Có thể khẳng định rằng mặc dù đạt được không ít thành tựu trong giai đoạn 2002-2007 với tốc độ tăng trưởng kinh tế luôn duy trì ở mức cao thì phần lớn các nền kinh tế châu Phi vẫn chưa thoát khỏi trình độ phát triển thấp. Đặc biệt, kể từ khi cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu bùng phát và ngày càng trở nên trầm trọng hơn vào cuối năm 2008 thì tăng trưởng kinh tế của châu lục này ngay lập tức cũng bị ảnh hưởng và tốc độ tăng trưởng giảm sút đáng kể.
2009 – một năm đầy rẫy những khó khăn
Nếu như giai đoạn 2002-2007 được đánh dấu là giai đoạn phát triển khả quan của châu Phi thì năm 2009 lại đặc biệt ghi nhận không ít khó khăn đối với nền kinh tế của châu lục vốn luôn bị coi là nghèo nhất thế giới.
Hàng triệu người dân châu Phi hiện vẫn đang sống trong cảnh đói nghèo (Ảnh tư liệu)
Hầu hết các dự báo cho hai năm 2009 và 2010 đều cho thấy châu Phi vẫn đạt được tốc độ tăng trưởng dương nhưng tốc độ tăng là không đáng kể và nếu so sánh với tốc độ tăng trưởng dân số rất cao ở khu vực này thì mức tăng trưởng kinh tế khiêm tốn còn có nghĩa là sự giảm sút của GDP bình quân đầu người vốn đã rất thấp của châu Phi. Một đặc điểm đáng chú ý khác là khu vực châu Phi - Sahara nghèo hơn, có mặt bằng kinh tế thấp hơn thì lại chịu tác động giảm tăng trưởng nhiều hơn.
Báo cáo Triển vọng Kinh tế châu Phi 2009, do Trung tâm Phát triển của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) và Ngân hàng Phát triển châu Phi (AfDB) thực hiện với sự hỗ trợ của các cơ quan kinh tế của Liên hợp quốc và Ủy ban châu Âu, cho biết châu Phi chịu tác động nghiêm trọng của sự suy giảm kinh tế thế giới và tăng trưởng của châu lục này có thể chậm lại còn 2,8% năm 2009, sau nửa thập kỷ tăng trưởng trên 5%. OECD dự đoán hoạt động thương mại thế giới giảm 13% năm 2009, tiếp tục "nhấn chìm" giá các hàng hóa xuất khẩu từ châu Phi, vốn đã bắt đầu giảm từ năm 2008.
Báo cáo kinh tế châu Phi năm 2009, do Ủy ban kinh tế châu Phi và Liên minh châu Phi công bố, cũng đưa ra nhận định tăng trưởng kinh tế của châu lục này trong năm 2009 không thể cao hơn 2% và là mức thấp nhất trong vòng 20 năm qua.
Cuối năm 2009, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cũng đã giảm mức dự báo về tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế châu Phi trong năm 2009, xuống 1,7% thay vì 2% như đánh giá được đưa ra hồi giữa năm, trong khi tốc độ tăng trưởng trung bình trong 5 tháng cuối năm đã đạt 6%. IMF trước đó cũng đã nhấn mạnh tới sự suy yếu và không chắc chắn của nền kinh tế châu Phi.
Điều đáng nói là nếu như các dự báo về tốc độ tăng trưởng GDP của lục địa đen vốn đã không mấy lạc quan so với thời kỳ trước đó thì thực tế phát triển của châu lục này trong năm qua thậm chí còn tồi tệ hơn. Theo thống kê, tăng trưởng GDP bình quân đầu người của châu lục này chỉ ở mức 1%. Nguyên nhân không có gì ngoài việc ảnh hưởng sâu sắc từ cuộc khủng hoảng tài chính và kinh tế thế giới. Mặc dù mối gắn kết về tài chính giữa châu Phi với các nền kinh tế phát triển còn tương đối hạn chế song châu lục cũng không thể tránh khỏi những tác động tiêu cực từ biến động toàn cầu này. Trong đó, tình hình biến động suy giảm mạnh mẽ của thương mại toàn cầu kéo theo nhu cầu của thế giới về hàng hóa châu Phi cũng giảm xuống, khiến giá trị xuất khẩu của châu lục này giảm sút nghiêm trọng, chưa kể đến những tác động tiêu cực từ tình trạng sụt giảm của giá dầu đẩy các nước xuất khẩu dầu mỏ lớn như Angola, Guinea Xích đạo, … rơi vào suy thoái trầm trọng. Thêm vào đó, suy giảm kinh tế cũng kéo theo sự sụt giảm lượng ngoại hối của lao động châu Phi tại nước ngoài gửi về nước cũng như làm giảm sút lượng đầu tư trực tiếp và gián tiếp vào châu lục. Một điểm quan trọng không kém chính là các nền kinh tế vốn dựa chủ yếu vào nông nghiệp thì nay lại gặp khó khăn khi xuất khẩu nông sản do vấp phải rào cản từ phía các biện pháp kích thích kinh tế được các quốc gia phát triển áp dụng.
