Nga muốn tiếp tục duy trì Hạm đội Biển Đen tại Sevastopol sau thời hạn năm 2017. (LĐ) -
Sự tan rã của Liên Xô đầu thập niên 1990 đã dẫn đến việc thành lập một loạt nước độc lập - trong đó có Ukraina. Quan hệ "cơm không lành, canh không ngọt" giữa Nga và Ukraina trong những năm qua bao gồm cả những bất đồng về hạm đội này.
Khi Chiến tranh vệ quốc bùng nổ được ít ngày, nước Cộng hòa Tự trị Krym (thành lập tháng 10.1921) được đổi thành tỉnh Krym nằm trong thành phần của Cộng hòa Liên bang Nga (một trong 15 nước cộng hòa của Liên Xô). Quá khứ gắn bó với Nga khiến người dân Krym giờ đây vẫn luôn hướng về Nga và hoan nghênh mọi động thái gắn kết với Mátxcơva.
Còn người dân Sevastopol luôn tự hào về thành phố cảng được ghi danh vào lịch sử thế giới như thành phố của Hạm đội Biển Đen vinh quang. Họ không thể hình dung được tương lai của Sevastopol khi không còn hạm đội này.
Theo thỏa thuận giữa Nga và Ukraina ký kết sau khi Liên Xô tan rã, Hạm đội Biển Đen sẽ đồn trú tại Sevastopol đến năm 2017. Nhưng thời gian gần đây, cả hai bên đều có những nỗi bức xúc về thời hạn này. Ukraina đã hơn một lần sử dụng hạm đội trong các cuộc xung đột với Nga bằng cách đe dọa trục xuất tầu chiến Nga khỏi Sevastopol trước thời hạn. Trong khi các chính khách Nga lại muốn duy trì sự hiện diện của Nga trên biển Đen sau thời hạn này, bởi sự ra đi khỏi Sevastopol đồng nghĩa với việc an ninh quốc gia bị đe dọa.
Mới đây, dư luận Ukraina càng bức xúc hơn sau phát biểu của ông Sergey Markov - Đại biểu Duma Quốc gia, người đứng đầu đoàn đại biểu của đảng cầm quyền "Nước Nga Thống nhất" rằng "tàu chiến và các đơn vị chiến đấu của Nga sẽ không rời khỏi vịnh Sevastopol".
"Những kẻ chống lại tình hữu nghị Nga - Ukraina muốn phá hủy tâm thế của những người ủng hộ tình hữu nghị đó, thế nên họ mưu toan lường gạt rằng Nga đã quyết định từ bỏ Hạm đội Biển Đen và Sevastopol" - ông Markov tuyên bố.
Theo ông thì luận điệu trên chỉ làm xấu đi quan hệ Nga - Ukraina: "Ukraina đã giàu có và thịnh vượng khi ở bên cạnh nước Nga và trở nên hoang tàn sau khi từ bỏ nước Nga". Đại đa số người dân sống trên bán đảo Krym và những thành phố phía đông Ukraina (như Kharkov, Donetsk, Lugansk...) đồng ý với quan điểm này. Đây cũng chính là những nơi vẫn duy trì quan hệ kinh tế chặt chẽ với nước Nga. Ông Luzhkov - Thị trưởng Mátxcơva, người luôn coi Sevastopol là thành phố của Nga, đã nhiều lần kêu gọi phải duy trì sự hiện diện thường xuyên của tàu Nga tại hải cảng này.
Đối với Hạm đội Biển Đen, hàng năm Ukraina vẫn tiến hành kiểm tra các máy bay chiến đấu để xem có sử dụng vũ khí hạt nhân hay không. Năm nay, loại máy bay do thám SU-24 MR có lắp đặt thiết bị bí mật không được đưa đi kiểm tra. Quyết định không tiết lộ bí mật quốc gia của Hạm đội Biển Đen đã dấy lên sự phản đối mạnh mẽ của Ukraina và bị Ukraina coi là vi phạm thỏa thuận đã ký.
Bên cạnh đó, đã xảy ra hiện tượng chiếm giữ những công trình thuộc sở hữu của hạm đội Nga, thực hiện bởi bàn tay của những tổ chức dân tộc chủ nghĩa, trong đó có cả các tổ chức thanh niên và chính quyền địa phương. Các thủy thủ Nga đã phải áp dụng các biện pháp vừa ngoại giao, vừa cương quyết, tránh dẫn đến xung đột, để bảo vệ tài sản của mình.
Đó là chưa kể việc Kiev cho phép các tàu chiến của quân đội NATO - mà chủ yếu là tàu chiến Mỹ, đến cập cảng Sevastopol, dẫn đến những cuộc xuống đường rầm rộ của chính những người dân thành phố. Kết cục là những cuộc tập trận chung giữa Ukraina và NATO đã không thể thực hiện được.
Mặc dù ở Sevastopol có đến 95% dân số coi tiếng Nga là tiếng mẹ đẻ, song Ukraina đã ban hành lệnh cấm sử dụng tiếng Nga trong toàn bộ hệ thống giáo dục, phim Nga phải dịch sang tiếng Ukraina mới được phép chiếu, còn người dân nếu muốn làm các thủ tục giấy tờ thì phải cậy nhờ đến phiên dịch để dịch văn bản sang tiếng Ukraina.
Mới đây, một nhà hoạt động theo đường lối dân tộc chủ nghĩa người Ukraina còn đòi đóng cửa "Nhà Mátxcơva tại Sevastopol" - được thành lập năm 2006 với lý do là ông Markov đã phát biểu tại đây, chỉ trích chính sách đối với Nga của Ukraina.
Năm 2007, khi Tổng thống Nga và Ukraina ký thỏa thuận sử dụng tạm thời Sevastopol làm nơi đóng quân của Hạm đội Biển Đen đến năm 2017, người ta có cảm giác rằng 10 năm là khoảng thời gian dài, đủ để điều chỉnh những lủng củng trong quan hệ hai nước để có được sự hiểu biết lẫn nhau. Nhưng thời gian trôi rất nhanh, mà quan hệ Nga -Ukraina lại không tiến triển được bao nhiêu.
Người Nga và cả người Ukraina ngậm ngùi nhớ lại những ngày khi mà họ cùng là nhân dân của một đất nước. Khi đó họ đã sống thật thuận hòa, đã xây dựng những gia đình quốc tế. Thế mà giờ đây, những đứa con của gia đình ấy lại bị ngăn cách bởi những đường biên giới.
Elena Zubtsova (từ Mátxcơva)/ Quỳnh An dịch