Tháng 3/1948, trong thư gửi Hội nghị Quân y, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết: “Người thầy thuốc chẳng những có nhiệm vụ cứu chữa bệnh tật mà còn phải nâng đỡ tinh thần những người ốm yếu”.
Vì sự kích thích trong chiến trận, vì sự sinh hoạt khắc khổ trong quân đội, vì sự tu dưỡng chưa đầy đủ hoặc vì những điều kiện khổ sở, một số anh em quân nhân không được trấn tĩnh, đối với thầy thuốc không được nhã nhặn. Gặp những ca như vậy, chúng ta nên lấy lòng nhân loại và tình thân ái mà cảm động, cảm hóa họ. Người ta có câu: “Lương y như từ mẫu”, nghĩa là một người thầy thuốc đồng thời phải như một người mẹ hiền...
Không trực tiếp nói về văn hóa bệnh viện nhưng trong thư gửi Hội nghị Cán bộ y tế toàn quốc năm 1953, Người đã chỉ ra cho thầy thuốc những thái độ cụ thể mang tính văn hóa: “... Cán bộ y tế (bác sĩ, y tá, những người giúp việc) cần phải: Thương yêu người bệnh như anh em ruột thịt. Cần phải tận tâm tận lực phụng sự nhân dân. Lương y như từ mẫu”...
Bác đánh giá cao công việc của thầy thuốc song với tinh thần nhân văn cao cả, lòng nhân hậu hết mực, Người trong thư gửi Hội nghị Cán bộ y tế, tháng 2/1955 đã không quên nhắc nhở thái độ của cán bộ y tế: “... Người bệnh phó thác tính mệnh của họ nơi các cô, các chú. Chính phủ phó thác cho các cô, các chú việc chữa bệnh tật và giữ sức khỏe cho đồng bào. Đó là một nhiệm vụ rất vẻ vang. Vì vậy, cán bộ cần phải thương yêu, săn sóc người bệnh như anh em ruột thịt của mình, coi họ đau đớn cũng như mình đau đớn”. “Lương y như từ mẫu”, câu nói ấy rất đúng...
Những lời Bác dạy đã xác định đầy đủ nhất, sâu sắc nhất và chuẩn xác nhất về y đức, cụ thể y đức bằng văn hóa trong khám chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Thế nhưng “văn hóa bệnh viện” không chỉ là mối quan hệ bệnh nhân với thầy thuốc mà còn là quan hệ đồng nghiệp trong ngành y. Trong thư gửi cán bộ và nhân viên quân y ngày 31/7/1967, Bác ân cần căn dặn: “Bác nhắc nhủ các cô, các chú phải: Đoàn kết chặt chẽ, nêu cao tinh thần tập thể, thi đua học tập và công tác để tiến bộ không ngừng về chính trị, tư tưởng, về chuyên môn kỹ thuật. Luôn luôn ghi nhớ rằng, người thầy thuốc giỏi, đồng thời phải là người mẹ hiền, hết lòng hết sức cứu chữa và phục vụ thương binh, bệnh binh, tích cực nâng cao sức khỏe của bộ đội, góp phần cùng toàn quân, toàn dân đẩy mạnh sự nghiệp chống Mỹ, cứu nước đến thắng lợi hoàn toàn...”.
Quan niệm của Bác về công việc của ngành y tế nước ta từng thời điểm đã được cụ thể hóa và trở thành nền tảng đạo lý của mọi thầy thuốc, là cốt lõi tư tưởng của mọi hoạt động xây dựng và phát triển ngành y.
43 mùa xuân trôi qua không được nghe lời chúc Tết đầu năm của Bác nhưng những lời dạy của Người vẫn như đang nói trong ngày hôm nay. Suốt trong quá trình phát triển của y tế nước nhà lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã thành kim chỉ nam, là động lực cho nhiều tấm gương làm việc quên mình, xả thân vì người bệnh, vì sự nghiệp bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân như các giáo sư, bác sĩ Phạm Ngọc Thạch, Tôn Thất Tùng, Đặng Văn Ngữ... đã trở thành niềm tự hào của ngành y tế, được nhân dân quý trọng và ngưỡng mộ.
Nhớ Bác, bên cạnh những thành tựu to lớn của ngành y tế suốt chặng đường cách mạng, chúng ta không khỏi hổ thẹn trước một số tiêu cực của nền kinh tế thị trường đã ảnh hưởng không ít đến một số người làm công tác y tế. Một số ít thầy thuốc, cán bộ y tế cửa quyền, tắc trách, thậm chí chạy theo đồng tiền, coi thường sức khỏe, mạng sống của người bệnh, làm giảm sút lòng tin của nhân dân đối với thiên chức cao cả “trị bệnh cứu người” của người thầy thuốc.
Hơn lúc nào hết, những người thầy thuốc và mọi cán bộ, nhân viên y tế phải chủ động rèn luyện, nâng cao trình độ chuyên môn, tu dưỡng y đức theo tư tưởng Hồ Chí Minh góp phần bảo đảm tốt nhất chất lượng khám chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe nhân dân, xứng đáng với truyền thống “Thầy thuốc như mẹ hiền”, xứng đáng với sự tin cậy của Đảng, Nhà nước và nhân dân.
BS.Hoàng Thanh