Nạn tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống ở Bắc Hà

Nhân dân - 12/05/2012 02:12

Sau một thời gian dài thưa vắng, nạn tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống ở vùng cao, vùng đồng bào dân tộc thiểu số ở huyện Bắc Hà (Lào Cai) đang xuất hiện trở lại và có chiều hướng gia tăng. Đây là một nguyên nhân làm suy giảm chất lượng dân số ở địa phương.

Chỉ cách trung tâm thị trấn du lịch Bắc Hà (huyện Bắc Hà, Lào Cai) thơ mộng chừng 4 km, nhưng đường từ tỉnh lộ 153 vào trung tâm xã Thải Giàng Phố gập ghềnh, nhiều ổ trâu, ổ voi, rất khó đi; ngày mưa đường trở thành vũng lầy, trơn trượt, chỉ có thể đi bộ. Vượt qua dốc cao, đường đi hẹp, ngoằn ngoèo, chúng tôi đến nhà Sùng Thị Ché, dân tộc Mông, ở thôn Sân Bay 2. Mới 17 tuổi, nhưng Ché đã có hơn một năm làm vợ và làm mẹ. Trong ngôi nhà ẩm thấp, không có tài sản gì đáng giá, Ché kể: Năm 2010, Ché 16 tuổi, đang học lớp chín Trường THCS Thải Giàng Phố thì phải bỏ học, ở nhà lấy chồng. Dù không được chính quyền xã cấp giấy chứng nhận đăng ký kết hôn do chưa đủ tuổi, nhưng hai bên nhà gái và nhà trai vẫn tổ chức ăn uống, gọi là "đám cưới", với sự tham gia của họ hàng hai bên. Ché cho biết thêm: Gia đình đông anh em, kinh tế khó khăn nên dù rất muốn đi học nhưng em vẫn phải nghe theo bố mẹ, nghỉ học để lấy chồng sớm. Trong khi các bạn cùng trang lứa miệt mài học tập để tiến bộ thì Ché ngày ngày vất vả, lo toan nuôi con.

Xã Thải Giàng Phố có 446 hộ, với 2.872 người, chủ yếu là đồng bào dân tộc Mông sinh sống bằng nghề làm nương rẫy và chăn nuôi gia súc, trồng mận Tam Hoa. Chủ tịch UBND xã Trần Ngọc Giang, cho biết: Toàn xã có 21 cặp vợ chồng tảo hôn, độ tuổi phổ biến từ 14 đến 17 tuổi. Có trường hợp như Hoàng Thị Lu, lấy chồng khi mới 13 tuổi. Nạn tảo hôn xảy ra ở hầu hết các thôn, bản; nhiều nhất là ở cộng đồng người Mông, Dao, Phù Lá... Có những em chỉ mới học lớp năm đã "ưng cái bụng" của nhau, lúc bố mẹ biết thì đã dắt nhau về ở cùng được một thời gian. Cá biệt, có trường hợp bố mẹ cấm, không cho qua lại, thì hai trẻ dọa vào rừng ăn lá ngón tự tử nên phụ huynh bất lực, đành phải nhượng bộ...

Ở xã Bản Liền, cách trung tâm huyện Bắc Hà hơn 20 km, nổi lên việc hôn nhân cận huyết thống. Năm 2011, xã có 11 cặp vợ chồng là chú lấy cháu ruột, anh con bác lấy em con dì, cháu lấy cô ruột hoặc em con dì lấy chị con bác... Chị Tráng Thị Thu, cán bộ phụ trách công tác dân số ở Trạm Y tế xã Bản Liền cho biết: Thôn Đội 2, nằm ngay trung tâm xã, có năm cặp vợ chồng kết hôn cận huyết thống. Các thôn Đội 3, Đội 4, Đội 5, Nậm Thảng cũng có một số cặp như vậy. Những trường hợp hôn nhân cận huyết thống để lại hậu quả đau lòng, có cặp vợ chồng lấy nhau hơn chục năm nay, năm lần sinh con đều không thành; có cặp vợ chồng sinh ba con đều yếu ớt và chết trong vòng hai tháng tuổi; có những đứa trẻ chào đời chưa được một tuần đã chết vì quá yếu. Tại xã Bản Liền có một người lấy vợ trực hệ sinh ba con, hai cháu đầu đều yếu ớt và chỉ sống được vài tháng, cháu út bị câm, điếc, mù lòa.

