Đất lành, chim đậu
Đã từ lâu người dân xã Thọ Liên, huyện Ngọc Lặc, Thanh Hóa không còn lạ lẫm gì với cảnh tượng cứ vào sáng sớm hay chiều tối là hàng vạn con cò phủ trắng trời Thọ Liên. Vì sao lũ cò lại chọn khu vực rừng vầu nhà ông Phạm Văn Của làm nơi cư ngụ thì cả cái xứ Thọ Liên này không ai lí giải nổi. Chỉ biết một điều gần như tất cả lũ cò ở cái đất Thanh Hóa này đều đổ về đây nghỉ đêm! Cứ chiều tà là hàng vạn con cò lũ lượt đổ về, từ đồng bằng lên, từ miền cao xuống, chúng bay lượn thành vòng tròn trên rừng vầu rồi kêu oang oác một hồi, xong mới chịu “sắp xếp” chỗ ngủ. Sáng, khi mặt trời vừa ló đằng Đông chúng lại vỗ cánh loạn xạ đánh thức cả vùng Thọ Liên dậy cùng rồi tản mát mọi hướng đi kiếm ăn.
“Chú thấy đấy, đời người cũng như phận cò, chúng cũng phải dậy thật sớm chăm chỉ đi kiếm ăn, tối mịt mới về”, ông Của, “chủ nhân” vườn cò tâm sự! Nhìn cái dáng vẻ nhanh nhẹn hoạt bát của ông Của, ít ai có thể biết được năm nay ông đã ngoài 72 tuổi. Ông Của lên lập nghiệp ở đất này đã được gần 45 năm. Ngày đó, xứ Thọ Liên chỉ là vùng đất hoang. Ông đã xin lại của Hợp tác xã huyện Ngọc Lặc quả đồi này. Ban đầu vợ chồng ông chỉ trồng sắn để sinh sống, về sau thêm vầu và luồng. Được một thời gian khi những cây vầu, cây luồng đã phủ xanh quả đồi, từng đàn cò ở đâu bay về ngủ đêm, lúc đầu chỉ dăm ba con rồi đến đàn đàn kéo về, có khi lên tới hàng vạn con. “Đất có lành thì chim mới đậu”, ông Của tin mảnh đất nơi đây sẽ làm cho gia đình mình thoát cảnh chạy ăn từng bữa, nên không bao giờ bắt cò làm thịt.
Ông Của bên đồi cò
Cuộc đời ông Của như gắn liền với lũ cò từ đó. Ông chăm lo bảo vệ chúng như người thân của mình. Ông kể: “Hồi đó nhà mình đông con lắm lại đói nữa, lũ trẻ phải đi đào củ sắn, bắt con cá kiếm ăn từng bữa nhưng mình nhất quyết dạy các con không được bắt cò để ăn, nếu bắt cò thì chúng sẽ sợ mà bỏ đi hết. Vì vậy mà đàn cò đã coi nhà mình là nhà của chúng. Hơn 30 năm gắn bó với nhau, cái tình giữa người và cò tưởng như không thể tách rời!”
Theo chân ông lên đồi cò, chúng tôi không khỏi choáng ngợp bởi… phân cò. Cả khu rừng vầu, luồng bị phủ nám bởi lớp phân cò thả xuống, nền đất cũng thấm đẫm phân và lông cò. Ông Của nói vui: “Giờ này vào đồi cò còn được chứ chiều đến khi lũ cò về lại, chú mà vào trong này thì sẽ bị lũ cò tưới “mưa phân cò” ngay”. Ngoài công việc đồng áng lo cho gia đình 8 miệng ăn, nhiều năm nay ông Của còn làm thêm nhiệm vụ chăm sóc, bảo vệ cho lũ cò. Ông cho biết: cò cũng sống theo từng cặp đôi một, vào thời kì sinh sản (từ tháng 3 đến tháng 6 âm lịch) chúng thường đẻ từ 2 đến 5 trứng rồi thay nhau ấp. Đây là khoảng thời gian đàn cò dễ bị săn bắt, xâm hại nhất. Nên vào những tháng này ông thường vào hẳn trong đồi cò để ở và trông coi cho chúng, những tháng còn lại ông ra bên ngoài sống cùng vợ con.
Cò ông Của về đâu?
Đấy là câu hỏi đau đáu trong đầu “ông lão vườn chim” này. Ở cái tuổi ngoài 70, ông có thể ra đi bất cứ lúc nào. Lúc đó, đàn cò sẽ về đâu, khi mà có rất nhiều những nguy hiểm đang rình rập lũ cò, thậm chí ngay cả nguy cơ xóa sổ đồi cò đặc sắc có một không hai này cũng có thể xảy ra.
Những con cò tội nghiệp chết vì bọn săn cò
Ông Của đã từng nhiều lần “chiến đấu” chống lại bọn săn bắt cò. “Mấy năm trước đồi cò thường xuyên phải đặt trong tình trạng báo động. Vì thấy nhiều cò bọn săn trộm thường kéo đến kiếm ăn. Cứ đêm xuống hoặc trưa nắng là họ lại vượt đồi vào vườn luồng dùng súng săn, súng cao su bắn hạ cò, rồi rung cây cho cò non rơi xuống. Có lần tôi đã phải đổ máu với lũ săn trộm này, đó là lần chống lại 12 tên săn trộm cò. Chúng đã đánh tôi bị thương, may nhờ các con về kịp đã giải nguy cho. Sau lần đó, vợ con tôi cũng ngao ngán về việc tôi liều mạng để bảo về đàn cò”, ông Của ngậm ngùi nhớ lại.
Nhưng chống cự với bọn trộm cò còn đơn giản chứ chống cự với cái đói thì thật không dễ dàng gì! Ông Của tâm sự. Vì không có đất làm ăn, năm 2007 ông Của đã phải phá đi 1 hecta đất đồi cò để trồng mía lấy thêm nguồn thu nhập. Cả gia đình ông không thể vì đàn cò mà chết đói được. Khi phá bỏ đi 1 hecta, lòng ông như đứt đi 1 khúc, lũ cò chỉ còn lại 3 hecta để sinh sống.
Ông Phạm Hùng Cúc – Phó chủ tịch huyện Ngọc Lặc cho biết: “Đồi cò ông Của là một cảnh quan sinh thái kì thú, ít nơi nào có được. Nhưng tiếc thay đến nay về phía chính quyền cũng như các cơ quan bảo tồn sinh thái chưa hề có chính sách gì hay động thái nào quan tâm đến đồi cò. Chúng tôi cũng chỉ biết khuyên ông Của nên cố gắng giữ lấy đồi cò, nếu mất đi sẽ không bao giờ có lại được”
Trong khi đó, đồi cò của ông Của đã có những người sang trọng từ xa đến trả hơn 1 tỷ đồng đòi mua lại. Cả đời người nông dân trên xứ rẻo cao này vài chục triệu đồng còn chưa bao giờ dám mơ tới chứ nói gì đến số tiền hơn 1 tỷ, nhưng ông Của nhất quyết không bán. Ông chỉ đau đáu một điều, với ông thì không sao nhưng với các con ông, chúng có thể bước qua được số tiền lớn vậy không, một khi ông đã nằm xuống? Năm nay, 6 người con của ông Của đã trưởng thành, ai cũng mong ông Của cho một ít vốn để sinh nhai.
Rồi mai này, cò ông Của về đâu…
Bải, ảnh: Xuân Nghĩa
