Chợt nghĩ, đây có lẽ là người đầu tiên ở nước ta được đặt tên phố khi vẫn còn khỏe, minh mẫn, vẫn vui cùng con cháu và gặp gỡ với bạn bè, đồng chí.
|
| Các đồng chí lãnh đạo Tổng LĐLĐVN chúc mừng cụ Nguyễn Công Hòa nhân dịp cụ nhận huy hiệu 80 năm tuổi Đảng - năm 2010. Ảnh: Kỳ Anh |
Là một đảng viên ĐCSVN đã 82 tuổi Đảng, những người đương thời cùng làm cách mạng với cụ Hòa như Nguyễn Đức Cảnh, Trần Phú, Hoàng Quốc Việt, Nguyễn Văn Linh, Bùi Lâm, Lê Thanh Nghị... đã lần lượt “đi thăm cụ Các Mác, cụ Lênin”, cụ Hòa lại lui về nghỉ hưu hơn 30 năm nay, nên cũng còn ít người gặp cụ. Thời gian như nước chảy qua cầu, vó câu qua cửa sổ...
Trước tết năm nay tôi về Thanh Miện (Hải Dương) tảo mộ ông bà tổ tiên. Bà con ai cũng nhớ và hỏi thăm cụ, một trong những người làm vẻ vang cho huyện nhà như Nguyễn Lương Bằng, Trần Lâm, cụ Hòa và sau này là Phạm Thế Duyệt.
Cụ Hòa quê ở Phù Nội (nay là xã Hùng Sơn) Thanh Miện. Năm 12 tuổi do nhà quá nghèo, không còn gì để ăn phải lặn lội ra Hải Phòng kiếm sống. Thành phố cảng là một trung tâm công nghiệp và cụ Hòa đã trở thành một CN thực thụ. Năm 19 tuổi cụ Hòa gia nhập Việt Nam Thanh niên Cách mạng đồng chí hội (VNTNCMĐCH) do lãnh tụ Nguyễn Đức Cảnh đứng đầu, tham gia Công hội Đỏ.
Năm 1930 khi Đảng Cộng sản Việt Nam (sau là Đảng Cộng sản Đông Dương) được thành lập, cụ Hòa là Thành ủy viên phụ trách KCN, sau đó ra Hòn Gai tổ chức phong trào CN vùng mỏ với sự kiện treo cờ đỏ trên núi Bài Thơ để kỷ niệm ngày 1.5. Cụ kể, thời gian này Tổng Bí thư Trần Phú đã trực tiếp ra Hải Phòng chỉ đạo phong trào.
Cụ Hòa mới võ vẽ a bê xê, Tổng Bí thư Trần Phú vừa chỉ đạo công tác, vừa giúp cụ đọc thông viết thạo (đọc được chữ in trong tài liệu). Cuối năm 30 thực dân Pháp khủng bố phong trào cộng sản. Cụ Hòa bị Hội đồng đề hình ở Hà Nội kết án 20 năm cấm cố, đầy ra Côn Đảo. Năm 1936, lúc Mặt trận Bình dân Pháp lên cầm quyền, được thả trở về Hải Phòng tiếp tục hoạt động.
Các đồng chí Xứ ủy Bắc Kỳ của Đảng như Hoàng Quốc Việt, Mười Cúc (Nguyễn Văn Linh), Bùi Lâm... thành lập Thành ủy Hải Phòng, cụ Hòa được bầu làm bí thư. Năm 1938 cơ sở Đảng bị lộ, đồng chí Mười Cúc sơ tán vào Nam Bộ. Cụ Hòa bị quản thúc ở quê nhà. Chính ở đây sau khi qua đồng chí Vũ Oanh, Lê Thanh Nghị, Vũ Duy Hiệu liên lạc với xứ ủy, cụ Hòa cùng các đồng chí ở Thanh Miện như Trần Đức Nguyên, Vũ Mậu... thành lập tổ chức Đảng, đó là huyện ủy đầu tiên của Thanh Miện. Năm 1945 Thanh Miện đã cướp chính quyền vào ngày 16-17.8 trước cả Hải Dương và Hà Nội.
Sau đó cụ Hòa là Xứ ủy viên Bắc Kỳ, Xứ ủy viên khu Việt Bắc. Năm 1946 cụ Hòa đại diện CN Hải Dương tham gia BCH Tổng Công đoàn VN, tham gia Quốc hội và là UVTV Quốc hội các khóa I, II, III, IV, V. Tại Đại hội II, III, IV của Đảng cụ được bầu vào Ban Kiểm tra của Đảng, là Phó Chủ tịch thường trực Tổng CĐVN đến năm 1979 thì nghỉ hưu.
Ngoài những kỷ niệm sâu sắc ở quê hương Thanh Miện và Hải Phòng, Khu ủy Hồng Quảng và hoạt động CĐ quốc tế với vai trò là Ủy viên Chủ tịch đoàn CĐ thế giới. Theo bà Lan Anh- trưởng nữ cụ Hòa kể, cụ Hòa nhớ nhất hồi kháng chiến chống Pháp lần được Bác Hồ triệu tập họp với nhiệm vụ phụ trách dân công, cùng đồng chí Võ Nguyên Giáp phụ trách quân đội. Bác nói hai “đạo quân” này - một đạo tinh (quân đội), một đạo đông (dân công) đều là lực lượng chủ yếu để kháng chiến thắng lợi.
Từ một nông dân nghèo, trở thành người thợ, một cán bộ đầu tiên của Đảng và cách mạng Việt Nam, tên tuổi cụ đã góp phần làm rạng rỡ quê hương Thanh Miện và Hải Dương anh hùng, một tấm gương cho chúng ta noi theo.
Trần Đức Chính