Đó là lý do khiến cuộc hội thảo phải lui thời gian khai mạc gần 1 giờ đồng hồ và chỉ thực sự có không khí vào cuối buổi khi một số nghệ sĩ xin được phát biểu “vo”.
Nhìn hội thảo thấy được trách nhiệm của nghệ sĩ
Hơn bao giờ hết, điện ảnh VN đang có rất nhiều vấn đề cần mổ xẻ, tranh luận để tìm kiếm những giải pháp khẳng định sự tồn tại và phát triển của một nền điện ảnh có thành tựu, có bản sắc. Đáng tiếc là rất nhiều hội thảo điện ảnh được tổ chức thời gian qua những người đến dự phần lớn vẫn là các nghệ sĩ có tuổi và các nhà quản lý điện ảnh, thiếu vắng những gương mặt trẻ, những người thuộc thế hệ sáng tác sung sức.
Liệu có phải họ quá bận rộn vì những kế hoạch “làm thuê” cho truyền hình; hoặc nghĩ rằng hội thảo đơn giản là “câu chuyện giải ngân”- nói rồi để đấy, kết luận mà chẳng thực thi nên không muốn đến để viết tiếp câu chuyện “ biết rồi khổ lắm”; hay còn những lý do nào khác? Tuy vậy, dù là lý do nào thì những người trẻ cũng đáng nhận một “lời mắng” từ NSND Huy Thành. Ông bảo: “Hội thảo là nơi những vấn đề vướng mắc của ngành được đặt lên bàn mổ xẻ; là nơi để các nghệ sĩ trao đổi để tìm tiếng nói chung...
Nhưng thay vì đến đây để cùng bàn bạc, giao lưu, trao đổi, những người trẻ lại ở đâu đó bày tỏ sự bức xúc, kêu ca “bị o ép sáng tạo”; lên tiếng đòi “chuyển giao thế hệ” và những nghệ sĩ già phải chấp nhận làm viên gạch lót đường để tôn vinh những người trẻ (?). Nếu anh thực sự tài năng, thực sự tâm huyết và có trách nhiệm với tác phẩm của mình thì ngại gì ai đó cản đường. Đừng nói cơ quan kiểm duyệt quá khắt khe; đừng nói Nhà nước chưa quan tâm thích đáng mà hãy nhìn lại chính mình để tự chấn chỉnh. Điều đáng sợ nhất trong nghệ thuật chính là sự tôn vinh không đúng dẫn đến những ảo tưởng và nguy hại hơn nếu một người ít khả năng được đề cao bởi ý kiến của những người đã thành danh. Điều này đã và đang xảy ra trong làng nghệ thuật Việt nói chung và điện ảnh nói riêng”.
Cùng quan điểm với NSND Huy Thành, NSND Đoàn Dũng, nguyên Hiệu trưởng Trường SK&ĐA TP.HCM bày tỏ những lo ngại từ góc độ đào tạo điện ảnh. Theo ông, cho đến nay ở VN vẫn chưa có giáo trình đào tạo thống nhất trong cả nước về đào tạo điện ảnh mà chỉ có chương trình cụ thể. Đã thế, phương pháp giảng dạy lại quá cũ. Các nghệ sĩ điện ảnh vốn chỉ được đào tạo làm nghề mà chưa từng được đào tạo để làm thày nên những gì mà các thày dạy tại các trường điện ảnh hiện nay chỉ là “truyền nghề” từ kinh nghiệm cá nhân, dẫn đến không ít thầy nói sai cả những vấn đề học thuật. Mặt khác, đầu vào tại các trường cũng chưa chuẩn nên đầu ra không thể giỏi. Không có người tài thì làm sao có được tác phẩm hay.
Ý kiến của nghệ sĩ Đoàn Dũng nhận được sự hưởng ứng của những người dự hội thảo. Bởi hầu hết nghệ sĩ có mặt tại hội thảo đều đã, đang tham gia giảng dạy điện ảnh, cho dù họ chưa từng một ngày được đào tạo để làm thày.
