(DVT.vn) - 93 tuổi, bà vẫn say sưa theo từng phím đàn, đôi tay huyền diệu thắp sáng ngọn lửa sống bằng tình yêu piano cháy bỏng của huyền thoại âm nhạc Việt Nam.
Lễ kỉ niệm 55 năm Nhạc viện Hà Nội diễn ra tại Nhà hát Lớn vào ngày 11/12 là một sự kiện có ý nghĩa trọng đại để hội ngộ, tri ân công lao các thế hệ thầy và trò của nhà trường đối với nền âm nhạc Việt Nam. Những giá trị tinh thần, văn hóa đặc sắc của nền âm nhạc dân tộc được biểu diễn và tôn vinh bằng lời ca tiếng hát của nhiều thế hệ nghệ sĩ Việt Nam.
Âm nhạc là lẽ sống Trong lịch sử nền âm nhạc Việt Nam, có lẽ chỉ duy nhất gia đình nghệ sĩ Thái Thị Liên - đại gia đình "danh gia vọng tộc", đã sản sinh được nhiều danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân, Nhà giáo Nhân dân (NSND - NGND) nổi tiếng như: NSND - NGND Thái Thị Liên, Trần Thu Hà; NSND Đặng Thái Sơn, NSND Trung Kiên (chồng nghệ sĩ Trần Thu Hà). Suốt hơn nửa thế kỉ qua, đại gia đình ấy đã âm thầm đóng góp cho sự phát triển lớn mạnh của mái trường Nhạc viện Hà Nội, ươm mầm và đào tạo biết bao tài năng trẻ cho nền âm nhạc Việt Nam. Những nghệ sĩ tài năng, mẫu mực ấy đã góp công mình làm nên lịch sử!
Còn nhớ vào năm 1955, Nghệ sĩ Thái Thị Liên cùng với Tạ Phước, Lê Yên, Tô Vũ, Vũ Tuấn Đức, Doãn Mẫn, Lều Thọ Hợp là 7 người có công đặt những viên gạch đầu tiên lập nên Trường Âm nhạc Việt Nam (sau này là Nhạc viện Hà Nội). Bà trở thành chủ nhiệm Khoa Piano đầu tiên của Nhạc viện và giữ cương vị này liên tục trong suốt 25 năm cho đến năm 1980. Không chỉ là một trong những nữ danh cầm đầu tiên của Việt Nam, nghệ sĩ Thái Thị Liên còn là người thầy của rất nhiều nghệ sĩ dương cầm nổi tiếng. Đặc biệt, bà là người mẹ, người có công phát hiện, đào tạo, dìu dắt một nhân tài piano của đất nước - NSND Đặng Thái Sơn.
Niềm đam mê thanh âm piano cháy bỏng của nghệ sĩ Thái Thị Liên.
Những bước đi của Nhạc viện từ ngày đầu trứng nước đến bây giờ đều gắn bó và phản ánh nấc thang thăng trầm trong cuộc sống của gia đình nghệ sĩ Thái Thị Liên. Ngôi trường này ban đầu ở số 4 Cao Bá Quát, sau chuyển đến 32 Nguyễn Thái Học, rồi về 26 Điện Biên Phủ. Thời kì sơ tán, trường phải chuyển địa điểm nhiều lần, nhiều nơi. Nhưng từ năm 1960 đến nay, Nhạc viện tọa lạc ở
77 Hào Nam, Hà Nội. Trong muôn vàn khó khăn nhất là những năm chiến tranh phá hoại, trường đi sơ tán, người nghệ sĩ đam mê âm nhạc ấy vẫn không ngơi nghỉ nhiệm vụ chở đò. Kỉ niệm về mái trường ngày thiếu thốn ấy vẫn in đậm trong trí nhớ của người phụ nữ ngoài cửu tuần.
Ở nơi sơ tán, trường không học tập trung mà chia mỗi bộ môn ở một thôn. Vì đàn piano cồng kềnh, chủ nhà nơi sơ tán dành hẳn một gian riêng để kê đàn. Nhưng lúc tập, nhiều khi tiếng đàn to quá, dân làng không nghe thấy tiếng máy bay địch nên mọi người tỏ ý không bằng lòng. Một sáng kiến nảy ra, bà tổ chức dạy cho học sinh theo kiểu du kích: Trò này học, trò khác phải cảnh giới máy bay. Thay nhau học, mỗi người học một giờ. Học bên miệng hầm với chiếc mũ rơm to đùng trên đầu. Tuy gian khổ và luôn căng thẳng vì máy bay giặc rình rập ngày đêm, nhưng nhà trường vẫn giữ không khí nghệ thuật sôi nổi, hăng say. Các thế hệ học sinh do bà đào tạo vẫn tốt nghiệp và thành danh.
Chân dung nghệ sĩ Thái Thị Liên ở tuổi 93 (chụp ngày 8.12.2011). Noi gương truyền thống của bà, các thế hệ nối tiếp như Đặng Hồng Quang, Trần Thu Hà đã trở thành những người nghệ sĩ mẫu mực. Người con gái tài năng Trần Thu Hà không chỉ là một Giám đốc Nhạc viện năng động, giỏi giang, mà còn là một giảng viên tận tâm đầy nhiệt huyết với sự nghiệp chở đò.
