Ông Mir Hossein Mousavi và phu nhân bày tỏ quyết tâm chiến thắng. (LĐCT) -
Tuy nhiên kết quả được công bố sau đó cho thấy phần thắng thuộc về đương kim Tổng thống Mahmoud Ahmadinejad, đã làm dấy lên làn sóng phản đối nghiêm trọng nhất ở Iran kể từ sau cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979, mà hạt nhân của phong trào là ứng viên đối lập Mir Hossein Mousavi.
Trở lại sau 20 năm
Ơ tuổi 67 và đã trải qua thời kỳ kéo dài 20 năm hầu như vắng bóng trên vị trí trung tâm vũ đài chính trị Iran, song sự tái xuất trong cuộc vận động tranh cử tổng thống lần này của ông Mir Hossein Mousavi - ứng viên có lập trường ôn hòa hơn so với Tổng thống Ahmadinejad, được đánh giá là khá ấn tượng.
Mir Hossein Mousavi sinh trưởng tại tỉnh Đông Azerbaijan, sau đó tới thủ đô Tehran học đại học kiến trúc, chuyên ngành kiến trúc Hồi giáo.
Ông bắt đầu dấn thân vào chính trường Iran từ thời cách mạng Hồi giáo 1979 và từng nổi lên giữ ghế Thủ tướng từ năm 1981 cho tới khi vị thế này bị bãi bỏ năm 1989.
Tuy nhiên, nhiều nhà phân tích cho rằng để mô tả ông như một người tự do so với lập trường cứng rắn của ông Ahmadinejad dẫu sao cũng không đúng. Thậm chí năm 1988 tờ Economist còn gọi ông là nhân vật "cực đoan kiên định". Ông Mousavi là người đã bảo vệ việc các phần tử vũ trang Iran bắt giữ các con tin Mỹ năm 1979, với lý giải "nhằm phục vụ cho mục tiêu cách mạng".
Khi làm thủ tướng, ông Mousavi đã ủng hộ Giáo chủ Ayatollah Khomeini cũng là lãnh tụ Cách mạng Hồi giáo. Ông được nhớ tới nhiều nhất với tư cách đã lãnh đạo một chính phủ ít bất đồng và đã lèo lái tốt con thuyền kinh tế thời cuộc chiến Iran-Iraq.
Sau khi rời rời tâm điểm vũ đài chính trị, suốt 20 năm sau đó ông Mousavi giành toàn bộ tâm sức cho đam mê vẽ tranh, chuyên ngành kiến trúc và ba người con. Ông là tác giả thiết kế một số tòa nhà nổi tiếng ở Iran, và các bức họa chống chủ nghĩa hiện đại của ông bán được khá nhiều tiền.
Năm 1997 ông Mousavi từ chối chạy đua tranh cử tổng thống, mở đường cho nhân vật cải cách Mohammed Khatami giành chiến thắng vang dội. Sau đó cả hai vợ chồng ông Mousavi trở thành những cố vấn tin cậy của Tổng thống Khatami. Trong cuộc bầu cử tổng thống lần này, dù thực sự không muốn dấn thân trở lại chính trường, song Mousavi cho hay vẫn quyết định tranh cử vì khả năng nắm quyền thêm một nhiệm kỳ bốn năm nữa của đương kim Tổng thống Ahmadinejad là "mối họa" với Iran.
Sau khi được Hội đồng Giám hộ đầy quyền lực của Iran chấp thuận, ông Mousavi lọt vào danh sách bốn ứng viên trụ lại trên tổng số hơn 470 người nộp đơn xin ứng cử. Trước bầu cử, đa số đều dự đoán ông Mousavi chắc thắng, dù chiến thuật vận động tranh cử của ông ít thu hút hơn cả về tính cạnh tranh và sự ổn định.
Ông Mousavi bị coi là diễn giả kém hấp dẫn, tranh cử không thật sự nổi trội. Ông kêu gọi dành tự do nhiều hơn cho người dân, tự do hóa nền kinh tế, hứa hẹn sẽ xem xét lại các luật phân biệt đối xử với phụ nữ và xây dựng quan hệ tốt hơn với phương Tây. Tuy nhiên ông thận trọng không đi quá xa, vì vừa muốn dành phiếu của các cử tri bảo thủ bất đồng với Tổng thống Ahmadinejad, vừa muốn thu hút phiếu bầu của phái ôn hòa.
Vũ khí bí mật
Trong chiến dịch tranh cử lần này, ông Mousavi được sự hậu thuẫn mạnh mẽ của "vũ khí công khai" là cựu Tổng thống Rafsanjani - người nay đang đứng đầu hai ban đầy quyền lực trong chính quyền là Hội đồng Lợi ích chuyên phân xử các tranh chấp luật pháp, và Hội đồng Chuyên gia có quyền chỉ định và có thể thay thế về mặt lý thuyết cả vị thế Lãnh tụ tối cao.
Bên cạnh đó ông Mousavi còn có cả "vũ khí bí mật" là phu nhân Zahra Rahnavard, người bù đắp lại hầu như tất cả những gì còn thiếu sót ở chồng.
Bà Rahnavard là một trong những phụ nữ có ảnh hưởng nhất Iran, với tư tưởng và cách phát ngôn tự do hơn. Bà cũng là thành viên tích cực thời cách mạng Hồi giáo và đã gặp ông Mousavi trong giai đoạn hoạt động sôi nổi này.
Bà Rahnavard còn dũng cảm phá vỡ những truyền thống khá bảo thủ của Iran, khi thường mặc những bộ quần áo màu sắc, xuất hiện bên chồng với tư cách thành viên vận động tranh cử tích cực cho ông. Bà phát biểu, tổ chức họp báo, công khai chỉ trích ứng viên đối địch Ahmadinejad... Vốn là một học giả được tôn kính và cũng là một nghệ sĩ, bà Rahnavard tự mô tả mình và chồng là "khác thường".
Lớp trẻ cùng các nữ cử tri Iran đặc biệt quan tâm tới cuộc bầu cử lần này, phần lớn họ bỏ phiếu cho ứng viên trung dung, hứa hẹn mang lại cho họ nhiều quyền tự do hơn là ông Mousavi.
Ông Mousavi được coi như thủ lĩnh bất ngờ của phái cải cách Iran và trở thành hy vọng lớn cho hàng triệu người muốn xây dựng một đất nước Iran tự do, thịnh vượng hơn cũng như quan hệ bình thường với thế giới. Dẫu sao xem ra ông cũng không phải là con tàu có thể chở quá nhiều tham vọng.
Linh Quyên (Theo Time, CSM...)