(Đất Việt) Trong cuộc đua cạnh tranh với AK-47, tiểu liên M-16 của Mỹ được coi là một đối thủ đáng kể nhờ tính năng linh hoạt, độ chính xác và tốc độ bắn cao… Dù vậy, M-16 vẫn khó có thể xóa được vết nhơ “cái chết đen đủi”, bởi không ít lần, binh lính Mỹ chết oan do sự cố… đạn hóc.
>> Nhọc nhằn huyền thoại AK
Câu chuyện về M-16 gây nhiều tranh cãi trong lịch sử chế tạo vũ khí hạng nhẹ của Mỹ. M-16 vội vã xuất hiện tại chiến trường miền Nam Việt Nam như một giải pháp tình thế, và sau đó được cải tiến nhiều lần, nhưng những gì được coi là “tử huyệt” vẫn chưa khắc phục được bao nhiêu.
Suýt chết yểu
Nhằm “chữa cháy” khả năng tấn công và phòng ngự của binh lính trên chiến trường, giới quân sự Mỹ đã quyết định triển khai dự án chế tạo loại súng trường mới. Và Eugene Stoner, nhà thiết kế súng tại công ty Armalite, đã được Bộ Quốc phòng Mỹ “chọn mặt gửi vàng”. Kết quả, AR-15 đã ra đời.
Oái oăm thay, AR-15 suýt yểu mệnh trước M-14 lúc đó đang được lính Mỹ ưa chuộng nhờ độ chính xác cao, tầm bắn xa, khả năng xuyên phá tốt. Tuy nhiên, M-14 tồn tại khá nhiều hạn chế như: quá nặng, quá dài và thiếu linh hoạt khi bắn ở chế độ tự động.
Nhận thấy những bất lợi, công ty Armalite đã “nhanh chân” bán sáng chế cho Colt – hãng sản xuất và buôn bán vũ khí hàng đầu ở Mỹ. Nhờ những chiêu thức quảng bá và vận động hành lang của hãng Colt mà 1.000 khẩu AR-15 đã được Lầu Năm Góc đặt hàng và gửi ngay sang miền Nam Việt Nam.
Sau đó, những báo cáo “trên trời” từ chiến trường gửi về đã mang lại cho Colt nhiều hợp đồng béo bở để bắt tay vào sản xuất hàng loạt tiểu liên M-16 với phiên bản M16A1 và XM16E1 dành cho Lục quân Mỹ.
|
| Lính Mỹ với M-16. |
Chỉ khoảng 3-4 kg, nhẹ hơn hẳn AK-47, M-16 được thiết kế theo nguyên lý trích khí. Khí từ nòng súng vào thẳng hộp khóa nòng, tương tác trực tiếp với thoi. Cơ chế hoạt động này làm giảm bớt trọng lượng của những bộ phận chuyển động trên súng, đồng thời cũng làm giảm giật, từ đó nâng cao độ chính xác khi bắn. Điều này giúp M-16 vượt qua đối thủ cạnh tranh AK-47 về độ chụm khi bắn liên thanh.
Ở bên ngoài, M-16 có đường rãnh cho phép lắp đặt thêm các thiết bị phụ trợ khác như ống kính soi đêm, laser, thậm chí, la bàn điện tử, thiết bị theo dõi mục tiêu... Một trong những ưu việt của M-16 là tiết kiệm được thời gian thay băng đạn. Với AR-15, khi thay băng đạn chỉ cần ấn nhẹ vào chốt hãm, băng đạn cũ rơi ra, người lính chỉ cần đẩy băng đạn mới vào, ấn lẫy giữ cho khóa nòng lao lên nạp đạn cho súng. Thời gian thao tác chỉ mất 5 giây mà vẫn không rời tay khỏi cò súng.
Loay hoay tìm… đạn
Như “cái kim trong bọc…”, sau những tín hiệu lạc quan nhất thời, M16A1 sử dụng loại đạn 5,56 mm bắt đầu bộc lộ “gót chân Achilles”.
Loại súng trang bị cho lính Mỹ tại chiến trường miền Nam Việt Nam này hay “dở chứng” với hiện tượng phổ biến là “tịt đường thoát". Vỏ đạn thường bị tắc lại trong ổ đạn sau khi đầu đạn đã rời khỏi nòng súng. Chỉ khi sử dùng que thông nòng, thì vỏ đạn mới được tống ra ngoài. Thực tế này khiến nhiều lính Mỹ chết oan khi loay hoay tìm cách xử lý sự cố.
