Chẳng phải chờ đến mùa thi cử, thị trường mua bán tiểu luận, khóa luận xung quanh các trường đại học ở địa bàn thành phố Hà Nội luôn sôi động. Các cửa hàng photocopy luôn tích trữ một số lượng lớn “hàng” được ki cóp qua thời gian, sẵn sàng đáp ứng mọi nhu cầu của sinh viên.
“Hàng” đến từ đâu? Làm sao để biến “của người thành của mình” nhanh nhất? Và làm sao để có sự công bằng cho sinh viên khi loại dịch vụ này quá phổ biến? Chúng tôi đã vào cuộc nhằm làm rõ hiện tượng này.
Chỉ cần một cú nhấp chuột
Len lỏi trong các khu tập trung nhiều trường đại học ở Hà Nội như quận Cầu Giấy, Thanh Xuân, Hai Bà Trưng... các cửa hàng photocopy mọc như nấm. Nhu cầu in ấn tài liệu, bài vở của sinh viên ngày càng tăng khiến loại hình dịch vụ này trở nên cực kì khấm khá, nhất là vào mùa thi cử, hết năm học.
Bên cạnh thu nhập chính công khai từ việc photo và in ấn, các cửa hàng photocopy từ lâu đã là điểm nổi cộm về việc buôn bán phao thi, tiểu luận, khóa luận tốt nghiệp. Có cung thì có cầu, ở các trường đại học lớn như Quốc gia, Bách khoa, Kinh tế, Báo chí, Tài chính... chỉ cần hỏi khéo là các chủ hàng photo đều nhiệt tình mang “hàng” ra mời chào.
Sau khi cài máy ghi âm vào người, theo chân Ngọc - một sinh viên Trường ĐH Kinh tế quốc dân khóa 49 - tôi vào một cửa hàng photo trên phố Vọng (quận Hai Bà Trưng) ngỏ ý hỏi mua tiểu luận môn Kinh tế chính trị. Anh T. (ở cửa hàng M.V) đon đả mời chúng tôi ngồi vào máy tính thoải mái lựa chọn.
Không phải là những cuốn mục lục dày cộp mà các tiểu luận được sắp xếp rất gọn gàng trong một file excel và được cài mật mã cẩn thận. Mỗi trường được phân ra thư mục riêng, trong đó mỗi khoa, mỗi môn lại là một thư mục nhỏ, sau đó lại phân chia theo khóa học của tác giả tiểu luận. Khách đến mua hàng chỉ việc yêu cầu đề tài mình đang cần, ngay lập tức công cụ tìm kiếm của cửa hàng sẽ đưa ra những tiểu luận liên quan.
Làm tiểu luận 30 trang trong... 10 phút
Với đề bài “Chính sách kinh tế mới NEP và công cuộc đổi mới ở Việt Nam”, anh T. đưa ra 2 bài tiểu luận dày dặn đảm bảo “chắc chắn điểm cao” và bảo chúng tôi lựa chọn, nếu không thì chọn tiếp bên thư mục Trường ĐH Ngoại Thương cũng rất nhiều bài hay.
Khi chúng tôi tỏ ra e ngại trước một bài tiểu luận tốt như vậy, giáo viên dễ ấn tượng và phát hiện thì được anh T. đảm bảo: “Không sao đâu, sinh viên nhiều thế, thầy cô nhớ làm sao hết được, hơn nữa bài này không phải mới đây đâu. Mà hàng “tuyển” của bọn anh từ nhiều nguồn lắm, không phải riêng trường em đâu!”. Kiểm tra lại, thì đúng là tiểu luận này được làm bởi một sinh viên ĐH Kinh tế từ năm 2001!
Thay vì copy tiểu luận về với giá 15.000 đồng/tiểu luận, nếu in ngay tại cửa hàng, sẽ mất 700 đồng/trang tiểu luận gốc. Nếu được nhân viên cửa hàng photo “cắt gọt” tại chỗ, in luôn thành bài của mình, các cửa hàng thông thường sẽ tính giá 1.000 đồng/trang.
