Dịch vụ tài chính: bị động và thiệt thòi
Ngày Quyền Người tiêu dùng thế giới được tổ chức vào ngày 15/3 hàng năm nhằm đoàn kết người tiêu dùng trên toàn thế giới, đẩy mạnh những hoạt động vì quyền và lợi ích người tiêu dùng. Năm nay, Quốc tế người tiêu dùng đưa ra chủ đề: “Dịch vụ tài chính” với khẩu hiệu “Tiền của chúng ta, Quyền của chúng ta”.
Với nhiều nước trên thế giới dịch vụ tài chính đã khá quen thuộc thậm chí là không thể thiếu trong mỗi ví tiền của người tiêu dùng. Nhưng ở Việt Nam dịch vụ tài chính đối với người tiêu dùng còn khá mới mẻ dù đang có xu hướng phổ biến dần. Những dịch vụ như ngân hàng, tín dụng, giao dịch không dùng tiền mặt, mở tài khoản, chuyển tiền, thanh toán bằng thẻ tín dụng, bảo hiểm… chưa được người tiêu dùng thực sự am hiểu để sử dụng một cách triệt để, nhiều người vẫn lúng túng khi sử dụng các dịch vụ này.
Một trong những dịch vụ đang phổ biến nhất tại Việt Nam hiện nay là dịch vụ thẻ ATM. Tính đến nay Việt Nam có khoảng 16 triệu thẻ ATM và các loại thẻ khác. Thẻ ATM đã đi vào cuộc sống tới nhiều tầng lớp người tiêu dùng sử dụng từ sinh viên, công nhân, viên chức…Tuy nhiên lâu nay người tiêu dùng vẫn “kêu trời” vì những sự cố từ máy ATM.
Rất nhiều ngân hàng phải giải quyết khiếu nại từ khách hàng khi thẻ bị đánh cắp số PIN, mất tiền trong thẻ, máy ATM bị quá tải, người giao dịch phải trả phí cho ngân hàng… Những bất cập trên một phần do người tiêu dùng chưa hiểu rõ cách sử dụng thẻ, một phần do ngân hàng chưa thấu hiểu khách hàng nên đưa ra dịch vụ nhưng lại thiếu những chỉ dẫn tận tình, dễ hiểu.
Ông Đỗ Gia Phan - Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hội Tiêu chuẩn và Bảo vệ người tiêu dùng cho rằng: “Cần làm cho người tiêu dùng hiểu rõ lợi ích của việc sử dụng thẻ ATM, trang bị cho họ những kiến thức và kỹ năng về sử dụng thẻ thanh toán, đặc biệt là thẻ ATM để tránh những sự cố xảy ra. Mặt khác cần phản ánh với ngân hàng những bất cập của việc thanh toán không dùng tiền mặt, nhất là những trục trặc trong việc sử dụng thể ATM…”.
Cũng theo ông Phan, tiết kiệm là một kênh đầu tư tài chính quan trọng của nhiều người tiêu dùng, trong khi hiểu biết về tiết kiệm lại chưa đầy đủ. Tín dụng ngân hàng hiện cũng đang ngày trở nên phổ biến. Nhiều người thuộc diện nghèo được vay tín dụng với lãi suất thấp nhưng không phải ai cũng biết dịch vụ này. Tất cả những vấn đề trên, nếu có điều kiện, các Hội bảo vệ người tiêu dùng cần phổ biến, trang bị cho người tiêu dùng những kiến thức cần thiết để họ có thể sử dụng.
Người tiêu dùng có quyền lực rất lớn đối với các nhà sản xuất kinh doanh
Với khẩu hiệu “Tiền của chúng ta, Quyền của chúng ta”, người tiêu dùng có thể vận dụng rộng hơn ngoài các dịch vụ tài chính. Người tiêu dùng là người dùng đồng tiền của mình để mua các hàng hóa, dịch vụ, nên họ có quyền lực rất lớn đối với các nhà sản xuất kinh doanh. Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy họ vẫn là người yếu thế, cần được bảo vệ, đôi khi còn thiếu tự tin để đứng lên bảo vệ chính mình.
Bảo hiểm các loại trong đó có bảo hiểm y tế (BHYT) là loại mà hầu hết người tiêu dùng đều tham gia. Tuy nhiên cho đến nay nhiều người tiêu dùng còn chưa hiểu về ý nghĩa của bảo hiểm y tế, chưa biết hết những quyền lợi mình được hưởng khi tham gia bảo hiểm y tế, không biết mình phải trả những khoản tiền nào khi khám chữa bệnh. Bên cạnh đó ngay chính quyền của người tiêu dùng trong lĩnh vực này chưa được tôn trọng và phục vụ đúng mức.
Hiện nay, rất nhiều người đi khám chưa bệnh nhưng không dùng đến bảo hiểm y tế bởi những thủ tục rườm rà và khó chịu vì nhiều nơi vẫn có sự phân biệt đối xử đối với những người dùng thẻ bảo hiểm y tế đi khám chữa bệnh.