Ngành nông nghiệp của châu Phi bị ảnh hưởng nặng nề từ khủng hoảng kinh tế (Ảnh tư liệu)
Tinh thần lạc quan hướng tới tăng trưởng trong năm 2010
Mặc dù còn nhiều khó khăn gặp phải trên bước đường phát triển kinh tế, đưa châu lục thoát khỏi vị trí thấp nhất thế giới song sang năm 2010, vẫn còn không ít ý kiến lạc quan về mức độ cải thiện trong quá trình tăng trưởng của châu Phi.
Theo nhận định của Quỹ Tiền tệ Quốc tế, năm 2010 sẽ là năm nền kinh tế các nước châu Phi thể hiện rõ sự phục hồi nhanh chóng của mình, dự đoán tốc độ tăng trưởng của châu lục này có thể đạt 4%. IMF cho biết các dấu hiệu phục hồi GDP của các nền kinh tế châu Phi đã xuất hiện trong những ngày đầu năm 2010. Và nỗ lực của các chính phủ trong khu vực đã cải thiện môi trường kinh doanh và các thị trường mở của các nước thuộc châu lục này đã đạt được doanh thu như thời kỳ giữa thập kỷ trước. Xuất khẩu của châu Phi gia tăng và các gói kích cầu của các chính phủ đã giúp thúc đẩy GDP tăng trưởng, dòng vốn đầu tư trực tiếp của nước ngoài đã ổn định.
Tại Nam Phi, sản xuất công nghiệp đã tăng ba quý liên tiếp trong năm 2009. Sự kiện giải vô địch bóng đá thế giới World Cup 2010 được tổ chức ở Nam Phi cùng với xuất khẩu tăng mạnh trên toàn khu vực miền Nam châu Phi sẽ tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Nam Phi và cả khu vực này.
Bộ trưởng Kinh tế Angola, Manuel Nunes fils, cũng tuyên bố cho biết lĩnh vực dầu lửa sẽ tìm lại được đà tăng trưởng trong năm nay, đồng thời chỉ ra rằng nền kinh tế của quốc gia này đạt được tăng trưởng khoảng 8,2% trong năm 2009.
Theo Bản báo cáo kinh tế 2009 của Kenya công bố hồi cuối năm ngoái, Kenya, vốn phải trải qua cuộc khủng hoảng nghiêm trọng trong thời gian hậu bầu cử, tình trạng hạn hán, ảnh hưởng của suy giảm kinh tế toàn cầu, cũng đã bước đầu ghi nhận những dấu hiệu phục hồi khả quan. Văn bản này cũng dự báo nền kinh tế hàng đầu của Đông Phi sẽ có thể đảm bảo một tốc độ tăng trưởng từ 2-2,5% trong năm 2009 và là 3,9% trong năm 2010.
Tăng trưởng kinh tế, thoát khỏi đói nghèo vẫn luôn là mục tiêu cao nhất trong quá trình phát triển của châu Phi (Ảnh tư liệu)
“Các đám mây đen đã từ từ bay khỏi châu Phi. Chúng tôi tin tưởng rằng châu Phi đã, đang và sẽ đi theo một hướng tốt”, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Mauritius, Rundheersing Bheenick, cho biết.
Tuy nhiên, đạt được tốc độ tăng trưởng cao và dần dần đi vào ổn định, bền vững đòi hỏi không ít nỗ lực, trong đó vấn đề cốt lõi là lãnh đạo các nền kinh tế châu Phi thực sự cần tới các gói kích thích tài chính để giảm thiểu sự lây nhiễm của các căn bệnh có nguồn gốc từ nước ngoài. Các chương trình hỗ trợ này phải tập trung cho nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ cùng các đối tượng dễ bị tổn thương nhất trong cuộc khủng hoảng. Mặt khác, từ thực tế nguồn lực nội bộ không đủ để đưa ra các gói kích thích tài chính đủ mạnh, châu lục này cũng cần các nguồn viện trợ khẩn cấp từ phía các đối tác bên ngoài như các định chế tài chính hay các nền kinh tế phát triển.
