Đề nghị đối thoại của ông Ô-ba-ma được đưa ra trong một thông điệp video đặc biệt nhân ngày lễ Nowruz (Ngày Mới), lễ đón mùa Xuân, năm mới của hàng triệu người I-ran và các cộng đồng khác trên khắp thế giới. Trong đoạn băng video dài 30 phút đăng trên mạng internet, ông Ô-ba-ma đã gửi bức thông điệp tới người dân I-ran rằng, “nước Mỹ đang phối hợp với cộng đồng quốc tế để buộc Chính phủ I-ran phải chịu trách nhiệm bởi họ từ chối tuân thủ những ràng buộc quốc tế của họ. Tuy nhiên, đề xuất của Mỹ vẫn là tiếp xúc ngoại giao toàn diện và đối thoại". Tổng thống Mỹ cũng cho biết, bất chấp những bất đồng với Tê-hê-ran, Mỹ vẫn cam kết “giúp người dân I-ran xây dựng một tương lai tốt đẹp hơn”.
Đây là lần thứ hai, Tổng thống Ô-ba-ma đưa ra đề xuất đối thoại với I-ran. Thay vì chính sách cứng rắn mà chính quyền của người tiền nhiệm đã thực hiện với I-ran, từ khi trở thành Tổng thống Mỹ, ông Ô-ba-ma đã tỏ ra mềm dẻo hơn trong giải quyết vấn đề hạt nhân của I-ran. Ông từng nhấn mạnh đến đối thoại. Nhân lễ Nowruz năm ngoái, ông Ô-ba-ma cũng đã đưa ra một thông điệp video tương tự, nói rằng chính quyền ông sẽ theo đuổi "cam kết về một sự khởi đầu mới" trong quan hệ với I-ran. Tuy nhiên, thực tế trong suốt một năm qua, chưa có sự khởi đầu nào cho chương trình hạt nhân I-ran, thậm chí có lúc tưởng như chương trình này đang rơi vào ngõ cụt. Mỹ và phương Tây cũng cảm thấy bất lực trước sự thay đổi ý kiến liên tục của Tê-hê-ran về việc chấm dứt chương trình hạt nhân của nước này.
Trong khi đó, I-ran đã sử dụng thành công chiến thuật “lùi một bước, tiến hai bước” trong “cuộc chơi hạt nhân” với Mỹ và phương Tây. Trong cuộc họp ngày 2-10-2009 tại Giơ-ne-vơ (Thụy Sĩ), I-ran và các bên đã đạt được thỏa thuận về việc I-ran chuyển u-ra-ni của nước này ra nước ngoài để làm giàu. Tuy nhiên, đến cuối tháng 10, I-ran bắt đầu rút lại lời chấp thuận của họ vì lo ngại việc chuyển u-ra-ni ra nước ngoài sẽ khiến I-ran mất quyền kiểm soát loại nguyên liệu chiến lược phục vụ chương trình hạt nhân bị nghi ngờ của mình. Và ngày 18-11-2009, Ngoại trưởng I-ran Mốt-ta-ki (Mottaki) từ chối thẳng thừng đề xuất gửi u-ra-ni đã làm giàu 3,5% ra nước ngoài…
I-ran đã khiến nhiều nước châu Âu và Mỹ bực bội. Các nhà ngoại giao Mỹ trong mấy tuần qua đã thực hiện nhiều chuyến công du kêu gọi các nước ủng hộ quyết định trừng phạt I-ran. Tuy nhiên, cuộc vận động ngoại giao này không đạt được kết quả như mong đợi. Hầu hết các nước được vận động đều tuyên bố tiếp tục ủng hộ tiến trình đàm phán quốc tế, đảm bảo I-ran không làm giàu u-ra-ni tới mức có thể chế tạo bom nguyên tử, chứ không ủng hộ việc gia tăng cấm vận.
Có thể việc dùng chính sách “cây gậy” bất thành, Mỹ buộc phải quay sang chính sách “củ cà rốt” bằng việc đưa ra đề xuất đối thoại với I-ran. Chưa rõ, sau lời tuyên bố của Tê-hê-ran đưa ra ngày 18-3 vừa qua về việc sẵn sàng trao đổi tại I-ran 1.200kg u-ra-ni-um làm giàu 3,5%, để nhận lại 120kg nhiên liệu làm giàu 20% cho lò phản ứng nghiên cứu, cơ hội “mở đầu quan hệ I-ran với Mỹ và phương Tây” sẽ sớm được mở ra hay đây chỉ là bước đi chiến thuật tiếp theo của I-ran?
KIM OANH