Mới đây nhất khi các bệnh viện đồng loạt triển khai khám chữa bệnh BHYT theo mẫu thẻ mới phát hành (1/1/2010) rất nhiều người mắc bệnh hiểm nghèo nhưng đành phải ngồi chờ làm thủ tục BHYT vì những lý do không phải ở họ mà là từ phía các cơ quan quản lý và ban hành BHYT.
Người tiêu dùng thường bị yếu thế
Bên cạnh đó, trong vòng 2 năm trở lại đây đã xảy ra nhiều vụ việc cho thấy quá nhiều quyền của người tiêu dùng bị rơi vào tình trạng yếu thế.
Trong xu hướng phát triển đô thị hóa hiện nay, khu chung cư cao tầng từ bình dân đến cao cấp là lựa chọn của nhiều khách hàng, nhưng những dịch vụ đi kèm do ban quản lý, chủ đầu tư ban hành cũng khiến khách hàng từ cao cấp đến bình dân phải “méo mặt”. Hàng loạt bức xúc về chất lượng công trình, các loại phí đi kèm được khách hàng kêu suốt trong nhiều năm mà chưa được giải quyết thỏa đáng. Trong đó phải kể đến những khu cao cấp như Ciputra (Nam Thăng Long), The Manor hay những khu bình dân hơn như khu chung cư Trung Hòa –Nhân Chính…
Câu chuyện bức xúc “dây chuyền” từ khu chung cư cao cấp The Manor ở cả hai đầu thành phố Hà Nội và TP.HCM bởi những chi phí cao quá vô lý và cách hàng xử của các Ban quản lý khi giải quyết quyền lợi của khách hàng đã từng buộc dư luận đặt nhiều câu hỏi về quyền của người tiêu dùng.
Mới đây nhất, cuối tháng 2/2010 Liên minh Hợp tác xã Việt Nam đã tổ chức một buổi gặp mặt các hợp tác xã (HTX) trên địa bàn Hà Nội để giải quyết những kiến nghị bức xúc của người dân sống trong các khu chung cư. Trong đó có việc xác định rõ đâu là sở hữu chung, sở hữu riêng nhất là diện tích tầng 1, nơi có không gian sinh hoạt chung và sử dụng công cộng cho cả khu chung cư.
Năm 2008 trận lụt lịch sử tại Hà Nội đã khiến hàng chục xe ô tô, xe máy trị giá hàng tỷ đồng nằm dưới tầng hầm tòa nhà bị ngập nước (C6, khu đo thị Mỹ Đình) gây hư hỏng nặng. Ban quản lý khu nhà đã không giải quyết thỏa đáng khiến các chủ xe lũ lượt đi khiếu kiện kéo dài hàng năm trời.
Hay câu chuyện “hot” nhất hiện nay đang diễn ra tại Việt Nam và nhiều nước trên thế giới khi hãng xe nổi tiếng Toyota buội thu hồi để sửa chữa hàng triệu chiếc xe thuộc chín dòng xe bán chạy nhất do lỗi chân ga.
Những vụ việc trên chỉ là số ít trong rất nhiều vụ việc liên quan tới quyền lợi người tiêu dùng. Nhưng qua những bức xúc này cho thấy “Tiền của chúng ta” đang không đi đôi với “Quyền của chúng ta”, và người tiêu dùng đang quá yếu thế.
Sau nhiều năm phải giải quyết các vụ việc liên quan tới quyền lợi người tiêu dùng, Hội Tiêu chuẩn và Bảo vệ người tiêu dùng đã có chủ trương làm thế nào để cho người tiêu dùng ý thức được sức mạnh và quyền lực của người tiêu dùng. Theo đó, người tiêu dùng cần đoàn kết lại để bảo vệ quyền lợi của mình.
Với quyền lực của mình, người tiêu dùng có quyền đòi hỏi chất lượng hàng hóa dịch vụ phải xứng với đồng tiền mình bỏ ra, thái độ của người phân phối kinh doanh phải ân cần, trọng thị, đúng mức; hàng hóa phải được bảo hành, dịch vụ phải chu đáo…Bên cạnh đó người tiêu dùng có quyền đòi hỏi phải được thông tin đầy đủ, trung thực để quyết định sự lựa chọn trên cơ sở có thông tin.
Ông Lê Danh Vĩnh, Thứ trưởng Bộ Công Thương cho biết, hiện nay dự thảo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng do Bộ Công Thương chủ trì xây dựng đang gấp rút hoàn chỉnh và dự kiến sẽ trình Chính phủ trong tháng này. Theo chương trình xây dựng Luât, Pháp lệnh của Quốc hội, Dự thảo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng sẽ được Quốc hội cho ý kiến vào tháng 5/2010 và xem xét thông qua vào tháng 10/2010. Hy vọng rằng,sự ra đời của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng sẽ tạo ra hành lang pháp lý vững chắc cho hoạt động bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại Việt Nam.
Cũng hưởng ứng Ngày quyền của người tiêu dùng thế giới năm nay, Bộ Công Thương sẽ tổ chức Hội thảo chống hàng nhái, hàng giả, bảo vệ thương hiệu và quyền lợi người tiêu dùng tại TP.HCM với sự tham gia của các cơ quan nhà nước có liên quan, các tổ chức xã hội, cộng động doanh nghiệp, người tiêu dùng…
Khổng Nhung
