Trong khi nhiều tổ chức môi trường ở Mỹ bày tỏ sự hoan hỉ với chính sách mới, phản ứng chung từ châu Âu vẫn là không hài lòng, chưa kể thực tế dự luật được thông qua với một đa số sít sao (219-212) và hầu hết hạ nghị sĩ Mỹ bỏ phiếu phản đối vẫn cho rằng dự luật tạo ra những hạn chế cực đoan cũng như chi phí để thực thi quá lớn.
Ngày 29-6, Lena de Visscher, người phát ngôn của ủy ban châu Âu (EC) về vấn đề môi trường, nói với IPS: “Chúng tôi chào đón việc thông qua dự luật Waxman-Markey ở hạ viện. Đó là dấu hiệu quan trọng cho thấy mong muốn của Quốc hội Mỹ đối với cam kết trở lại của Mỹ trong cuộc tranh luận toàn cầu về biến đổi khí hậu”. Nhật báo Pháp Le Monde cuối tuần qua giật tít: “Khí hậu: Barack Obama khởi động cuộc cách mạng xanh” và ca ngợi dự luật là “không thể tưởng tượng nổi” nếu so với thời điểm một năm trước.
Tuy nhiên, niềm vui về việc chương trình chống biến đổi khí hậu ở Mỹ được khởi động lại sau tám năm im lặng dưới thời tổng thống Bush không trọn vẹn. Ông Martin Kaiser thuộc Tổ chức Hòa bình xanh quốc tế cho rằng những nhà lãnh đạo của châu Âu đang theo dõi dự luật Waxman-Markey sát sao, nhưng không hài lòng với mức mục tiêu khí thải hiện giờ. Mục tiêu cắt giảm khí thải gây hiệu ứng nhà kính ở Mỹ là 17% vào năm 2020 so với mức 2005, trong khi mục tiêu 20-20-20 của Liên minh châu Âu (EU): giảm 20% lượng khí thải vào năm 2020 so với năm 1990.
Khía cạnh “hạn mức và trao đổi”, một trụ cột của dự luật, cũng bị các tổ chức môi trường ở châu Âu chỉ trích khi chương trình tương tự ở châu Âu, Hệ thống trao đổi khí thải (ETS), dù có những thành công cũng gặp không ít thất bại. Hệ thống ở EU được thông qua năm 2005, trong đó cho phép các ngành sản xuất được thải ra một lượng khí thải có hạn mức cố định.
Đầu tiên các hạn mức xả khí thải được phân phối miễn phí, nhưng dự kiến từ năm 2013 chúng sẽ được bán đấu giá, tức là doanh nghiệp nào muốn xả khí thải sẽ phải trả thêm tiền. Một phần kế hoạch đó gây ra tranh cãi dữ dội khi các ngành sản xuất không muốn nhượng bộ vào lúc EU đang cố gắng đạt được mục tiêu 20-20-20, và câu chuyện ở Mỹ đang diễn tiến rất giống như thế.
Để dự luật được thông qua ở Hạ viện Mỹ, nhiều mục tiêu ban đầu của dự luật Waxman-Markey đã phải thay đổi nhằm nhượng bộ những nhà sản xuất gây ra hiệu ứng nhà kính, trong đó có việc 85% hạn mức khí thải được cấp miễn phí trong giai đoạn đầu. Theo bà Sonja Meister - điều phối viên Tổ chức Những người bạn Trái đất, chương trình “hạn mức và trao đổi” chỉ có thể hoạt động tốt khi các hạn mức xả khí thải được bán đấu giá 100% ở mọi ngành sản xuất.
Trên IPS, bà Meister cảnh báo các nước phát triển cần giảm lượng khí thải ít nhất là 40% tới năm 2020 như đề nghị của Ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC) của Liên Hiệp Quốc và phải lường trước việc “những thủ thuật để “lách luật” sẽ phát triển cùng với thời gian khi các ngành kinh doanh tìm cách tránh né một cách hợp pháp những hạn chế mới”. Dự luật Waxman-Markey giờ sẽ được chuyển cho Thượng viện Mỹ, nơi nó có thể còn bị soi mói, chỉ trích và chống đối nhiều hơn so với ở hạ viện.
