Trước đây, nếu muốn làm “nhái” một cuốn sách nhập khẩu thì các cá nhân hoặc tổ chức “làm lậu” phải mất 8 tháng cho các công đoạn. Nhưng nhờ có những bước tiến về khoa học kỹ thuật nên hiện nay một sản phẩm có uy tín bị làm “nhái”, chỉ sau một thời gian ngắn đã có thể xâm nhập, phá giá thị trường VN. Ông Huỳnh Văn Hội - Phó TGĐ Tổng công ty Phát hành sách Việt Nam (FAHASA) than thở: “Tốc độ, quy mô làm nhái, làm giả bây giờ nhanh hơn trước rất nhiều. Lợi dụng tiện ích của kỹ thuật số, các nhà in lậu đã nhanh chóng sao chép và phát tán số lượng lớn sách giống hệt sách nguyên bản in từ nước ngoài và chất lượng không kém sách gốc”. Thời gian cung ứng hàng của sách in lậu cũng nhanh hơn sách gốc nhập khẩu bởi được in tại địa phương, trong khi các nhà nhập khẩu sách cần ít nhất 1 tháng mới có thể nhập sách về từ các nước châu Á và 2 tháng nếu sách từ Anh, Mỹ, Úc... Có thể kể tên hình thức in lậu của những cá nhân, tổ chức này. Trước tiên là photocopy sách gốc với bìa có 2 hoặc 4 màu giống như sách gốc, còn ruột sách chỉ 1 màu. So với sách gốc, chất lượng và hình ảnh 2 bản giống nhau (đạt tỷ lệ 80-90%), đến mức chỉ những người trong nghề mới phát hiện được. Hoặc sách nhái tương tự như sách gốc, nội dung như sách gốc nhưng có chú thích vài câu Tiếng Việt và có tên NXB địa phương. Cũng có khi là sách song ngữ vừa Tiếng Việt vừa Tiếng Anh, có ghi tên tác giả nước ngoài và tên người dịch sang Tiếng Việt nhưng không hề có hợp đồng chuyển nhượng tác quyền của tác giả hoặc của NXB nước ngoài. Do bị vi phạm bản quyền, các NXB lớn tại Mỹ, Anh rất lo ngại khi một số cá nhân hoặc tổ chức đề nghị mua bản quyền sách của những đơn vị này để in ấn và xuất bản tại VN. Bà Nguyễn Thị Mỹ Loan, GĐ kinh doanh của FAHASA bức xúc: “Tình trạng ấn phẩm nói chung và ấn phẩm nước ngoài bị vi phạm bản quyền đã đến mức báo động vì hầu như sách của NXB nước ngoài nào đang có VPĐD tại VN cũng đều bị in lậu”. Nhưng nguy hiểm hơn, những cơ sở làm sách vi phạm còn thay đổi, thêm bớt nội dung hình ảnh một cách tùy tiện, thậm chí dịch sai làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến tác phẩm. “Để ngăn chặn sách lậu là rất khó”, hầu hết các đại diện của nhiều NXB trong nước và nước ngoài đã ngậm ngùi công nhận thực tế này trong cuộc hội thảo vừa diễn ra tại TPHCM ngày 9/7. Họ tổ chức một cuộc gặp gỡ “người trong cuộc” để phân tích và tìm giải pháp. Bởi lẽ, đã đến lúc phải xác định rằng “Chúng ta không thể để uy tín của ngành xuất bản và phát hành sách VN bị ảnh hưởng vì vấn đề vi phạm bản quyền”. Đi tiên phong trong việc này, FAHASA đưa ra một số giải pháp. Đầu tiên là sự phối hợp giữa của NXB với FAHASA hạ giá thành một số tựa sách đã in và được các trường sử dụng nhiều tại VN. Việc hạ giá sách hợp lý sẽ giúp HS-SV có khả năng mua được như: Grammar in use, Vocabulary in use, Connect, New interchange… Các NXB, nhà phát hành cần phối hợp với trường chọn tựa sách, đưa ra giá đặc biệt và giá sách được đưa vào học phí để khi học sinh đóng học phí là được phát ngay sách gốc. Các NXB trong nước cần nghiên cứu kỹ hơn để hiểu rõ nguồn gốc, xuất xứ của cuốn sách trước khi cấp giấy phép xuất bản và không cấp phép cho những đối tượng có hành vi vi phạm bản quyền. Thêm vào đó, các cơ quan chức năng giám sát chặt chẽ hơn những đối tượng đã từng làm lậu sách. Kêu gọi các trường học, thư viện, phụ huynh, thầy cô, HS-SV, độc giả hãy quay lưng với sách in lậu. Vai trò của các bộ máy nhà nước cũng được nhắc tới, đặc biệt là kiến nghị “Nhà nước cần xem những hành vi vi phạm nghiêm trọng bản quyền trong lĩnh vực xuất bản, phát hành là tội phạm và có mức xử lý nghiêm minh”. Một đại diện cho các NXB nước ngoài có giấy phép thành lập và hoạt động ở VN như Oxford University Press, Pearson Education, Mc Grawhill, Mac Millan… đánh giá: “VN là nước đang phát triển và có tiềm năng kinh tế lớn, thu hút nhiều nhà ĐTNN. Tuy nhiên, tình hình vi phạm bản quyền, đặc biệt nghiêm trọng nhất là các tác phẩm văn học và ấn phẩm có nguồn gốc từ nước ngoài đang là một trong những rào cản lớn. Các NXB sách và tạp chí tiếp tục hứng chịu tình hình không thể kiểm soát sách vi phạm bản quyền và sao chụp bất hợp pháp dưới dạng sách in lại, dịch và photocopy bất hợp pháp. Các nhà sách tư nhân hay nhà nước, các quầy sách vỉa hè, những hiệu sách trong trường ĐH, các cửa hàng photo đều bán sách vi phạm. Tình trạng in quá số lượng cho phép tiếp diễn làm chùn bước các NXB quốc tế khi cấp phép in ấn ở địa phương. Riêng với thị trường sách dạy và học tiếng Anh thì 90% sách lưu hành là sách vi phạm và phổ biến nhất là ở các trung tâm ngoại ngữ và trường ĐH”. Theo báo cáo khối liên minh quốc tế về sở hữu trí tuệ International Intellectual Property Alliance (IIPA), sau hơn 4 năm VN tham gia công ước Berne và 2 năm kể từ ngày gia nhập WTO, Việt Nam đã có những tiến triển trong việc thực thi quyền bảo vệ trí tuệ, cho đến nay tình trạng vi phạm bản quyền đã có giảm nhưng không đáng kể. Theo số liệu thống kê của khối này năm 2008 thì các loại sách vi phạm chiếm 90%. Việt Nam được xếp vào một trong những nước có mức vi phạm cao nhất thế giới do chế tài chưa đủ sức răn đe.