Mỹ đã quyết định thay loại thuốc súng Dupont IRM bằng loại thuốc súng tiêu chuẩn, dùng trong đạn 7,62x51mm của NATO. Nhưng loại thuốc súng này không những không cải thiện được tình hình, mà còn khiến hiện tượng hóc vỏ đạn thêm trầm trọng. Súng nhanh chóng bị hóc đạn nếu không được lau chùi thường xuyên và kĩ càng.
Sau đó, Mỹ lại trở về với loại đạn cỡ 5,56mm nhưng dùng loại thuốc súng khác, ít sinh ra cặn khi súng hoạt động. M16A1 dùng băng đạn 30 viên, tương đương với AK-47.
|
| Các phiên bản của M-16. |
Trước xu thế dùng đạn nhỏ trong các loại vũ khí tự động, Mỹ và NATO muốn thay thế loại đạn 7,62 mm bằng một loại đạn cỡ nhỏ hơn nhưng có vận tốc lớn. Cuối cùng, đạn 5,56x45 mm của Mỹ đã giành được tín nhiệm, mặc dù phiên bản đạn SS109 của Bỉ có đường đạn tầm xa tốt hơn.
Để có thể sử dụng loại đạn mới SS109/5.56 mm NATO (M855, thực chất là đạn nòng châu Âu nhưng giữ nguyên đường kính đạn của Mỹ), phiên bản M16A2 đã ra đời và được trang bị cho quân đội Mỹ.
Đạn M-16 hiện nay có sức công phá lớn nhờ những cải tiến về tăng khả năng bám dính nòng xoắn, dẫn đến tăng tốc độ xoắn, giảm tản mát trong không khí. Chính điều này làm cho M-16 có khả năng tấn công chính xác hơn do ít bị lệch tâm, nhưng do thiết kế nòng vừa khít với đạn nên dễ bị kẹt.
Bộc lộ “tử huyệt”
Trong lá thư gửi mẹ, một lính thủy đánh bộ bị thương khi tham chiến ở miền Nam Việt Nam mô tả rằng, nhiều đồng đội của anh ta tử trận vì loay hoay sửa cây M-16. Xác của họ được tìm thấy bên cạnh cây súng M-16 tháo tung. Đó chỉ là một trong rất nhiều lời than phiền về M-16 của binh lính Mỹ. Vấn đề kẹt đạn là điểm yếu chí tử của M-16 ngay từ khi chúng được đưa vào sử dụng trong chiến trường miền nam Việt Nam.
Theo số liệu thống kê, có đến 80% trong tổng số 1585 binh lính được hỏi trả lời rằng họ gặp vấn đề đạn kẹt ngay trong trận đánh. Trong khi đó, báo chí Mỹ vẫn tung hô đây là mẫu súng trường tiến công tốt nhất cho chiến trường Việt Nam.
|
| Phiên bản M16A1 được gắn thêm thiết bị quan sát ban đêm. |
Trải qua rất nhiều thay đổi, nhưng đến nay, “tử huyệt” của M-16 chưa được cải thiện nhiều. Trong cuộc chiến tranh Afghanistan, tháng 7/2008, tại Wanat, đã có 9 lính Mỹ chết oan khi súng của họ trở nên quá nóng và bị tắc đạn.
Phỏng vấn trực tiếp những binh lính kinh qua trận Wanat, Viện Nghiên cứu Chiến tranh tại Fort Leavenworth (bang Kansat) cho biết, dù đã bảo trì kỹ càng và được giám sát kiểm tra hàng ngày, nhưng súng của họ vẫn bị hư hỏng, đặc biệt khi bắn ở chế độ tự động. Dù vậy, hiện dòng M-16 với những phiên bản như M16A3, M16A4… vẫn đang được các quốc gia NATO và nhiều nước trên thế giới sản xuất và sử dụng.
>> Về loại súng ‘lạ’ xuất hiện trong lễ diễu binh 10/10
>> Chùm ảnh về súng M-18
>> Khẩu súng nhỏ báo hiệu một sự thay đổi lớn?
>> AK-74 'so găng' với M-4
>> Cảnh sát Mỹ dùng súng Nga