| | Nhà sàn dài ở huyện Buôn Đôn. | KTNT - Nhà dài của người Ê Đê Tây Nguyên là một công trình kiến trúc độc đáo. Từ bao đời nay, ngôi nhà này đã đi vào truyền thuyết, sử thi, cuộc sống của đồng bào. Tuy nhiên, nó đang đứng trước nguy cơ biến mất.Nhà dài được thiết kế theo kiểu nhà sàn thấp, thường dài 15 - 100 mét, tùy theo gia đình nhiều người hay ít người. Đó là ngôi nhà lớn với nhiều thế hệ sống chung, là nét đặc trưng của chế độ mẫu hệ. Nhà dài được xây dựng bằng vật liệu gỗ, tre, nứa, lợp mái tranh. Nhà có kết cấu cột kèo bằng gỗ tốt, các đà ngang, đòn dông được đẽo bằng tay. Nhà được thưng vách và lót sàn bằng các phên nứa đập nát, mái lợp cỏ tranh dày. Đỉnh mái cách sàn nhà 4 - 5 mét. Nhà dài chia làm hai phần, nửa đằng cửa chính gọi là "Gah", là nơi tiếp khách, sinh hoạt chung của cả gia đình; nửa còn lại gọi là "Ôk", đặt bếp nấu ăn chung và là nơi ở của các cặp vợ chồng, được chia đôi theo chiều dọc... Trong cơn lốc đô thị hóa và phong trào tách hộ ngày càng có nhiều gia đình đồng bào dân tộc thiểu số phá bỏ các ngôi nhà dài để làm nhà mái bằng, cao tầng, biệt thự…, làm cho nhà dài truyền thống của người ÊĐê đứng trước nguy cơ biến mất. Không riêng các buôn làng của TP.Buôn Ma Thuột (Đắk Lắk) mà ngay ở các buôn làng thuộc các huyện vùng sâu trên địa bàn, những ngôi nhà dài truyền thống cũng bị xóa bỏ, thay vào đó là nhà cao tầng. Văn hóa nhà dài của đồng bào Ê Đê đang mất dần. May chăng còn lại chỉ là những ngôi nhà dài công cộng, nơi sinh hoạt văn hóa chung của cộng đồng thôn, buôn. Tuy nhiên, hiện nay nguồn gỗ ngày càng khan hiếm, điều kiện kinh tế không cho phép nên nhiều thôn, buôn đã làm nhà dài truyền thống bằng vật liệu bê-tông, sắt thép. Tuy vẫn đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa của đồng bào nhưng lối kiến trúc, sắc thái, không gian văn hóa của nhà dài cộng đồng đã biến mất. Được biết, tỉnh Đắk Lắk đã xây dựng các chương trình bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa, đưa văn hóa dân tộc thiểu số trở lại phục vụ cộng đồng. Việc sớm có biện pháp giữ gìn, bảo tồn kiến trúc nhà dài là rất cần thiết nhằm góp phần bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Ê Đê trên đất Tây Nguyên. Bá Thăng |