Một ngày giữa tháng Giêng tôi gặp vợ chồng chị Mười Hai đang hái dừa tại vườn ông Tám Tý ở ấp Bờ Xe. Phần lớn dừa ở đây đều cao hơn 20m. Anh Lợi (chồng chị) ngước nhìn lên ngọn để ước lượng độ cao, vừa soạn bó dây thừng vừa thì thầm căn dặn vợ cẩn thận rồi đứng dưới gốc dừa chờ.
Vùng vành đai Bình Đức khét tiếng trong chiến tranh gồm các xã: Thạnh Phú, Phước Thạnh, Bình Đức, Long Hưng (h.Châu Thành, Tiền Giang) nổi tiếng với những vườn dừa bạt ngàn không thua gì Bến Tre. Ở đây người dân chủ yếu trồng dừa uống nước (dừa nạo), nên muốn hái dừa chỉ có một cách duy nhất là... trèo lên tới ngọn cắt cả buồng dừa chuyển từ từ xuống đất. Phần lớn dừa ở vùng này đều được trồng từ hàng chục năm trước, cây nào cũng cao 20-40m.
Theo chị Nguyễn Thị Phượng – Bí thư Đảng ủy xã Thạnh Phú, ở vùng này có nhiều thanh niên làm nghề hái dừa thuê, nhưng ít có ai dám leo lên những cây dừa cao 30-40m. Chị Phượng quả quyết: “Theo tôi biết thì chỉ mỗi mình chị Mười Hai “trị” được những cây dừa cao nhất trong xã. Người dân ở đây cũng nói rằng tất cả những cây dừa cao nhất trong xã đều được chị ấy chinh phục hết rồi”.
20 tuổi, chị Mười Hai phải lòng anh thanh niên làm mướn quê ở tỉnh Bến Tre tên Bùi Văn Lợi và một đám cưới nhỏ đầm ấm nhanh chóng được tổ chức ở xóm nghèo Thạnh Phú. “Tôi thương Mười Hai vì thấy cô nàng khỏe mạnh, nhanh nhẹn, lại đẹp nết, đẹp người” - anh Lợi cười thật tươi khi nói về vợ. Lấy nhau rồi, hai vợ chồng dắt nhau rong ruổi khắp nơi làm mướn kiếm sống. Khi mang thai đứa con đầu lòng, gia đình lâm vào cảnh túng quẫn.
Một đêm, chị Mười Hai nói với chồng: “Em biết leo dừa. Hay là mình đi hái dừa mướn cho người ta đi?”. Anh Lợi phản đối quyết liệt vì bản thân anh chưa từng leo dừa bao giờ và vợ lại đang mang thai. Nhưng rồi anh cũng phải gật đầu sau khi chị Mười Hai hứa chỉ leo những cây dừa thấp. Thấy cái bầu to tướng, ai cũng lắc đầu vì sợ... mang họa.
Nhưng rồi cũng có người đồng ý thuê với điều kiện: “Lỡ xảy ra chuyện gì thì vợ chồng chị tự chịu chứ không liên quan gì tới họ”. Cần việc, cần tiền chi tiêu nên chị gật đầu chấp nhận để lãnh tiền công 2.000 đồng/cây dừa.
Chị Mười Hai nói rằng, suốt 25 năm leo dừa ngày nào chị cũng phải “chiến đấu” với rắn lục, rắn hổ ngựa hoặc ong ruồi, ong vò vẽ, ong lá, ong bần làm tổ trên ngọn dừa. Mỗi khi leo lên tới ngọn, chị thường quan sát xung quanh để tìm “kẻ thù”.
Nếu gặp rắn lục quấn buồng dừa hoặc tàu lá dừa thì chị tìm cách luồn chiếc liềm (dùng để cắt lúa) cắt chúng làm đôi, hoặc ít ra cũng làm chúng bị thương rớt xuống đất cho con trai tóm cổ. Nếu phát hiện có tổ ong thì chị quay trở xuống đất tìm lá dừa khô bó thành đuốc rồi leo lên “hun khói” cho ong bay đi hết để hái dừa.
Nếu tính trung bình mỗi ngày chị leo 50 cây dừa thì tổng cộng đã có tới 45.625 (lượt) ngọn dừa đã bị chị chinh phục thành công. Sau một thời gian leo dừa thuê, vợ chồng chị Mười Hai quyết định “làm chủ” bằng cách hỏi mua dừa của người dân địa phương rồi tự hái đem bán, chủ yếu lấy công làm lời.
Chị leo dừa hái chuyển xuống đất cho chồng và con trai Bùi Minh Tưởng chất lên xe đạp đẩy ra vựa bán. Chị bảo sau nhiều năm sống với nghề hái dừa, bây giờ chị đã thuộc lòng đặc điểm, thời điểm đậu trái và thu hoạch dừa của hơn 2.000 cây dừa trong vùng vành đai Bình Đức. Mỗi chục dừa (12 trái) đem từ ngọn dừa tới vựa, vợ chồng con cái kiếm được từ 2 – 3 ngàn đồng tiền lời.
Không chỉ leo dừa giỏi như sóc, chị Mười Hai còn là một VĐV điền kinh có hạng của huyện Châu Thành. Đã 5 năm liền chị được xã cử tham dự giải việt dã truyền thống báo Ấp Bắc (Tiền Giang). Ba lần chị mang về cho xã giải nhì, một lần giải tư. “Một lần không có giải vì hôm trước mới leo cả trăm cây dừa, hết sức chạy”-chị giải thích. Chị nói sẽ tiếp tục đeo đuổi nghề leo dừa kiếm sống cho tới khi không còn leo nổi nữa thì thôi vì bây giờ nghỉ sẽ không biết làm gì khác.
Hồng Hạnh