Ủy ban sông Mekong vừa mới ra tiếp cảnh báo: Mực nước sông con sông này đã xuống đến mức thấp nhất trong 20 năm. Điều này có nghĩa, cung cấp nước thủy lợi và đi lại trên sông của hơn 60 triệu người số ở lưu vực sông Mekong bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Sông Mekong bắt nguồn từ Trung Quốc (còn có tên Lan Thương) chảy qua 6 quốc gia, có tác động lớn đối với kinh tế, văn hóa và lối sống của người dân tại các quốc gia này. Năm nay mực nước thấp đã gây ra nhiều khó khăn lớn cho người dân đúng vào năm mà mưa rất ít và người ta lo ngại là hiện tượng thời tiết El Nino sẽ tăng cường cơn hạn hán. Có thể nói là đời sống của nông dân, ngư dân, thương mại, du lịch, vận tải bị ảnh hưởng nghiêm trọng
Tại đoạn sông Mekong ở Chiang Rai, Thái Lan và Luang Prabang của Lào, nhiều tuần nay không có tàu hàng qua lại, tàu bè du lịch cũng ngưng hoạt động.
Ông Sanyan Piyanont, 53 tuổi, một chủ thuyền nói: “Tàu thuyền lớn chỉ có thể di chuyển khi nước sâu khoảng 2m, nhưng sông Mekong giờ đang cạn quá mức”. Còn ông Mongkhon Tansuwan, Chủ tịch phòng thương mại Nakhon Phanom, Thái Lan thì cho biết: “Tình trạng nước sông Mekong thấp ở mức nghiêm trọng nhất trong 3 thập kỷ nay”. Nước sông Mekong cạn cũng ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt hàng ngày của người dân nhiều vùng ở Lào, Thái.
Dự kiến, trong tháng 4 tới, một nhóm gồm 100 dân làng ở huyện Chiang Khong của Thái Lan sẽ gửi đơn kiến nghị tới Đại sứ quán Trung Quốc, đòi bồi thường 85 triệu baht về những thiệt hại do nước lũ gây ra cách đây 2 năm. Họ cáo buộc Trung Quốc đã xả nước từ các đập đầu nguồn, khiến mực nước sông dâng lên 1m trong vòng một đêm. Và trong thời điểm mùa khô này, Trung Quốc không xả nước làm cho mực nước ở đó chỉ 0,38m.
Trước đó, Thủ tướng Thái Lan đã chỉ định đại diện ngoại giao làm việc với đại diện của Trung Quốc bàn về vấn đề nước sông Mekong xuống thấp vốn được cho là do Trung Quốc xây dựng quá nhiều đập trên thượng nguồn. Hiện nay, chỉ có Thái Lan, Lào, Campuchia và Việt Nam là thành viên của Ủy ban sông Mekong, với cam kết cùng hợp tác khai thác hợp lý dòng sông này.
Trong khi đó, Trung Quốc nằm ở thượng nguồn lại không tham gia. Các nước trong Ủy ban cho rằng, vấn đề khủng hoảng nguồn nước sông Mekong chỉ có thể được giải quyết khi Trung Quốc đồng ý hợp tác. Một số tổ chức phi chính phủ Thái Lan cho rằng nguyên nhân của đợt hạn hán hiện nay có thể là vì Trung Quốc đã xây nhiều đập ở thượng nguồn sông Mekong khiến cho con sông này bị cạn nước.
Bangkok Post đăng một xã luận, yêu cầu Bắc Kinh phải trả lời về vấn đề này. Theo bài xã luận, từ một thập niên qua, sông Mekong ngày càng trở nên cạn kiệt làm ảnh hưởng đến cuộc sống của hàng triệu người. Trung Quốc đã xây 8 đập thủy điện trên sông Mekong và trong số này 4 đập đã đi vào hoạt động.
Đáp lại, Trung Quốc đã mời đại diện 4 nước khu vực là Việt Nam, Lào, Campuchia và Thái Lan lên thăm một con đập ở vùng Vân Nam. Chuyến thị sát có thể diễn ra trong tháng 3 này - ông Kasemsun Chinnavaso, Tổng Cục trưởng Cục Tài nguyên nước của Thái Lan vừa tiết lộ tin trên và cho biết thêm: "Con đập mà 4 nước sẽ thị sát là Cảnh Hồng, một trong 4 đập nước đã đi vào hoạt động trên thượng nguồn sông Mekong. Cảnh Hồng là một con đập thuộc loại lớn nhất, có công suất 1.500 megawatt, cách thành phố Chieng Rai miền Bắc Thái Lan 280 km.
Ông Kasemsun cho rằng, sự kiện này là ''một bước tiến đầy ý nghĩa trong việc thúc đẩy hợp tác chặt chẽ hơn giữa Trung Quốc và các quốc gia vùng hạ lưu sông Mekong nhằm quản lý tốt hơn dòng nước để khác phục tình trạng khô hạn và thiếu nước bất thường hiện nay''.