Bên ngoài đất nước của mình, Tổng thống Liberia Ellen Johnson Sirleaf, 72 tuổi, là người được công chúng ngưỡng mộ nhất kể từ sau cựu Tổng thống Nam Phi Nelson Mandela. Bà đã nhận được rất nhiều giải thưởng quốc tế, trong đó có cả giải thưởng danh giá Nobel Hòa bình 2011. Còn tại Liberia, kể từ ngày nhậm chức Tổng thống Liberia tháng 1/2006, trở thành nữ nguyên thủ quốc gia đầu tiên của lục địa châu Phi, bà Sirleaf đã đánh dấu sự thay đổi quyết định ở đất nước này so với hàng chục năm ròng nội chiến.
Người đàn bà gan thép
Người ta không ngoa khi đã gọi bà thân mật là “Người đàn bà gan thép”. Bà Sirleaf đã đi vào lịch sử khi vào năm 2005 trở thành người phụ nữ đầu tiên được dân bầu làm Tổng thống một nước ở châu Phi, lãnh đạo một quốc gia 4 triệu dân. Điều đặc biệt là bà phải tiếp quản một đất nước đã trải qua 14 năm nội chiến (1989-2003) làm hơn 200.000 người thiệt mạng, phá hủy hoàn toàn cơ sở hạ tầng và làm suy kiệt nền kinh tế, vấn nạn xã hội tràn lan như giết chóc, hãm hiếp và cả những hủ tục ăn thịt người…
Tranh thủ ít phút nghỉ ngơi hiếm hoi của bà trong cuộc vận động tái cử tại văn phòng của mình ở Monrovia, bà Sirleaf trả lời phỏng vấn tạp chí Newsweek với giọng buồn buồn rằng sẽ phải mất nhiều thời gian hơn bà đã nghĩ để tái thiết một quốc gia. Bà nói: “Chúng tôi đã thấy một nền kinh tế sụp đổ hoàn toàn, các cơ quan không hoạt động, thiếu luật và các chính sách phù hợp, năng suất lao động thấp và hệ thống giá trị bị đảo lộn. Liberia chỉ đạt doanh thu mỗi năm 80 triệu USD, hầu như không có cơ sở hạ tầng, và một khoản nợ nước ngoài lớn gấp gần 7 lần ngân sách quốc gia. Những nhân vật được giáo dục đầy đủ đã chạy sang Mỹ, còn những người ở lại chật vật để tồn tại, thì còn đâu tâm trí nghĩ tới học hành”.
Khó khăn là thế, song dưới sự lãnh đạo của Tổng thống Sirleaf, cuộc sống của người dân đã được cải thiện đáng kể. Hệ thống điện, nước được khôi phục, phần lớn cơ sở hạ tầng bị tàn phá trong cuộc nội chiến đã được xây dựng lại. Nữ Tổng thống từng tốt nghiệp thạc sĩ quản trị công tại Đại học Havard (Mỹ) đã sử dụng tri thức, kinh nghiệm và cả những mối quan hệ từ khi còn là một nhà kinh tế ở Ngân hàng Thế giới và Citigroup, rồi Bộ trưởng Tài chính Liberia để thuyết phục các chủ nợ của Liberia xóa gần hết nợ nước ngoài cho quốc gia này. Đầu tư quốc tế vào các ngành công nghiệp như thăm dò dầu khí, khai thác quặng, dầu cọ đã tăng từ không có gì đến 19 tỷ USD. Lợi nhuận Chính phủ đã tăng trưởng 400%. Với những đóng góp to lớn ấy, bà Sirleaf có thể tự hào về những gì bà đã làm được nhằm ổn định chính trị, an ninh và phát triển kinh tế-xã hội Liberia.
Tổng thống nhiệm kỳ thứ hai?
Dù được vinh danh khắp thế giới và đóng góp lớn cho đất nước mình, song với bà Sirleaf, để tại vị nhiệm kỳ hai chẳng dễ dàng gì.
Có những bước tiến vượt bậc về kinh tế, nhưng nhiệm kỳ đầu tiên của bà chưa xử lý được các vấn nạn xã hội như tội phạm, tham nhũng… Tệ hơn nữa, tỷ lệ bạo lực tình dục đối với trẻ em được cho là gia tăng. Theo Newsweek, tại một phòng khám ở ngoại ô Monrovia, chỉ trong nửa đầu năm nay, 3 trong 8 nạn nhân bị cưỡng bức dưới 12 tuổi, 1 trong 10 nạn nhân dưới 5 tuổi. Và gần đây nhất, một cặp vợ chồng đã đưa đến phòng khám một bé gái mới 3 tuổi. Đau xót hơn, cha cô bé giận dữ kể rằng cảnh sát đã đòi ông trả tiền cho họ trước rồi mới điều tra...