Từ chối việc cắt gọt trên một bài vì sẽ rất tốn thời gian, thay vì thế, chị nhân viên trong cửa hàng anh T. đã nhiệt tình ngồi giúp chúng tôi “biến” 2 đề tài của tác giả Nguyễn Chí Long (viết từ tháng 9/2001) và Nguyễn Văn Thịnh (Trường ĐH Kinh tế, viết từ năm 2001) thành một bài hoàn hoàn toàn mới bằng cách ghép phần đầu của bài này với phần đuôi của bài kia, nhập phần tư liệu tham khảo và sửa lại mục lục. Cuối cùng chỉ cần thay tên đổi họ là một bài mới ra đời, mất vỏn vẹn 10 phút!
Trong một cửa hàng photo trên đường Nguyễn Phong Sắc (quận Cầu Giấy) 2 sinh viên học văn bằng hai Báo chí đang soát lại các bài tiểu luận vừa “ra lò” để đảm bảo không bị phát hiện. Chị T.Hoa - một trong hai người đi mua tiểu luận - cho biết, chị phải bỏ cả tiết học để nhờ chủ hàng photo sửa chữa bài tiểu luận gốc rất dài, chi tiết và thêm bớt, thay đổi các yếu tố ngày tháng, các sự kiện thời sự được đề cập trong tiểu luận.
Cũng may là cửa hàng không đông khách nên chị có thể rà soát những chỗ cần sửa để chủ hàng trực tiếp thao tác và in luôn, dù tốn kém hơn. Chị Hoa trần tình: “Bọn chị vừa học vừa phải đi làm, thời gian đâu mà làm được bài “chất” thế, các thầy phát hiện ra ngay!”.
Dù ở “địa bàn kỹ thuật” như ĐH Bách khoa, ĐH Xây dựng nhưng khi hỏi một chủ cửa hàng photo trên đường Trần Đại Nghĩa (quận Hai Bà Trưng) về tiểu luận các môn khoa học xã hội và kinh tế cũng sẽ được đáp ứng ngay lập tức.
Những tiểu luận ấy được quảng cáo là “từ nhiều nguồn” và được tích cóp qua thời gian dài, biến hóa một tí là an toàn tuyệt đối. Chỉ phải bỏ ra 15.000 đồng để mua tiểu luận, thêm công cắt gọt chỉnh sửa và tiền in nữa, các bạn sinh viên đã có trong tay thành quả của cả môn học thay vì phải căng óc ra trong nhiều tháng, nhiều ngày!
Nhà buôn không cần vốn
Trong lúc lựa chọn, chúng tôi tranh thủ hỏi chuyện các chủ cửa hàng photo về nguồn gốc các bài tiểu luận trong máy tính thì hầu hết đều lảng sang chuyện khác không trả lời. Anh T. ở cửa hàng M.V ngập ngừng bảo: “Bọn anh mua lại của những sinh viên được điểm cao”. Nhưng khi được hỏi mua với giá bao nhiêu và làm sao biết được mà mua nhiều thế thì anh ta lờ chúng tôi đi và quay sang tiếp chuyện một khách khác mới vào cửa hàng.
Vậy, nguồn tiểu luận phong phú và đa dạng này có là do đâu? Thật bất ngờ khi Ngọc - bạn sinh viên Trường ĐH Kinh tế Quốc dân cùng tôi đi mua tiểu luận tìm thấy đúng bài tiểu luận của chị gái mình (còn nguyên họ tên và khóa học ngay trên đầu bài).
Khi hỏi chị Mai - chị gái Ngọc, giờ đang công tác tại một ngân hàng ở Nghệ An, thì chị vô cùng ngạc nhiên và khẳng định: “Chị chưa từng bán hay mang bài của mình cho ai cả, chỉ mang tiểu luận ra hàng photo để đi in thôi!”.
Sinh viên mang bài đi in rồi bị lấy bài đó bán lại cho sinh viên khác, các chủ cửa hàng photocopy “ngư ông đắc lợi”, ăn tiền từ cả hai phía. Chỉ cần cú nhấp chuột, một thao tác copy – paste là công sức của một sinh viên chăm chỉ học bài suốt cả kì trút vào bài tiểu luận đem đi in, đã bị cướp trắng!
Lê Hiền