Khi được hỏi âm nhạc và Nhạc viện Hà Nội có ý nghĩa thế nào đối với chị và gia đình của mình, chị Hà cười trả lời: "
Âm nhạc hay cụ thể piano là tình yêu, khát vọng, lý tưởng của đại gia đình tôi. Cả nhà tôi đã cống hiến trọn đời cho âm nhạc vì nó là tất cả lẽ sống mà chúng tôi theo đuổi. Sự thành công của Nhạc viện có ý nghĩa rất lớn đối với bản thân, gia đình của tôi".
Nụ cười mãn nguyện của hai mẹ con cả đời cống hiến cho âm nhạc.
Chị chia sẻ khát vọng cháy bỏng của mình là “
làm sao để cho mái trường thân yêu mà tôi và gia đình đã nhiều năm gắn bó phát triển hơn nữa, tốt đẹp hơn nữa; làm sao có thể đào tạo được những nghệ sĩ dương cầm thực thụ, có khả năng đoạt giải quốc tế cho đất nước. Nhạc viện Hà Nội sẽ là cái nôi số một Việt Nam về giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ, lan tỏa và phục vụ xã hội, phát huy vai trò tác dụng của văn hóa nghệ thuật đối với công chúng, nâng cao dân trí, trình độ thưởng thức âm nhạc, định hướng sự phát triển của âm nhạc Việt Nam”.
Đam mê và quyết tâm đã giúp chị thành công khi đào tạo nghệ sĩ trẻ Nguyễn Hoàng Phương đoạt giải nhất cuộc thi tài năng dương cầm trẻ quốc tế năm 1999 tại Nhật Bản. Ngoài các giải thưởng, bằng khen cao quý như
Anh hùng Lao động năm 2000,
Huân chương Lao động hạng nhất năm 2006, nhân lễ mít-tinh kỉ niệm tại Nhà hát Lớn lần này, NSND - NGND Trần Thu Hà sẽ nhận bằng khen của Chính phủ cho những cống hiến lớn lao trong sự nghiệp trồng người suốt năm năm qua của chị sau khi đã rời công tác quản lý.
Tâm tình bằng âm nhạcCó lẽ, điều đặc biệt khiến mọi người chờ đợi nhất trong lễ kỷ niệm 55 năm thành lập Nhạc viện Hà Nội là tiết mục độc tấu piano do nghệ sĩ Thái Thị Liên trình bày thay cho lời chào mừng. Chị Hà cho biết: “
Lúc đầu định mời mẹ phát biểu cảm tưởng, kể những kỉ niệm, kí ức đáng nhớ về mái trường, học trò. Nhưng sau, cụ quyết định tấu bản đàn Etude No. 3 của Chopin thay cho lời nói. Đó là một lời chào mừng bằng âm nhạc ý nghĩa nhất!”.
Chị Trần Thu Hà cũng cho biết thêm: “
Mặc dù đã bước qua tuổi cửu tuần nhưng với tình yêu âm nhạc cháy bỏng cùng nỗi nhớ thương con cháu và các thế hệ học trò, cụ đã không quản ngại vất vả, bay từ Canada về Việt Nam trước khi diễn ra buổi lễ kỉ niệm ngôi trường yêu dấu nhiều tháng ròng. Cụ thường xuyên nhờ con cháu đưa mình đến Nhà hát Lớn và hăng say tập luyện bản đàn của Chopin thật chu đáo trước đêm diễn”.
Có mặt trong buổi tập nhạc của nghệ sĩ Thái Thị Liên ba ngày trước buổi biểu diễn, hình ảnh một cụ bà đã ngoài cửu tuần nhưng vẫn say sưa lướt theo từng nốt nhạc trên phím dương cầm khiến chúng tôi không khỏi ngỡ ngàng, thán phục. Mọi suy nghĩ và cảm xúc được huy động cao độ, đôi bàn tay của người nghệ sĩ ấy như nhập thần, những nốt nhạc huyền diệu se sắt về một nỗi buồn cao cả cứ thế ngân vang.
Buổi tập bản đàn Etude No. 3 của Chopin ở Nhà hát Lớn trước đêm diễn.(Ảnh: KH)
Lắng nghe NSND Thái Thị Liên tấu bản "Nhạc buồn" quen thuộc với những người Việt đã từng ngưỡng mộ nhạc sĩ thiên tài Chopin từ những năm đầu thập niên 60 của thế kỷ trước, những thanh âm ấy cứ ngân vang, lan tỏa khắp nhà hát và vang vọng vào tâm tư, trái tim của người nghe. Kì diệu thay những thanh âm trong trẻo được cất lên từ trái tim, nỗi lòng của người mẹ, người thầy, người nghệ sĩ với ngọn lửa đam mê dương cầm chưa bao giờ nguội tắt!
Niềm đam mê nghệ thuật âm nhạc với những thanh âm piano du dương đã tiếp thêm cho nghệ sĩ Thái Thị Liên nguồn năng lượng sống bất tận. Huyền thoại bên cây dương cầm từng chia sẻ với nụ cười mãn nguyện rằng mình là "
một bà mẹ hạnh phúc nhất vì có rất nhiều người con trưởng thành đi theo con đường âm nhạc và một nhà giáo hạnh phúc nhất bởi vì nhiều thế hệ học trò do chính tay tôi dạy dỗ đã trở thành trụ cột của nền âm nhạc nước nhà".
Bài và ảnh: Dạ Minh Châu