Hạ nghị sĩ Dân chủ Henry Waxman (bìa trái), Ed Markey (giữa) họp báo sau khi Hạ viện Mỹ thông qua dự luật - Ảnh: Getty Images
Dự luật Waxman - Markey: những điểm chính
Khí thải gây hiệu ứng nhà kính ở Mỹ sẽ giảm 17% vào năm 2020 so với mức 2005, 42% vào năm 2030 và 83% vào năm 2050.
Hệ thống hạn mức và trao đổi:
Hạn mức: cho mỗi tấn khí thải xả ra, mỗi công ty sẽ phải xin giấy phép xả khí thải. Giấy phép này quy định hạn mức hay khối lượng khí thải mà công ty được phép thải ra. Qua thời gian, hạn mức sẽ ngày càng chặt, cho phép xả ít khí thải hơn, đến khi đạt được mục tiêu.
Trao đổi: sẽ có những công ty hạn chế lượng khí thải theo quy định của mình một cách dễ dàng và rẻ hơn so với các công ty khác. Những công ty hiệu quả hơn này, xả khí thải thấp hơn, được quyền bán phần hạn mức mà họ chưa dùng hết cho các công ty khác.
Có nhiều con số được đưa ra để ước tính dự luật sẽ khiến người tiêu dùng Mỹ tốn thêm bao nhiêu tiền. Các nghị viên Cộng hòa phản đối khi cho rằng mỗi gia đình Mỹ phải tốn thêm 3.100 USD hoặc nhiều hơn mỗi năm vì giá năng lượng và các hàng hóa khác sẽ cao hơn. Những người ủng hộ lại cho rằng người tiêu dùng Mỹ tiết kiệm được nhiều hơn khi đạt đến các mục tiêu sử dụng năng lượng hiệu quả. Văn phòng ngân sách quốc hội ước tính chi phí tăng thêm khoảng 175 USD/năm cho mỗi gia đình.
Ngoài ra, các công ty có thể trả tiền cho 2 tỉ tấn khí thải mà họ tạo ra mỗi năm bằng cách đầu tư vào các dự án xanh ở Mỹ và các nước khác. Một ngân hàng năng lượng sạch thuộc Bộ Năng lượng sẽ được thiết lập để cung cấp các khoản cho vay khuyến khích những dự án kinh doanh sử dụng năng lượng sạch.
Khí thải gây hiệu ứng nhà kính ở Mỹ sẽ giảm 17% vào năm 2020 so với mức 2005, 42% vào năm 2030 và 83% vào năm 2050.
Hệ thống hạn mức và trao đổi:
Hạn mức: cho mỗi tấn khí thải xả ra, mỗi công ty sẽ phải xin giấy phép xả khí thải. Giấy phép này quy định hạn mức hay khối lượng khí thải mà công ty được phép thải ra. Qua thời gian, hạn mức sẽ ngày càng chặt, cho phép xả ít khí thải hơn, đến khi đạt được mục tiêu.
Trao đổi: sẽ có những công ty hạn chế lượng khí thải theo quy định của mình một cách dễ dàng và rẻ hơn so với các công ty khác. Những công ty hiệu quả hơn này, xả khí thải thấp hơn, được quyền bán phần hạn mức mà họ chưa dùng hết cho các công ty khác.
Có nhiều con số được đưa ra để ước tính dự luật sẽ khiến người tiêu dùng Mỹ tốn thêm bao nhiêu tiền. Các nghị viên Cộng hòa phản đối khi cho rằng mỗi gia đình Mỹ phải tốn thêm 3.100 USD hoặc nhiều hơn mỗi năm vì giá năng lượng và các hàng hóa khác sẽ cao hơn. Những người ủng hộ lại cho rằng người tiêu dùng Mỹ tiết kiệm được nhiều hơn khi đạt đến các mục tiêu sử dụng năng lượng hiệu quả. Văn phòng ngân sách quốc hội ước tính chi phí tăng thêm khoảng 175 USD/năm cho mỗi gia đình.
Ngoài ra, các công ty có thể trả tiền cho 2 tỉ tấn khí thải mà họ tạo ra mỗi năm bằng cách đầu tư vào các dự án xanh ở Mỹ và các nước khác. Một ngân hàng năng lượng sạch thuộc Bộ Năng lượng sẽ được thiết lập để cung cấp các khoản cho vay khuyến khích những dự án kinh doanh sử dụng năng lượng sạch.
