Những di tích bị lãng quên

Mộ 3.000 người ở thị trấn An Lộc, thị xã Bình Long đang xuống cấp nghiêm trọng

Cảnh hoang phế ở Bệnh viện Lộc Ninh

DI TÍCH THÀNH PHẾ TÍCH

Năm 1972, tại sân bay quân sự Lộc Ninh diễn ra trận đánh quan trọng góp phần giải phóng Lộc Ninh. Sau ngày Lộc Ninh giải phóng (7-4-1972), sân bay này đánh dấu nhiều sự kiện lịch sử quan trọng. Ngày 31-1-1973, tại đây phái đoàn quân sự Chính phủ cách mạng lâm thời miền Nam Việt Nam bay về Sài Gòn dự phiên họp đầu tiên của Ban liên hiệp quân sự bốn bên. Cũng tại đây, vào các ngày 12-2 và 12-9-1973, ta đón đoàn Ủy ban quốc tế về làm việc và các vị đại sứ, trưởng phó đoàn của Ủy ban quốc tế về thăm Lộc Ninh. Sân bay Lộc Ninh là nơi ta trao trả tù binh cho địch và đón những người con trung kiên từ nhà tù Côn Đảo trở về. Ngày 12-2-1986, sân bay Lộc Ninh được Nhà nước công nhận di tích lịch sử quốc gia. Hiện nay, khu di tích này đang dần biến mất trước sự thờ ơ của nhiều người. Cổng sân bay rỉ sét, mặt đường băng nhiều chỗ loang lổ. Trước cổng sân bay có biển cấm quay phim chụp hình, đào đất bán san lấp mặt bằng, đổ rác thải, thả gia súc, xây dựng lều quán... Tuy nhiên, trong sân bay có hàng chục đống rác, xà bần do người dân xả ra nằm ngổn ngang, tấm biển thì rỉ sét, hoen ố và trong trạng thái “say xỉn”. Sân bay không có hàng rào bảo vệ nên trâu bò mặc sức tàn phá.

Bồn xăng còn lại ở Tổng kho VK98

Đến xã Lộc Hòa, huyện Lộc Ninh hỏi thăm đường vào Tổng kho xăng dầu VK99, phần lớn người dân đều lắc đầu không biết, tìm mỏi mắt không thấy bảng thông báo, chỉ dẫn nào. Đi gần cả buổi, chúng tôi may mắn gặp anh Điểu Long Ré, người dân trong xã thông thạo địa hình dẫn đường mới tìm được nơi này. Năm 1989, cùng với Tổng kho VK98 ở xã Lộc Quang, Tổng kho VK99 được công nhận di tích lịch sử quốc gia. Tổng kho VK99 gồm mười bồn, mỗi bồn chứa 250.000 lít xăng dầu, đang dần bị xóa sổ. Hiện nay, dấu tích để lại của tổng kho này chỉ là những cái hố rộng khoảng 50m2 nằm lọt thỏm giữa rừng cao su. “Trước đây, những bồn xăng được chôn dưới đất, xung quanh có hàng rào thép gai bảo vệ nghiêm ngặt, đến năm 1987 nhiều người đưa xe, máy vào cắt các bồn xăng thành nhiều tấm rồi chở đi, sau này Công ty cao su Lộc Ninh dùng máy ủi san lấp các hố để trồng cao su” - anh Điểu Long Ré cho biết.

Di tích Tổng kho xăng dầu VK99 chỉ còn lại những miệng hố...

Một di tích lịch sử khác là Bệnh viện Lộc Ninh tại xã Lộc Tấn, huyện Lộc Ninh - công trình kiến trúc độc đáo do người Pháp xây dựng đang được Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch tỉnh Bình Phước đề xuất Nhà nước công nhận di tích lịch sử quốc gia lại đang nằm trong cảnh hoang phế. Trước cổng bệnh viện cỏ mọc um tùm, xung quanh bệnh viện nhiều chỗ không có tường rào bảo vệ, bên trong là cảnh đổ nát hoang tàn, nhiều cánh cửa gãy nát, tường bị đập phá. Nhiều đống rác rưởi, xà bần nằm ngổn ngang, một số nơi được người dân tận dụng để phơi phóng trông rất phản cảm. Ngoài một số di tích trên, hiện nay trên địa bàn tỉnh Bình Phước còn có nhiều di tích khác như mộ 3.000 người ở thị trấn An Lộc, khu căn cứ Tà Thiết... cũng đang xuống cấp nghiêm trọng.

GIẢI PHÁP CHO CÁC KHU DI TÍCH

Trao đổi với người dân ở Bình Phước, chúng tôi khá bất ngờ bởi nhiều người chỉ nghe địa phương mình có di tích lịch sử quốc gia chứ không biết nó nằm ở đâu. Những người am tường thì mong muốn tỉnh sớm có kế hoạch trùng tu, tôn tạo các di tích bởi đây không chỉ là niềm tự hào mà còn là bằng chứng sống để giáo dục thế hệ mai sau cũng như thu hút du khách tham quan. Một cán bộ bảo tàng tỉnh Bình Phước cho biết: “Từ khi Nhà Giao tế (từng là trụ sở của Chính phủ cách mạng lâm thời miền Nam Việt Nam) được trùng tu thì số lượng khách tham quan, nhất là các em học sinh đến ngày càng nhiều. Lúc chưa trùng tu, trung bình mỗi tháng Nhà Giao tế đón khoảng 250 đến 300 lượt khách, sau khi được trùng tu thì trung bình mỗi tháng đón 500 đến 700 lượt khách tham quan. Nhà Giao tế được Trường Đại học Bình Dương chọn là nơi cho sinh viên đến thực tập, nghiên cứu”.

Phát triển kinh tế - xã hội cần thiết phải phát triển đời sống tinh thần cho nhân dân, trong đó giữ gìn và tôn tạo những giá trị lịch sử là vấn đề quan trọng. Ngày 29-6-2011, làm việc với lãnh đạo Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch tỉnh Bình Phước về tình trạng xuống cấp của các di tích lịch sử, ông Tô Văn Hoàng - Chánh văn phòng sở - cho biết: “Do lực lượng nhân sự mỏng, kinh phí hạn hẹp nên thời gian qua công tác trùng tu gặp nhiều khó khăn”. Để khắc phục tình trạng trên, sở đã thành lập Ban quản lý di tích với nhiệm vụ nghiên cứu, sưu tầm tài liệu, hiện vật liên quan đến các di tích; kiểm kê, lập hồ sơ khoa học tham mưu cho sở trình UBND tỉnh công nhận di tích lịch sử cấp tỉnh, trình Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch công nhận di tích lịch sử quốc gia; phối hợp với Bảo tàng tỉnh tổ chức khảo sát để có kế hoạch trùng tu, bảo quản các di tích. Tổ chức hội thảo, tọa đàm, tuyên truyền về những giá trị văn hóa, lịch sử để người dân nêu cao ý thức bảo vệ các di tích.