Việt Nam - quốc gia xuất khẩu điều nhân lớn nhất thế giới
Điều có tên khoa học là Anacardium ocidentale (tiếng Anh là cashew, cashew nut, cashew apple, cashewkernel), là loại cây thuộc họ xoài, lớp cây 2 lá mầm. Hiện có hơn 32 quốc gia trồng điều, trong đó Việt Nam, ấn Độ và Braxin chiếm 70% tổng sản lượng điều thế giới, tiếp đến là các nước Châu Phi như Cốt Đivoa, Tandania, Bênanh...
Điều có nguồn gốc từ Braxin, được du nhập vào miền Nam Việt Nam từ thế kỷ XVIII và diện tích trồng điều ở nước ta ngày càng tăng. Nếu năm 1995, cả nước có trên 150.000 ha thì đến năm 2007 đạt gần 450.000 ha, tuy nhiên sang năm 2008 giảm xuống còn 420.000 ha và năm 2009 còn 398.000 ha.
Việt Nam hiện có 5 vùng trồng điều, đó là: Đông Nam Bộ, Tây Nguyên, Duyên Hải Nam Trung Bộ, đồng bằng sông Cửu Long và Bắc Trung Bộ. Khu vực trồng điều nhiều nhất là Đông Nam Bộ, tính đến cuối năm 2008, tổng diện tích của cả vùng này đạt 282.780 ha (chiếm 67% tổng diện tích điều của cả nước).Nổi bật trong các tỉnh trồng điều là Bình Phước - thủ phủ của cây điều Việt Nam, với diện tích hiện nay khoảng 200.000 ha (chiếm 45% diện tích điều của cả nước). Đây cũng là nơi có nhiều công ty, nhà máy, cơ sở chế biến hạt điều, đem lại giá trị kinh tế cao và góp phần giải quyết công ăn việc làm cho người dân trong và ngoài tỉnh.
Sản lượng điều của cả nước tăng lên rõ rệt theo từng năm, nếu năm 1995 chỉ đạt 50.600 tấn thì năm 2008 đã lên đến 348.900 tấn.
Về công tác tổ chức thu mua và chế biến, tính đến cuối năm 2008, Việt Nam có hơn 200 doanh nghiệp thu mua và chế biến, trong đó hơn 160 doanh nghiệp kinh doanh xuất khẩu điều. Các nhà máy chế biến phát triển nhiều nhưng còn nhỏ lẻ, tập trung nhiều ở tỉnh Bình Phước.
Từ năm 1996 trở về trước, ấn Độ luôn đứng đầu thế giới về diện tích trồng điều và sản lượng điều nhân xuất khẩu. Từ năm 1996 đến nay, ngành điều Việt Nam không ngừng lớn mạnh. Đặc biệt, trong 4 năm gần đây (năm 2006, 2007, 2008 và 2009), Việt Nam đã vượt qua ấn Độ trở thành quốc gia đứng số 1 thế giới về kim ngạch xuất khẩu điều. Năm 2006, nước ta xuất khẩu được 130.000 tấn điều nhân, trị giá 520 triệu USD. Năm 2007, lượng điều xuất khẩu đạt 153.000 tấn, trị giá 650 triệu USD.
Năm 2008 - một năm khó khăn về mặt tài chính đối với ngành điều, nhưng hạt điều Việt Nam vẫn được xuất khẩu tại 87 thị trường với gần 167.000 tấn, đạt kim ngạch hơn 914 triệu USD. Trong đó, Hoa Kỳ là thị trường lớn nhất, chiếm 27% tổng thị phần xuất khẩu điều, tiếp đến là Trung Quốc (18%), Hà Lan (16,6%), Ôxtrâylia, Anh, Canađa, Liên bang Nga, Đức...
Năm 2009, dù vẫn còn nhiều khó khăn do ảnh hưởng của kinh tế thế giới, song xuất khẩu vẫn đạt trên 177.000 tấn, trị giá 850 triệu USD, cho phép Việt Nam giữ vững vị trí số 1 thế giới về xuất khẩu điều nhân.
Theo dự báo của Hiệp hội Điều Việt Nam (VINACAS), năm 2010, ngành điều Việt Nam dự kiến sẽ đạt tổng sản lượng 400.000 tấn, có tổng giá trị 1,2 tỷ USD, trong đó kim ngạch xuất khẩu ước đạt 1 tỷ USD.
