LTS: Chủ tịch Hồ Chí Minh mãi mãi là nguồn cảm hứng vô tận cho giới sáng tạo văn học - nghệ thuật nước nhà. Và, ở tận bên kia bán cầu, Phê-lích Pi-ta Rô-đri-ghết, nhà thơ Cu-ba, cũng có một cảm nhận hết sức sâu sắc: Hồ Chí Minh - tên Người là cả một niềm thơ. Điều này lý giải vì sao hầu hết các tác phẩm viết về Bác đều có sức sống lâu bền cùng năm tháng. Nhân kỷ niệm 100 năm Ngày Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước, Báo Nhân Dân cuối tuần trân trọng giới thiệu lại cùng bạn đọc những bài thơ hay viết về Người của các tác giả nổi tiếng trong nước và trên thế giới.

Người đi tìm hình của nước Chế Lan Viên Đất nước đẹp vô cùng. Nhưng Bác phải ra đi Cho tôi làm sóng dưới con tàu đưa tiễn Bác! Khi bờ bãi dần lui, làng xóm khuất, Bốn phía nhìn không một bóng hàng tre. Đêm xa nước đầu tiên, ai nỡ ngủ? Sóng vỗ dưới thân tàu đâu phải sóng quê hương! Trời từ đây chẳng xanh màu xứ sở, Xa nước rồi, càng hiểu nước đau thương! Lũ chúng ta ngủ trong giường chiếu hẹp Giấc mơ con đè nát cuộc đời con! Hạnh phúc đựng trong một tà áo đẹp! Một mái nhà yên rủ bóng xuống tâm hồn. Trăm cơn mơ không chống nổi một đêm dày Ta lại mặc cho mưa tuôn và gió thổi Lòng ta thành con rối Cho cuộc đời giật dây! Quanh hồ Gươm không ai bàn chuyện vua Lê Lòng ta đã thành rêu phong chuyện cũ Hiểu sao hết những tấm lòng lãnh tụ Tìm đường đi cho dân tộc theo đi. Hiểu sao hết Người đi tìm hình của Nước Không phải hình một bài thơ đá tạc nên người Một góc quê hương, nửa đời quen thuộc, Hay một đấng vô hình sương khói xa xôi... Mà hình đất nước hoặc còn hoặc mất Sắc vàng nghìn xưa, sắc đỏ tương lai Thế đi đứng của toàn dân tộc Một cách vinh hoa cho hai mươi lăm triệu con người. Có nhớ chăng, hỡi gió rét thành Ba Lê? Một viên gạch hồng, Bác chống lại cả một mùa băng giá Và sương mù thành Luân Đôn, ngươi có nhớ Giọt mồ hôi Người nhỏ giữa đêm khuya? Đời bồi tàu lênh đênh theo sóng bể Người đi hỏi khắp bóng cờ châu Mỹ, châu Phi, Những đất tự do, những trời nô lệ, Những con đường cách mạng đang tìm đi. Đêm mơ nước, ngày thấy hình của nước Cây cỏ trong chiêm bao xanh sắc biếc quê nhà Ăn một miếng ngon cũng đắng lòng vì Tổ quốc Chẳng yên lòng khi ngắm một nhành hoa. Ngày mai dân ta sẽ sống sao đây? Sông Hồng chảy về đâu? Và lịch sử? Bao giờ dải Trường Sơn bừng giấc ngủ Cánh tay thần Phù Đổng sẽ vươn mây? Rồi cờ sẽ ra sao? Tiếng hát sẽ ra sao? Nụ cười sẽ ra sao?... Ơi, độc lập! Xanh biếc mấy là trời xanh Tổ quốc Khi tự do về chói ở trên đầu. Kìa mặt trời Nga bừng chói ở phương Đông Cây cay đắng đã ra mùa quả ngọt Người cay đắng đã chia phần hạnh phúc Sao vàng bay theo liềm búa công nông. Luận cương đến với Bác Hồ. Và Người đã khóc Lệ Bác Hồ rơi trên chữ Lê-nin. Bốn bức tường im nghe Bác lật từng trang sách gấp Tưởng bên ngoài, đất nước đợi mong tin. Bác reo lên một mình như nói cùng dân tộc: 'Cơm áo là đây! Hạnh phúc đây rồi!' Hình của Đảng lồng trong hình của Nước. Phút khóc đầu tiên là phút Bác Hồ cười, Bác thấy: Dân ta bưng bát cơm mồ hôi nước mắt Ruộng theo trâu về lại với người cày Mỏ thiếc, hầm than, rừng vàng, biển bạc... Không còn người bỏ xác bên đường ray. Giặc đuổi xong rồi. Trời xanh thành tiếng hát Điện theo trăng vào phòng ngủ công nhân Những kẻ quê mùa đã thành trí thức Tăm tối cần lao nay hóa những anh hùng. Nước Việt Nam nghìn năm Đinh, Lý, Trần, Lê Thành nước Việt nhân dân trong mát suối Mái rạ nghìn năm hồng thay sắc ngói Những đời thường cũng có bóng hoa che. Ôi! Đường đến với Lê-nin là đường về Tổ quốc Tuyết Mát-xcơ-va sáng ấy lạnh trăm lần Trong tuyết trắng như đọng nhiều nước mắt Lê-nin mất rồi! Nhưng Bác chẳng dừng chân. Luận cương của Lê-nin theo Người về quê Việt Biên giới còn xa. Nhưng Bác thấy đã đến rồi Kìa! Bóng Bác đang hôn lên hòn đất Lắng nghe trong màu hồng, hình đất nước phôi thai. ............................................................ Bác Hồ Ma-đơ-len Ri-phô (nữ thi sĩ Pháp) Người vào, cửa vẫn lặng im, Hỏi han thân mật giống in những hình Giấu thầm khi chửa hòa bình Đêm đêm soi ảnh thấy mình ở trong Người cầm hai đóa hoa hồng Tựa như những đóa ta trồng vườn hoa Hỏi thăm tin tức chúng ta Hiểu dân tộc Pháp hơn là bạn, tôi Tôi như chim trắng trước Người Chim lành thợ mỏ chăn nuôi mái hè Bay cùng xứ của Tô-rê(1) Tôi yêu tôi khổ vì quê hương mình Toàn dân đã chặn chiến tranh Với ta, người tặng tấm hình. Và hoa. Tế Hanh dịch .............. (1) Đồng chí Tô-rê (Maurice Thorez), Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Pháp, xuất thân thợ mỏ quê ở vùng mỏ miền Bắc nước Pháp. ............................................................ Hồ Chí Minh - tên Người là cả một niềm thơ Phê-lích Pi-ta Rô-đri-ghết (Nhà thơ Cu-ba) Bởi vì người, Hồ Chí Minh Nhà thơ Hồ Chí Minh, Người nông dân Việt Nam trong sáng: Hồ Chí Minh, bảy mươi tám năm gần trọn cả đời mình tranh đấu, Và Người đã hy sinh từ bỏ mọi tên, để chỉ còn là một giọng nói, một hơi thở, một cái nhìn để chỉ còn là... có gì đâu khác... là đất nước, là máu xương Tổ quốc; Bởi vì Người đau nỗi đau của những vết thương trên mình mỗi em bé Việt Nam bị quỷ 'Yan-ki' giết chết, Khi giặc lái của Lầu Năm Góc phá đổ mỗi ngôi nhà, Thì lòng Người bỗng nhiên như sụp mái. Bởi vì trong mỗi xóm nhỏ tan hoang vì bom na-pan Mỹ, Một mảnh tim Người tự cháy xót xa! Hồ Chí Minh, tên Người là cả đói ngày xưa Vì Người đã chết hai triệu lần năm đói bốn nhăm khủng khiếp Bởi vì Người đã mặc lên mọi tấm áo xác xơ đã đi chân đất với mỗi đôi chân trần của người dân đất nước, Bởi vì Người đã chứa chất nỗi tủi nhục của mọi người cùng cực, Bởi vì Người đã từng chịu đau nỗi roi vọt đánh vào dân tộc Thuở bọn thực dân Pháp hòa trộn than Hồng Gai với máu người thợ mỏ, cao su miền nam với máu người phu đất đỏ, lúa gạo đồng bằng với máu nông dân, để biến thành vàng bạc gấp trăm; Bởi vì lòng Người héo hon khi nắng hạn Với ruộng đồng chết khát năm lại qua năm, Và người mang cấy lại trên lòng mình mỗi cây lúa chết ngạt vì lụt nước trắng bờ! Hồ Chí Minh, tên Người là cả một niềm thơ. Bởi vì Người đã sống cùng phu Quảng Châu, Thượng Hải. Và đo được mức tận cùng đói rách, và ở Nam Phi, Người cũng đo được đói rách tận cùng của những người Ấn cùng đinh sang đó tìm miếng cơm nuôi sống qua ngày Bởi vì Người đã đến với dân lao động từ đào huyệt chôn mình khi vét dòng kênh Pa-na-ma Và như thế, Người đã nhận ra rằng: Bất cứ ở đâu, con người cũng chỉ là một và đói khổ cũng chỉ là một, và Người cũng biết: ở đâu cũng một lòng căm uất, và đường đi chỉ có một mà thôi. Bởi tất cả những điều đó và nhiều điều khác nữa mà lời nói khó lòng chứa đựng: Bởi vì đối với Người thì phẩm giá con người còn cao hơn miếng cơm, danh vọng Cao hơn cả trường tồn cuộc sống, Hồ Chí Minh, tên Người là cả một niềm thơ. Có thể ca ngợi Người như ca ngợi biển cả, núi cao, như ngợi ca sông Cửu Long, sóng Hồng Hà. Nói tới Người là nói vịnh Hạ Long, Điện Biên Phủ, Chùa Một Cột, là nói những ruộng đồng đỏ ánh phù sa. Có thể nói tới Người bằng hết thảy những lời tương tự khi nói tới cây nhãn và cây tre xứ sở. Bởi vì ca ngợi Người, Chủ tịch Hồ Chí Minh, Nhà thơ Hồ Chí Minh Người nông dân Việt Nam trong sáng: Hồ Chí Minh, là ca ngợi đất nước Việt Nam tươi đẹp và đau thương. Ca ngợi nước Việt Nam mà dáng dấp không còn là một chiếc đòn tre gánh mỗi đầu mỗi thúng. Mà là một hình dáng quang vinh của cửa ngõ có một không hai để đi vào thế giới tương lai. Hoàng Hiệp dịch