu. Chúng tôi chỉ có 1 con trai và hy vọng nó có thể chăm sóc chúng tôi, nhưng thực sự đó là áp lực cho thằng bé”, Lu Yiwen, một công nhân kỹ thuật 45 sắp về hưu tâm sự.
Chính sách 1 con của Trung Quốc đã giúp nước này giảm sinh khoảng 400 triệu người trong vòng 30 năm qua. Tuy nhiên, nếu tiếp tục duy trì, dự đoán trong vòng 20 năm tới, một cặp vợ chồng trẻ có thể sẽ phải chăm sóc 4 phụ huynh và 8 ông bà hai bên nội ngoại. Theo ông Richard Jackson thuộc Trung tâm Nghiên cứu quốc tế và Chiến lược Mỹ, vấn đề dân số già sẽ thực sự là một gánh nặng bởi Trung Quốc xét toàn thể vẫn còn tương đối nghèo. Trung Quốc có thể là quốc gia lớn đầu tiên có dân số già trước khi thực sự trở thành một quốc gia phát triển.
Nguyễn Phạm (Tổng hợp)