Nhạc cổ điển đã có đời sống riêng
Theo NSND Thu Hà, nhạc cổ điển - thính phòng đang có hướng phát triển khá vững, gần gũi hơn với đời sống và tạo được lượng công chúng riêng. Số buổi biểu diễn của các dàn nhạc giao hưởng, so với 10 năm trước, đã tăng rất nhiều. Hà Nội có ba dàn nhạc giao hưởng, trung bình mỗi dàn nhạc có khoảng 30 buổi biểu diễn một năm. Các chương trình biểu diễn giao lưu của những dàn nhạc nước bạn cũng luôn chật kín khán phòng.
Tại TP HCM, cuộc sống mới của âm nhạc cổ điển cũng đầy hân hoan. Nhạc sĩ Võ Đăng Kính, Giám đốc Nhà hát giao hưởng & vũ kịch cho biết, mặc dù nơi đây được coi là trung tâm của showbiz Việt với nhiều hoạt động âm nhạc thiên về bề nổi, nhưng khoảng 5 năm trở lại đây, khán giả tới thưởng thức hai buổi diễn định kỳ mỗi tháng của nhà hát ngày càng ổn định và có dấu hiệu lũy tiến. “Từ chỗ chỉ bán được 2/3 số vé, bây giờ nhiều chương trình còn cháy ghế ngồi”, ông Kính chia sẻ.
Điểm mặt đối tượng khán thính giả yêu nhạc cổ điển, NSND Thu Hà cho biết, thay vì hầu hết là người lớn tuổi, người nước ngoài đến thưởng thức trước kia, nay đã có nhiều bạn trẻ, sinh viên yêu nhạc cổ điển.
NS Võ Đăng Kính và NSND Thu Hà tự tin cho biết, sự phát triển của công chúng nghe nhạc cổ điển tại Việt Nam đang có dấu hiệu bền vững.
Thực tế, sự phát triển của âm nhạc cổ điển cũng là động lực để âm nhạc hàn lâm có chỗ đứng trong lòng công chúng. Mới đây, vào ngày 2/9, Vietnamnet đã tổ chức buổi hòa nhạc Điều còn mãi, tạo ấn tượng đối với đa số người xem. Tại TP HCM, Hợp xướng Lục Vân Tiên với độ dài kỷ lục cũng vừa được công diễn.
“Măng mọc” không đủ thế chỗ “tre già”
Song hành với sự tươi mới của âm nhạc cổ điển, nhạc thính phòng lại xuất hiện nghịch lý nhạc công chơi một số nhạc cụ ở bộ dây, bộ kèn như viola, kèn đồng, kèn hơi ngày càng trở thành “của hiếm”.
Viola, kèn hơi, kèn đồng không phổ biến với công chúng, nhưng những nhạc cụ này lại không thể thiếu trong dàn nhạc giao hưởng. Trung bình một dàn nhạc cần từ 4-8 nghệ sĩ viola, khoảng 2-4 nghệ sĩ chơi mỗi loại kèn.
Giới trong nghề cho biết, hầu hết các dàn nhạc giao hưởng tại Việt Nam hiện không đủ nhạc công chơi bộ dây, bộ kèn. Vì sự thiếu thốn, các dàn nhạc thường xuyên phải sử dụng phương án “vay mượn” nhạc công lẫn nhau.
Theo NSND Thu Hà, tương lai nâng thêm số lượng nhạc công không mấy sáng, vì sinh viên đăng ký theo học ngành này ngày càng khiêm tốn. Trong tổng số 105 sinh viên trúng tuyển nhạc viện năm 2008, chỉ có 3 sinh viên theo học viola, 1 kèn cla, 1 flute, 1 kèn oboe. Trong khi đó, sinh viên thanh nhạc chiếm tới 31 người. Nguyên nhân của tình trạng “chênh lệch” sinh viên giữa các khóa, theo NSND Thu Hà, đó là bởi “xã hội chưa đánh giá đúng sự nỗ lực của họ”.
Cũng theo nguyên Giám đốc Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam, sinh viên theo học viola, kèn hơi cũng tốn công sức, sự khổ luyện và thời gian đào tạo ngang với sinh viên theo học piano (10-13 năm), nhưng cơ hội độc tấu những nhạc cụ “của hiếm” gần như không có. “Chưa kể, mức lương họ được hưởng sau hàng chục năm khổ luyện cũng chỉ bằng mức lương của những người chỉ mất bốn năm mài dũa”, bà Hà nói.
Bàn về thực trạng này, NSND Đặng Thái Sơn cho rằng, đó là hậu quả của thời gian dài giáo dục âm nhạc tại Việt Nam bị hổng. Sâu xa hơn, “cách nhìn vật chất hóa của xã hội hiện nay khiến nhiều người theo đuổi con đường âm nhạc chưa thấy được giá trị sáng tạo nghệ thuật lớn lao”, nghệ sĩ piano họ Đặng nhận xét. Để giải quyết bài toán hóc búa này, ông Sơn cho rằng, “xã hội cần có trách nhiệm tìm chỗ đứng xứng đáng cho nghệ thuật, trí tuệ”.
Nhìn rõ bài toán đào tạo nhạc công không dễ giải, NSND Trần Thu Hà chia sẻ, con người dù có năng khiếu thiên bẩm cũng không bỗng chốc dễ dàng trở thành nghệ sĩ, mà buộc phải trải qua hàng chục năm khổ luyện. “Các ngành nghề khác, tre già măng mọc là bình thường. Nhưng với những nhạc công biểu diễn nhạc cổ điển, tình trạng măng mọc đang không đủ thế chỗ thế hệ tre già”, bà Hà lo lắng.
