Mế Mụi và bài thuốc chữa vô sinh

Me Mui va bai thuoc chua vo sinh

- Năm nay, mế Tặng Thị Mụi đã ở tuổi 87 nhưng hằng ngày mế vẫn một mình cặm cụi vào rừng sâu hái thuốc, đến khi tối nhọ mặt người mới trở về bản. Cũng như nhiều người Dao khác ở Hạ Sơn (Mường Lát, Thanh Hóa), bằng kinh nghiệm mấy chục năm, mế đã giúp nhiều người lành bệnh. Trong số những chứng nan y mà mế mát tay chữa khỏi, kỳ diệu nhất là bệnh vô sinh...

Luật tục bí truyền

Mỗi sáng, khi ánh bình minh vừa ló dạng sau đỉnh núi Pù Quăn, mế Mụi lại khoác gùi vào rừng. Hôm tôi đến bởi không hẹn trước nên không gặp được mế. Người nhà mế bảo, muốn gặp chỉ có cách chờ chứ không biết đâu mà tìm. Có đi tìm thì cũng chẳng ai... đủ sức để lần theo bước chân của bà cụ dường như tuổi tác chẳng liên quan chút gì đến sức khỏe ấy.

Quả đúng như người nhà mế nói, khi bầy gà đã yên vị trên chuồng, thì ngoài ngõ, mế lạch cạch đẩy cửa bước vào. Bước chân vẫn thoăn thoắt dù trên lưng là gùi rễ cây nặng trĩu. Mế bảo, nhà mế mùa nào thức nấy. Hôm nay mế đi đào sâm bởi sắp tới hè, ở xứ gió Lào bỏng rát này không có nước sâm uống thì vô cùng khó chịu.

Mế kể, ngày trước, học cách lấy thuốc, làm thuốc khó khăn lắm và phải tuân theo nhiều luật lệ mà đến giờ mế cũng không thể lý giải. Chứ không như bây giờ, các nàng dâu mới về nhà chồng đều được mẹ chồng phá lệ mà truyền cho cách thức nhận biết các loại cây thuốc quí. Đời mế thì mẹ chồng "quy định" chỉ khi nào... đẻ hết con thì mới được tiếp cận đến bí quyết truyền đời của gia đình.

Theo phong tục của người Dao, nếu người phụ nữ vẫn còn khả năng sinh sản, dù có lên rừng may mắn hái được thuốc quí thì thuốc cũng "mất thiêng", chẳng chữa khỏi bất cứ bệnh gì. Thậm chí, nếu không tuân theo luật lệ mà bao đời đã định, thuốc sẽ phản tác dụng, có khi còn dẫn đến... chết người!

Bởi thế, năm 50 tuổi, khi không còn đẻ được nữa mế mới được theo mẹ chồng cõng gùi vào rừng. Và, cũng chỉ khi ấy, mế mới nhận ra rằng, những cánh rừng bạt ngàn ở Pù Quăn đúng là một kho báu thực sự.

Mế Mụi đông con, nhiều cháu. Suốt mấy chục năm sống với nghề y, mế đã được rất nhiều người nhận làm mẹ nuôi bởi ơn trời bể mà mế dành cho họ. Theo mế Mụi thì phụ nữ người Dao ở Hạ Sơn, nhiều người biết lấy thuốc và chế thuốc.

Thế nhưng, để chữa bệnh liên quan đến việc sinh nở thì chỉ duy nhất mế là có khả năng. Bởi thế, trong số những người con nuôi ấy, đa phần là những người trước đây hiếm muộn, nhờ dùng thuốc của mế mà con cái đuề huề.

Mế Mụi bảo, mế không thể nhớ hết là mình đã có bao nhiêu đứa con, đứa cháu như thế. Chỉ biết rằng, khi giỗ, Tết, chúng đến rất đông, ngồi kín trong nhà, ngoài ngõ.

Hiếm muộn ngày càng nhiều

Theo mế Mụi thì bài thuốc ấy, trước đây, cũng do mẹ chồng mế truyền dạy. Thế nhưng, thủa ấy chẳng mấy khi phải dùng đến. Người Mông, người Dao, người Thái trong vùng, cứ thấy ưng cái bụng là nên đôi lên lứa. Về ở với nhau năm trước năm sau đã con cái sòn sòn, "phanh" không kịp.