Không phải chính quyền của bà không quan tâm mà là dường như chưa tìm ra cách hiệu quả để ngăn chặn những tệ nạn này. Chính phủ của bà đã cố gắng ban hành luật và thành lập những đội cảnh sát đặc nhiệm để giải quyết các loại tội ác chống phụ nữ và trẻ em, thậm chí có cả tòa án riêng để xử tội này. Nhưng do thiếu nghiệp vụ và cả sự làm dối của hệ thống luật pháp lẫn cảnh sát, nên kể từ khi bà nhậm chức, chỉ có 5 kẻ hiếp dâm bị kết án trên toàn quốc. Bà Sirleaf phân trần: “Chúng tôi đã thông qua luật quy định tội hiếp dâm và đã thẳng tay không cho bảo lãnh loại tội phạm này. Nhưng điều đó lại làm các nhà tù thêm đông và sau đó chúng tôi bị phàn nàn là các nhà tù quá tải”. Một báo cáo hồi tháng trước của Tổ chức Ân xá Quốc tế đã buộc tội rằng các nhà tù quá tải của Liberia vi phạm quyền của các tù nhân.
Một bất lợi nữa là những bước tiến kinh tế vượt bậc kia chẳng giúp được nhiều cho người dân Liberia. Mặc dù các nhà tài trợ đã khôi phục lại đường giao thông, trường học, trạm xá, điện và nước, song gần 9/10 dân số Liberia vẫn sống dưới 1,25 USD/ngày. Các ngành công nghiệp khai thác mỏ, khí và dầu của Liberia tạo ra rất ít việc làm. Tỷ lệ thất nghiệp 80%...
Tất nhiên không ai buộc tội Tổng thống phải chịu trách nhiệm cá nhân vì những điều này, song rõ ràng uy tín của bà đã giảm đi phần nào. Thực tế, kết quả cuộc bỏ phiếu ngày 11/10 cho thấy trong số 16 ứng viên, đương kim Tổng thống tuy dẫn đầu với 44% phiếu bầu, vẫn chưa đủ 50% số phiếu tối thiểu theo luật định để giành chiến thắng. Vì vậy, Ủy ban Bầu cử Quốc gia Liberia đã thông báo nước này sẽ tổ chức bầu cử Tổng thống vòng hai vào 8/11 tới.
Dấu ấn nữ quyền
Kết quả bầu cử ra sao không ai dám chắc, nhưng có điều bà vẫn nhận được sự ủng hộ của phần lớn phụ nữ và giới trí thức Liberia bởi những cống hiến và thành quả mà bà đã đạt được. Người ta còn nhớ chính các nữ cử tri đã giúp bà chiến thắng ngôi sao bóng đá George Weah trong cuộc bầu cử Tổng thống năm 2005. Hơn nửa số cử tri hồi đó là phụ nữ.
Nếu như năm 2005, trả lời phỏng vấn của hãng AP, bà Sirleaf từng nói bà mong có thể truyền cảm hứng cho những phụ nữ trẻ, và trở thành mẫu hình của họ, thì năm nay, chiến dịch tranh cử của bà cũng nói lên điều đó, với khẩu hiệu “Ellen - Cô ấy là người Đàn ông của chúng ta”.
Trong suốt cuộc đời đấu tranh chính trị, bà Sirleaf luôn quyết liệt chống tham nhũng và đòi cải cách sâu rộng các định chế tại Liberia. Vì cuộc đấu tranh này mà bà đã hai lần vào tù những năm 1980. Lên làm Tổng thống, nhiệm vụ của bà cũng đầy thách thức, vì ở Liberia tham nhũng lan tràn mọi cấp, trong khi cuộc chiến huynh đệ tương tàn để lại nhiều vết thương khó lành. Nhưng thành tựu nổi bật nhất của bà Sirleaf là nâng cao địa vị của phụ nữ Liberia qua cuộc đấu tranh phi bạo lực vì sự an toàn của phụ nữ và quyền phụ nữ. Những nỗ lực không ngừng của bà Sirleaf cùng hai phụ nữ khác là Leymah Gbowee (Liberia) và Tawakkul Karman (Yemen) đã được thế giới ghi nhận với Giải Nobel Hòa bình 2011.
Với những nỗ lực trong việc đảm bảo an ninh, thúc đẩy kinh tế và phát triển xã hội, củng cố vị thế của phụ nữ tại Liberia, như biểu dương khi trao giải của Ủy ban Nobel, cho dù có tái đắc cử Tổng thống nhiệm kỳ thứ hai hay không thì bà Ellen Johnson Sirleaf vẫn có thể tự hào. Đặc biệt, Chủ tịch Hội đồng Nobel của Na Uy Thorbjoern Jagland khẳng định: “Chúng tôi không tính đến yếu tố nội bộ đó. Chúng tôi phải dựa trên tâm nguyện của Alfred Nobel, rằng giải thưởng này dành cho người nào cống hiến nhiều nhất cho hòa bình thế giới”.
Minh Minh (Theo Newsweek, NYTimes, BBC)