10 gián điệp – những người đã trà trộn vào cộng đồng Mỹ trước khi bị bắt giữ cách đây 2 tuần - đã trở lại đất Nga vào hôm nay (10/7), một ngày sau khi họ hạ cánh xuống sân bay Vienna và đỗ cạnh một chiếc phản lực của chính phủ Nga chở theo 4 điệp viên đã làm việc cho các quốc gia phương Tây.
2 trong số 4 tù nhân này đã bay tới Anh, còn 2 tù nhân khác đã hạ cánh tại Sân bay Quốc tế Dulles, ngoại ô thủ đô Washington vào chiều tối thứ Sáu.
Vụ trao đổi gián điệp chóng vánh này là đỉnh cao của một ý tưởng được Nhà Trắng ngầm dự định cách đây hơn 1 tháng, vài tuần trước khi 10 gián điệp Nga bị bắt giữ hôm 27/6 sau khi phát hiện một số người đang chuẩn bị rời khỏi đất nước.
Vào buổi chiều thứ Sáu, ngày 11/6, Tổng thống Barack Obama tham gia một cuộc họp tại Nhà Trắng. Trong số những vấn đề được thảo luận có nội dung: vấn đề này có thể mang tới sự thay đổi như thế nào để không làm cho nỗ lực của Tổng thống Mỹ trong việc “cài đặt lại’ quan hệ cải thiện với Nga thêm phức tạp. Một quan chức Nhà Trắng tiết lộ, khả năng trao đổi gián điệp đã được đưa ra trong cuộc họp.
Trong khi việc bắt giữ không được lên kế hoạch thì việc trao đổi dường như có lợi nhất đối với Mỹ. Bất chấp việc gây ra cơn bão ngoại giao lớn sau khi bị bắt, nhóm điệp viên này được đánh giá là hoạt động khá "nghiệp dư" và không gây nhiều tác động tới an ninh Mỹ. "Không lợi ích an ninh lớn nào sẽ có được từ việc giam cầm lâu dài 10 điệp viên đó tại Mỹ", phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Mỹ Mark Toner tuyên bố khi thông báo về kế hoạch trao đổi điệp viên với Nga.
Chính vì thế, Tổng thống Obama đã chấp thuận phương án trao đổi gián điệp. Vấn đề này không được đưa ra khi ông Obama tiếp Tổng thống Nga Dmitry Medvedev tại Nhà Trắng hôm 24/6, 3 ngày trước khi các gián điệp Nga bị bắt giữ.
Ngay sau đó, Giám đốc CIA, Leon Panetta, đã cung cấp cho Mikhail Fradkov - người đứng đầu Cục tình báo hải ngoại SVR của Nga – tên 4 tù nhân đang bị Nga giam giữ. Mỹ muốn Nga phóng thích cho 4 tù nhân này. Theo các quan chức Mỹ, sau một vài ngày và 3 cuộc điện đàm, Panetta và Fradkov đã nhất trí với thỏa thuận trao đổi gián điệp.
Tất cả 4 tù nhân đã thú tội như một điều kiện để được tha bổng, mặc dù Mỹ không thừa nhận họ là gián điệp.
Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Mỹ Mark Toner cho biết, tốc độ của thỏa thuận trao đổi phản ánh việc cải thiện quan hệ Nga – Mỹ. “Hoạt động trao đổi được thực hiện nhanh hơn nhiều so với trước đây”, ông nói bóng gió tới hoạt động trao đổi điện viên dưới thời Chiến tranh Lạnh.
Lần trao đổi điệp viên lớn cuối cùng trong thời Chiến tranh Lạnh diễn ra vào năm 1985, khi hơn 20 gián điệp của hai miền Đông và Tây Đức được trao đổi trên cây cầu Glienicke nối hai nửa của thành phố Berlin.