Thế nhưng, cỡ độ chục năm trở lại đây, chẳng biết do đâu, chứng hiếm muộn xuất hiện ngày một nhiều. Không chỉ đến với người ở nơi phố xá đông đúc mà ngay nơi rừng núi thâm u, nhiều cặp vợ chồng lấy nhau mấy năm mà cũng chẳng thể nào sinh nở. Tiếng lành đồn xa, họ tìm đến mế.

Mế Mụi là người xuề xòa, thêm nữa, tiếng Kinh mế không biết nhiều nên câu chuyện về căn bệnh vô sinh, hiếm muộn mế "nhìn nhận" cũng rất đơn giản. Đơn giản đến độ... buồn cười. Theo mế thì hai vợ chồng không có con thì chỉ căn cứ vào ba nguyên nhân.

Thứ nhất, do chồng, thứ hai do vợ và thứ ba là do... cả hai! Vậy nên, cứ cặp nào đến nhờ mế bốc thuốc, là mế cắt luôn cho cả hai vợ chồng để một công giải quyết xong luôn... 3 nguyên nhân đó.

Mế bảo, thuốc của mế uống không có tác dụng phụ và uống vào chỉ thêm bổ chứ không có tác hại gì. Bởi thế, gặp người có bệnh thì thuốc trị, gặp người không có bệnh uống vào cũng... khỏe!

Thảo dược để bào chế những thang thuốc trên, mế bảo, nhiều loại chỉ ở trên Pù Quăn mới có. Trước đây, khi nhà còn ở trên đỉnh núi, tự tay mế đã trồng cả vườn dược liệu. Bây giờ nhà mế đã hạ sơn, mế cũng đem những giống cây quý xuống trồng nhưng do không hợp khí hậu, thổ nhưỡng nên chăm bẵm luôn tay mà chẳng cây nào chịu sống.

Mế Mụi bảo, để có một thang thuốc "hàn gắn hạnh phúc" trên, ngoài những củ, cây, rễ, lá mà mế có thể trồng được thì phải kiếm thêm rất nhiều thành phần khác mà chỉ tìm thấy chúng khi vào chốn nước độc rừng thiêng.

Mấy chục năm vào rừng kiếm thuốc, mế đã quen từng hốc cây, khe suối. "Bản đồ phân bố" của những cây thuốc trên mế đã thuộc như lòng bàn tay, khi cần chỉ khoác gùi vào lấy.

Thảo dược cũng hiếm

Tuy nhiên, cũng có loại cây mà đến giờ, mế cũng không thể nắm bắt được "tập quán" sinh sống của chúng. Bởi vậy, muốn tìm, phần nhiều là nhờ sự may mắn.

Có lần đi thì gặp vài khóm thế nhưng cũng có bận, mấy ngày trời kiếm tìm mỏi mắt mà chẳng thấy chúng đâu. Mế Mụi dẫn chứng về một vị thuốc mà theo mế bây giờ rất hiếm có cơ hội kiếm được.

Vị thuốc ấy là một thành phần không thể thiếu trong bài thuốc chữa vô sinh, hiếm muộn và chứng "trên bảo dưới không nghe" của các đức ông chồng. Đó là một loại củ có mầu nâu nhạt, bề ngoài gần giống với củ nâu nhưng thân củ dài hơn và có vỏ sần sùi, chi chít những rễ xơ cứng.

Mế bảo, mế cũng không biết tên loại củ ấy là gì và mế cũng không cần quan tâm đến điều ấy. Đi khắp các cánh rừng trong vùng nhiều khi cũng không tìm được.

Có bận, không có loại củ ấy để làm thuốc, mế đã phải nhờ mấy bà mế là thân thiết của mình ở đất Lào tìm cho. Tuy nhiên, cũng không phải cứ thấy loại "thần dược" ấy, khấp khởi đào về là dùng được, phải những củ già, cứng như gỗ thì mới có công dụng. Củ non thì có uống cũng như không!

Mế Mụi có cách phục vụ bệnh nhân vô cùng đặc biệt. Dù thuốc chữa những bệnh giản đơn như thấp khớp, đau lưng, đau bụng... đến những loại thuốc tuyệt chiêu như chữa vô sinh, hiếm muộn mế đều lấy giá đồng hạng: 20.000đ/thang.

Thấy thuốc rẻ, có người thắc mắc, mế bảo, người Dao ở đây quan niệm, bốc thuốc chữa bệnh là trách nhiệm mà mỗi bà mế đều phải làm. Mà đã là trách nhiệm thì không được cân đo, đong đếm. Thấy mọi người khỏe mạnh, vui vẻ là mình cũng thấy vui, thấy mừng cái bụng lắm rồi!

Dũng Linh

Tin mới