Một số thách thức và giải pháp
Ngành điều Việt Nam hiện nay đang đứng trước thách thức lớn do diện tích trồng trọt bị giảm. Để gia nhập "Câu lạc bộ xuất khẩu 1 tỷ USD", ngành điều Việt Nam cần được đầu tư, và định hướng những diện tích chuyên canh ổn định cây điều theo hướng hiện đại và khoa học; xóa bỏ những diện tích điều có năng suất thấp, già cỗi, giống thực sinh bằng việc nghiên cứu và tái tạo những giống mới cho năng suất cao; hỗ trợ tối đa những hộ trồng điều về giống, kỹ thuật chăm sóc, thuế.
Song song với đó là việc đẩy mạnh xúc tiến thương mại, đầu tư vào các lĩnh vực chế biến thành phẩm nhân hạt điều, nhằm đem lại chuỗi giá trị kinh tế cao; giám sát định kỳ về chất lượng sản phẩm, môi trường, quy trình sản xuất, vệ sinh an toàn thực phẩm hạt điều...; khuyến khích các nhà vườn, các nhà khoa học trong việc tái tạo các giống mới, cũng như nghiên cứu các biện pháp phòng trừ sâu bệnh, xây dựng các máy chế biến hạt điều cho năng suất thành phẩm cao...; mở rộng thị trường tiêu thụ trong nước; tiếp cận, xúc tiến và mở rộng thị trường quốc tế, và phải đảm bảo uy tín và chất lượng hàng đầu...
Chí Cường (tổng hợp)
Các hoạt động chính tại Lễ hội "Quả Điều Vàng Việt Nam - Bình Phước" năm 2010
Lễ hội "Quả Điều Vàng Việt Nam - Bình Phước" năm 2010 được tổ chức đúng vào dịp cao điểm của vụ thu hoạch điều. Theo dự kiến của Ban tổ chức, Lễ hội sẽ có sự tham gia của nông dân trồng điều, công nhân ngành điều; doanh nghiệp sản xuất chế biến và kinh doanh xuất nhập khẩu điều; các nhà khoa học tiêu biểu có những công trình nghiên cứu khoa học cho sự phát triển ngành điều...
Lễ hội có các cuộc thi: "Nhà nông với kinh nghiệm trồng điều"; "Bàn tay vàng công nhân tách vỏ hạt và bóc vỏ lụa điều"; thi sáng tác các ca khúc âm nhạc; sáng tác văn học ca ngợi sự phát triển của ngành điều Việt Nam; thi ẩm thực các món ăn có nguyên liệu từ điều… Ngoài ra còn bình chọn, tôn vinh và trao tặng danh hiệu "Quả Điều Vàng" (bằng vàng thật) cho các nhà khoa học, nhà nông, nhà quản lý, nhà sản xuất, chế biến, xuất nhập khẩu điều có thành tích đặc biệt xuất sắc, có đóng góp quan trọng để tôn vinh và phát triển ngành điều Việt Nam.
Theo dự kiến, Lễ hội sẽ có từ 250 đến 300 gian hàng trưng bày phim ảnh, sơ đồ giới thiệu sự phát triển liên tục của ngành điều Việt Nam; giới thiệu các giống điều phù hợp, có năng suất của từng địa phương; trưng bày các sản phẩm chế biến nằm trong chuỗi giá trị cây điều và các máy móc thiết bị chế biến hạt điều từ thô sơ đến những máy móc được sử dụng trong hiện tại...
Có thể nói, việc tổ chức lễ hội "Quả Điều Vàng Việt Nam - Bình Phước" năm 2010 lần đầu tiên tại Bình Phước là một ý tưởng độc đáo, nhất là khi Việt Nam đang là một trong những quốc gia dẫn đầu thế giới về sản lượng và chất lượng điều. Lễ hội là dịp tôn vinh đóng góp quý báu của những người trồng, sản xuất, chế biến điều và cũng là dịp tốt nhất để quảng bá văn hóa, lịch sử, tiềm năng kinh tế, du lịch của tỉnh Bình Phước cũng như một số tỉnh, thành khác trong vùng.