Tuy nhiên, theo kinh nghiệm của luật sư Nguyễn Văn Hậu (người trợ giúp pháp lý cho nông dân TPHCM thắng lợi vụ Vedan VN) thì vụ kiện Nhà máy Sonadezi của hàng trăm hộ dân Đồng Nai sẽ rất gập ghềnh nếu cơ quan chức năng không thêm cụm từ “là thủ phạm chính, gây thiệt hại” giống như với Vedan VN.
UBND tỉnh Đồng Nai vừa có báo cáo về sai phạm, tồn tại, hạn chế tại NM xử lý nước thải tập trung của KCN Long Thành (Cty CP Sonadezi Long Thành). Theo đó, căn cứ trên kết quả xét nghiệm của Sở TNMT (thực hiện 5 ngày sau khi C49 phát hiện - Lao Động đã phản ánh) UBND tỉnh cho hay, mẫu nước thải sau khi đã vận hành bình thường của NM có ba thông số chưa đạt là độ màu vượt 2,4 lần; COD vượt 1,5 lần; sắt vượt 1,7 lần.
Liên quan đến nội dung mà Lao Động phản ánh (nghi án hồ sinh thái và giấy phép cho xả thải 24/24h bất cập của Bộ TNMT), UBND tỉnh Đồng Nai cũng cho hay, hạng mục hồ sinh thái của NM xử lý nước thải không có trong báo cáo đánh giá tác động môi trường và giấy phép xây dựng. Trước đây, tỉnh chỉ cấp phép xả thải cho NM theo chế độ bán nhật triều. Sau khi NM nâng công suất, Bộ TNMT đã cấp phép xả thải 24/24h.
Sở TNMT đã có văn bản lưu ý nhưng không được Bộ TNMT xem xét! Việc được xả 24/24h tạo điều kiện cho nước sông pha loãng nước thải trong hồ sinh thái rồi chảy ra rạch Bà Chèo, trái với NĐ 88 năm 2007 về thoát nước đô thị và KCN (không cho phép pha loãng nước thải trước khi thải ra nguồn tiếp nhận). Trước khiếu kiện của hơn 200 hộ dân, UBND tỉnh cũng chỉ đạo Sở TNMT hợp đồng với Viện TNMT (ĐH Quốc gia TPHCM) đánh giá, phân vùng ô nhiễm, đánh giá thiệt hại làm cơ sở giải quyết khiếu nại cho người dân.
Các bước đi của C49 cũng như cơ quan chức năng Đồng Nai (mời Viện TNMT giám định thiệt hại) cũng giống như vụ Vedan VN, chỉ chậm hơn. Cũng như Vedan VN, kết luận của cơ quan phát hiện (ở vụ Sonadezi là C49, ở vụ Vedan là đoàn liên ngành gồm C49 và Bộ TNMT) là cơ sở quan trọng nhất liên quan đến thành bại kiện tụng của người dân.
Trước việc C49 chậm trễ công bố kết luận, có ý kiến cho rằng, với kết quả vừa công bố của Đồng Nai (và việc Cty này đã từng bị xử phạt suốt từ năm 2009 đến giờ, cũng là một trong những bằng chứng người dân có thể khởi kiện. Nhưng đó không phải là bằng chứng mạnh nhất. Kết luận của C49 rất quan trọng.
Hơn thế nữa, dù C49 và Viện TNMT có kết luận, nhưng chỉ dừng ở mức độ “NM Sonadezi xả thải không đạt chuẩn” mà không nêu rõ “là thủ phạm chính gây ô nhiễm sông và gây thiệt hại đến kinh tế người dân”, thì hành trình đòi quyền lợi của dân sẽ rất gập ghềnh.
Ngô Nguyên