Hơn 20 năm gắn bó với nghề, chứng kiến "cơn bão" gameshow ập đến với truyền hình rồi vụt tan, quá nhiều thứ trăn trở, quá nhiều thứ muốn làm và rồi bế tắc, nhà báo Lại Văn Sâm trải lòng cùng phóng viên báo Kinh tế & Đô thị.
Gameshow "mất chất"
- Năm 1996, chương trình SV từng nổi đình nổi đám trên sân chơi truyền hình, nhưng năm 2000 chương trình trở lại và gây thất vọng cho người xem. Vì lý do gì, sau 12 năm vắng bóng, SV 2012 lại chuẩn bị ra mắt?
Chương trình SV96 có được thành công vì chỉ có sinh viên chơi. Đến năm 2000, do tinh thần thắng thua, các đội chơi đã thuê mấy người biên kịch, biên đạo chuyên nghiệp dàn dựng nên "mất chất". Có lần tôi hỏi một sinh viên: Cháu có thích diễn nội dung mà đạo diễn đưa ra không. Cậu ấy trả lời là không thích nhưng vì trường bắt làm nên phải làm? Nhìn cảnh tượng đó tôi thấy mình bất lực. 12 năm qua, các trò chơi truyền hình không mang tính đột phá, vừa buồn lại vừa lành. Trong khi giới sinh viên là đối tượng vui, thông minh và hóm hỉnh nhất trong các sân chơi.
- Vậy, ông làm thế nào để SV2012 có được "chất" sinh viên?
Trước khi làm SV2012, tôi đã họp lãnh đạo, ban giám hiệu của 99 trường tham gia, yêu cầu các trường để sinh viên làm, không làm hộ sinh viên. Nên trong 12 số đã ghi hình ở miền Bắc, chỉ 1 - 2 trường là có bàn tay của người "ngoại" sinh viên. Ngay khi thấy hiện tượng đó, chúng tôi cũng đã cảnh báo. Ở niền Nam chưa quay nên tôi cũng hồi hộp.
- Tôi từng biết, những ngày thực hiện SV96 chỉ có vài ba người làm, không đạo diễn hình ảnh, thiếu máy quay…, Lại Văn Sâm vừa đóng vai trò MC, biên tập và kiêm luôn cả đạo diễn hình ảnh. Ngược lại, SV2012 hoành tráng hơn nhiều?
Chỉ tính riêng xây dựng sân khấu, chương trình SV2012 đã tiêu tốn gần 300 triệu trong khi tổng chi phí cho một chương trình SV96 là 3 triệu. Nếu bây giờ phương tiện di chuyển của chúng tôi là ô tô, thì ngày thực hiện SV96, tôi dùng chiếc xe máy rong ruổi khắp các trường Đại học để duyệt chương trình. Đầu tư được như vậy là vì bây giờ Đài Truyền hình đã có tiềm lực kinh tế hơn, nhưng một phần thể hiện sự trân trọng với sinh viên. Tôi đi các nước Anh, Pháp, Úc..., giảng đường trường đại học là những cung điện đẹp lung linh, tại sao chúng ta không đầu tư cho sinh viên trong điều kiện có thể?. Sinh viên được trân trọng họ sẽ nhiệt tình để cống hiến.
- Cảm xúc của ông khi thực hiện SV2012 có còn như ngày làm SV96 hay không?
Tôi bao giờ cũng thích làm với sinh viên vì họ trẻ trung, hồn nhiên, hết lòng ngay cả khi cổ vũ. Năm nay tôi vui hơn năm 2000 vì trong từng chương trình đã tìm được đúng "chất" của sinh viên. Cho dù, so với SV96, số người đến cổ vũ của mỗi chương trình lên đến 2 - 3.000 người, năm nay chỉ có vài ba trăm.
Xa vời gameshow Việt
- SV96 quá thành công, rất khó để những chương trình sau vượt qua được. Khi làm SV2012 ông có bị áp lực đó, nhất là bây giờgameshow đã bão hòa?
