Thực trạng trên không chỉ ở TP HCM mà còn phổ biến trên cả nước. Nhiều ý kiến cho rằng, lời giải bài toán xác định hướng phát triển công nghệ cao (CNC) chủ lực phải bắt đầu từ nhu cầu doanh nghiệp.
Không “cao” nhưng vẫn phải... nhập
Cầm trên tay chiếc ti van của ruột (săm) xe, ông Nguyễn Quốc Anh, Ủy viên Hội đồng quản trị Casumina, cho biết: Dù chỉ là một sản phẩm nhỏ bé, không có các vi mạch phức tạp song đến nay Việt Nam vẫn chưa sản xuất được, mỗi năm phải nhập 40 triệu sản phẩm loại này. Tương tự với loại máy nối săm xe, do trong nước không chế tạo được nên các công ty sản xuất săm lốp vẫn mỗi năm vẫn phải nhập 50 máy.
“Liệu các loại sản phẩm, máy móc như vậy có nên được ưu tiên xếp vào lại máy móc công nghệ cao để Nhà nước hỗ trợ nghiên cứu, chế tạo không?”, ông Nguyễn Quốc Anh nêu vấn đề.
Ở khía cạnh khác, có nhiều mảng dù “mười mươi” thuộc lĩnh vực công nghệ cao song cũng không nhất thiết phải quá “ưu ái” phát triển. Ví dụ, trong lĩnh vực tế bào gốc, đối với phần công nghệ kháng thể đơn dòng, BS Phạm Hùng Vân, Phó phòng thí nghiệm y sinh, ĐH Y Dược TP HCM, đề nghị “không nên tiếp tục cấp kinh phí cho các đề tài nghiên cứu thuộc mảng này vì rất dễ bị trùng lặp”.
Giả thiết xác định được mũi nhọn CNC để ưu tiên phát triển, song TS Hồ Sơn Lâm, Viện Công nghệ Vật liệu (Viện KH-CN Việt Nam tại TP HCM), vẫn cảnh báo: Nếu làm không khéo, thiếu chiều sâu thì sau vài chục năm nữa các khu CNC cũng chỉ là những khu công nghiệp sản xuất, lắp ráp máy móc, thiết bị ở trình độ cao mà thôi!
Treo thưởng lớn
Ông Lê Thái Hỷ, Trưởng ban quản lý Khu CNC TP HCM, nhận định: Việt Nam chỉ cần nghiên cứu thành công một sản phẩm CNC, đủ sức cạnh tranh trên thương trường, lợi nhuận sẽ còn cao hơn cả xuất khẩu gạo. TP HCM đã đặt mục tiêu đến 2015 phải cho ra được sản phẩm chủ lực nào của TP, đến năm 2020 phải cho ra được sản phẩm CNC có sức cạnh tranh với sản phẩm của các nước trong khu vực. Để làm được điều này, Ban quản lý Khu CNC TP HCM đã làm việc cùng với nhiều nhà khoa học và doanh nghiệp.
Ông Lê Hoài Quốc, Phó giám đốc Sở KH-CN TP HCM, cũng cho rằng: Muốn thành công trong chiến lược CNC, Nhà nước phải hướng đến doanh nghiệp, dám hỗ trợ, liên kết cùng nghiên cứu và sẵn sàng chuyển giao. CNC chỉ hoàn thiện khi doanh nghiệp chuyển hóa thành sản phẩm cụ thể và được đối tượng sử dụng chấp nhận bỏ tiền ra mua. Cũng cần có những giải thưởng khoa học nghiên cứu với số tiền thưởng rất lớn để kích thích nhà khoa học, doanh nghiệp nghiên cứu.