Theo thống kê của hai cơ quan là Trung tâm DS - KHHGĐ và Phòng Tư pháp huyện Bắc Hà, đến nay, huyện này có 108 cặp vợ chồng tảo hôn (không đủ tuổi, tự về ở với nhau, không đăng ký kết hôn), 12 cặp hôn nhân cận huyết thống. Trong đó nhiều nhất là ở các xã: Thải Giàng Phố, Lùng Cải, Bản Liền, Hoàng Thu Phố, Cốc Lầu... Nguyên nhân là do đời sống kinh tế khó khăn, trình độ dân trí và nhận thức pháp luật hạn chế, hủ tục lạc hậu trói buộc. Rất nhiều phụ nữ bị lừa gạt sa vào tệ nạn xã hội hoặc tự bỏ đi nơi khác, những yếu tố này tác động tâm lý của các phụ huynh dẫn đến tình trạng cha mẹ cho các em kết hôn sớm hoặc hôn nhân cận huyết thống. Nguy hại nhất là hôn nhân cận huyết thống, vì nó làm suy giảm giống nòi, giảm chất lượng dân số. Trẻ em sinh ra từ hôn nhân cận huyết thống thường mắc các bệnh di truyền như: mù màu, bạch tạng, da vảy cá, còi cọc, đao hoặc kém phát triển về trí não...

Trao đổi ý kiến với chúng tôi, Phó Chủ tịch UBND huyện Bắc Hà Thào Seo Cấu, cho biết, năm 2010, Huyện ủy Bắc Hà đã ban hành và triển khai thực hiện Chỉ thị 12 về "Chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết và bài trừ một số hủ tục" trong Đảng, chính quyền và đoàn thể của 21 xã, thị trấn. Công tác tuyên truyền, vận động về tác hại của tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống, pháp luật về DS- KHHGĐ được đặt lên hàng đầu; kèm theo đó là kiểm soát, xử phạt theo quy định của pháp luật và bằng chế tài như hương ước thôn, bản, quy ước dòng họ... Tuy nhiên, việc triển khai chỉ thị nêu trên ở phần lớn các địa phương còn thiếu quyết liệt, không đồng bộ, do tâm lý e ngại, nể nang con cháu, dòng họ của cán bộ xã; dẫn đến kết quả còn thấp, chưa kiềm chế, ngăn chặn và đẩy lùi được hiểm họa tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống, thậm chí một số xã còn có chiều hướng gia tăng.

Mặt khác, do còn có vướng mắc trong chế tài pháp luật, gây khó khăn cho việc xử lý tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. Trưởng phòng Tư pháp huyện Bắc Hà Mã Ngọc Dung, cho biết, đối với trường hợp tảo hôn chỉ có thể áp dụng xử phạt hành chính, mức cao nhất là 200 nghìn đồng theo thẩm quyền của Chủ tịch UBND cấp xã, nên không đủ sức răn đe. Còn Điều 148, Bộ luật Hình sự sửa đổi năm 2009 quy định về tội tổ chức tảo hôn, tội tảo hôn: Người nào có một trong các hành vi sau đây đã bị xử phạt hành chính về hành vi này mà còn vi phạm, thì bị phạt cảnh cáo, cải tạo không giam giữ đến hai năm hoặc bị phạt tù từ ba tháng đến hai năm: Tổ chức việc kết hôn cho những người chưa đến tuổi kết hôn; cố ý duy trì quan hệ vợ chồng trái pháp luật với người chưa đến tuổi kết hôn mặc dù đã có quyết định của tòa án buộc chấm dứt quan hệ đó. Tuy nhiên, trên thực tế, các cặp tảo hôn đều không trình báo đăng ký kết hôn mà tự về ở với nhau. Còn dù biết là vợ chồng tảo hôn nhưng tòa án cũng không có căn cứ để xử ly hôn vì không có đơn của vợ hoặc chồng. Đây là những vướng mắc cần khắc phục để nâng cao hiệu lực pháp luật, nhằm phòng, chống nạn tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống ở vùng cao hiệu quả.

QUỐC HỒNG


Tin mới