Tâm lý của người làm luôn muốn chương trình sau phải hay hơn chương trình trước, nhưng với SV tôi không đặt cái đích ăn khách lên trên hết. Tôi có ý tưởng dành khung giờ từ 10 đến 11 giờ sáng Chủ nhật hàng tuần là khung SV tivi (truyền hình dành cho SV). Trong thời gian đó, chương trình phát sóng sẽ là Rung chuông vàng, SV, tiếng hát sinh viên hay SV next top mode, SV bước nhảy hoàn vũ... Chưa biết chương trình đó có hay không, nhưng rất cần để xã hội nhận diện sinh viên. Hiện nay, người ta vẫn nói thế hệ trẻ là tương lai của đất nước, nhưng hình như mới dừng lại ở nói mà chưa làm để biết sinh viên đang nghĩ gì, tiềm năng của họ như thế nào?… Bây giờ, muốn biết tri thức của sinh viên như thế nào có Rung chuông vàng, muốn biết sinh viên đang nghĩ gì, khả năng sáng tạo ra sao sẽ có SV… Tất nhiên, người sản xuất phải tìm nhiều cách để khán giả không chán khi xem, nhưng tôi cũng không cấn cá về cái chuyện có hay bằng hoặc sẽ bị cái bóng của SV96 đè lên.
- Xây dựng khung truyền hình dành cho sinh viên để nhận diện bức tranh của sinh viên hiện nay là thế nào. Theo ông, bức tranh của sinh viên năm 2012 khác gì so với thời năm 96?
So 15 năm trước, bây giờ sinh viên được trang bị nhiều thứ hơn, cập nhật thông tin tốt hơn. Ngày trước sinh viên không thể hiện sự riêng biệt so với các đối tượng thanh niên khác nhưng giờ thì khác. Nhưng hình như sinh viên của năm 2012 quá lệ thuộc vào máy tính nên tư duy chậm hơn. Và điều dễ nhận thấy nhất, sinh viên của năm 96 hồn nhiên và ngây thơ hơn.
- Hiện gameshow mang phiên bản nước ngoài rồi truyền hình thực tế tràn lan xuất hiện khiến khán giả cảm giác bị ngập tràn trong mớ giải trí thập cẩm. Tại sao nhà Đài không lựa chọn phương án xây dựng gameshow "made in Vietnam" hơn là gameshow "lai" ngoại?
15 năm giữ cương vị Trưởng Ban giải trí và thông tin kinh tế của Đài Truyền hình Việt Nam tôi luôn bị chấn vấn câu hỏi đó. Nhưng thay vì hỏi tôi hãy đưa ra phương án cụ thể.
Ai cũng biết truyền hình thành công nhất là truyền hình bản địa, gắn liền với văn hóa và phong tục Tập quán của người dân, nhưng truyền hình Việt Nam không thể làm được những gameshow "made in Vietnam". Số lượng gameshow do Việt Nam xây dựng chỉ có thể "đếm trên đầu ngón tay" và chưa thành công, đó là: Làng vui chơi làng ca hát, Sóng nước phương Nam. Còn các gameshow như: SV, Bảy sắc cầu vồng, Đường lên đỉnh Omlypia… đều mua bản quyền hoặc ăn theo ý tưởng của nước ngoài. Để nghĩ ra một gameshow hay, lạ, sốt phải có sự kết hợp của rất nhiều yếu tố, mà học không thể ra được; hơn nữa điều kiện máy quay, xe màu của ta cũng chưa có khả năng đáp ứng. Thế mới đặt ra câu hỏi tại sao có những gameshow nước ngoài được chơi vài chục năm và bán cho hàng trăm nước, ví như Ai là triệu phú được bán bản quyền tới 152 nước. Truyền hình "made in Vietnam" mới chỉ dừng ở dạng tin, phóng sự, phim tài liệu…
- Xin cảm ơn ông!