Muốn sáng tạo phải có bản lĩnh
Động chạm tới mức “sốc” là ý kiến của 2 người “trẻ” trong hội thảo Bùi Thạc Chuyên và Phan Huyền Thư. Nói là trẻ nhưng cũng đã trên dưới 40 cả. Thư kể về sự tổn thương của mình khi làm bộ phim đầu tay và bị các đồng nghiệp lớn tuổi “mắng” là: Không biết làm phim, cần phải cắp sách sang truyền hình để học... Sau đó ít lâu, bộ phim ấy nhận được tôn vinh tại Giải Cánh diều vàng, Thư còn được trao giải đạo diễn xuất sắc và bộ phim đó được mang sang chiếu tại 26 trường đại học ở nước ngoài cho sinh viên tham khảo...
Sự kiện này khiến cô sốc nặng hơn, thậm chí hoang mang vì không biết đâu mới là chân giá trị. Sau này, những phim Thư làm đều có giải. Từ kinh nghiệm bản thân, đạo diễn này cho rằng: “Nếu như các nghệ sĩ sáng tác cần phải có bản lĩnh để nuôi dưỡng niềm đam mê, cảm xúc và khát vọng làm nghề; cần hơn nữa là bản lĩnh để tự nhận thức được khả năng của mình, để thu gọn kích thước tham vọng nghề nghiệp cho vừa vặn với năng lực của mình thì các nhà lãnh đạo nghệ thuật rất cần một bản lĩnh để phát hiện và bảo vệ người có khả năng thực sự, biết nới lỏng hành lang an toàn cho những nhân tố mới của nghệ thuật được nảy sinh; cần một bản lĩnh để giữ cho các tác phẩm nghệ thuật luôn gần gũi và không bị lạc lõng với hiện thực cuộc sống”.
Đạo diễn Bùi Thạc Chuyên sau phút “chới với” khi bộ phim Chơi vơi xuống hạng ở Giải Cánh diều vàng, thậm chí tên bộ phim còn bị đưa ra “pha trò” trong lễ trao giải, xem ra vẫn còn bức xúc: “Danh hiệu thực sự phải là sự hâm mộ của khán giả; là khi tác phẩm được đón nhận và tác phẩm đó đem lại lợi nhuận cho nhà sản xuất. Đã đến lúc cần nhìn nhận lại giá trị đích thực của các danh hiệu, giải thưởng. Chúng ta cần có những LHP hoạt động chuyên nghiệp gắn kết với thị trường và xuất phát từ nhu cầu thị trường. Sự cào bằng, vui cả làng sẽ làm mất đi cá tính riêng của người sáng tạo”.
Đồng tình với ý kiến của Bùi Thạc Chuyên, bà Nguyễn Thị Hồng Ngát cho rằng điện ảnh VN cần có nhiều Bùi Thạc Chuyên mới có thể tạo ra làn sóng mới và cần ủng hộ những thể nghiệm mới vì cuộc sống đương đại nhiều màu, thay đổi rất nhanh, không thể làm phim một màu như trước.
Nhân nói về trách nhiệm nghệ sĩ, bà Ngát cho biết để có một bộ phim Đừng đốt những người điều hành hãng phim đã phải đôn đáo khắp nơi mới có được quyết định đặt hàng bộ phim. Điều này đồng nghĩa với việc các nhà làm phim có được hơn 11 tỷ để sáng tạo. Nhưng có vẻ như đạo diễn Đặng Nhật Minh đã không hiểu điều này và ông cũng đã bỏ ra khỏi hội thảo trước khi nhà sản xuất lên tiếng.
Với những lời nói thẳng không lệ thuộc vào văn bản, cuộc hội thảo đã xới lên khá nhiều vấn đề đang là “chuyện” của ngành điện ảnh hiện nay. Hy vọng, những ý kiến này sẽ không bị “bỏ quên”. Bởi nếu đã nói đến trách nhiệm nghệ sĩ cũng cần phải nói đến trách nhiệm của các nhà tổ chức hội thảo.
Nguyệt Nhi