Cây điều đã từng được xem là cây xóa đói giảm nghèo, nhưng nay lần đầu tiên ở Việt Nam, cây điều được tôn vinh tại một lễ hội quy mô tại thị xã Đồng Xoài, tỉnh Bình Phước.
Những người nông dân nghèo đã đưa một thứ cây “vô danh” trở thành “danh tiếng”.
Vinh danh những người trồng điều
Cây điều đã đi lên từ một loại cây rẻ tiền, dễ trồng để giúp dân nghèo làm “kế sinh nhai”, rồi điều lại trở thành một loại cây xóa nghèo. Thế nhưng, chỉ trong vài năm, cây điều đã mở ra một cơ hội làm giàu cho người nông dân, tạo thêm công ăn việc làm và nâng cao thu nhập cho hàng triệu người lao động. Ngoài ra, cây điều đã đóng góp việc thúc đẩy kinh tế và đời sống dân sinh phát triển, nhiều địa phương trên cả nước chuyển dịch cơ cấu cây trồng. Sự phát triển của ngành xuất khẩu điều đã tạo nên một lớp doanh nhân năng động, áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất, chế biến để đưa hạt điều ra thị trường thế giới, khẳng định Việt Nam là quốc gia xuất khẩu điều số 1 thế giới.
Chương trình sân khấu hóa “Quả điều vàng”. Ảnh: Hoàng Hải - TTXVN
Từ những năm 1990 trở về trước, ngành điều Việt Nam gần như ít ai biết đến, người dân còn xa lạ với hạt điều. Thế nhưng từ năm 2006, xuất khẩu hạt điều đã vượt qua Ấn Độ để trở thành quốc gia xuất khẩu điều nhiều nhất. Kim ngạch xuất khẩu năm 2006 của ngành điều chỉ đạt 504 triệu USD, đến năm 2007 là 651 triệu USD, năm 2008 là 920 triệu USD và năm 2009, do tác động của khủng hoảng kinh tế thế giới, con số trên là 850 triệu USD nhưng Việt Nam vẫn giữ vị trí số 1 thế giới về xuất khẩu. Dự kiến năm 2010, kim ngạch xuất khẩu của ngành điều VN sẽ đạt 1 tỷ USD.
Bình Phước được xem như là “thủ phủ” của cây điều VN, có diện tích trồng điều lớn nhất nước với gần 200.000 ha (chiếm 45% diện tích cả nước), trung bình năng suất thu hoạch từ 1,5 – 2 tấn/ha và có hơn 100 nhà máy chế biến điều. Lễ hội "Quả điều vàng" còn để tôn vinh những hộ nông dân nghèo đã vất vả trồng trọt, những doanh nhân chế biến, xuất khẩu đã làm cho cây điều trở nên “danh tiếng” thế giới như hiện nay.
Tìm hướng đi cho cây điều trong tương lai
Phó Thủ tướng Trương Vĩnh Trọng đã thay mặt Chính phủ và nhân dân Việt Nam trao tặng nhân dân Campuchia và Lào 200.000 cây giống điều cao sản, được sản xuất tại tỉnh Bình Phước và tôn vinh 8 hộ nông dân trồng điều giỏi và 12 doanh nghiệp chế biến, sản xuất trong đêm khai mạc Lễ hội “Quả điều vàng”.
Lễ hội “quả điều vàng” đã thực sự làm cho một tỉnh còn nhiều khó khăn như Bình Phước trở nên náo nhiệt mà từ trước đến nay chưa bao giờ có. Hàng ngàn người dân ở thị xã Đồng Xoài vui tươi hòa mình vào không khí của lễ hội và tham gia nhiều hoạt động của lễ hội. Tuy nhiên, lễ hội “quả điều vàng” không chỉ dừng lại là những hoạt động vui mừng sự thành công của cây điều mà còn đặt ra những vấn đề là làm sao để quả điều luôn “vàng”, Việt Nam luôn là một quốc gia xuất khẩu điều số 1 trên thế giới, từ nhân điều, điều thô mà còn có những chế phẩm từ điều và cả phát triển thị trường trong nước. Những cuộc hội thảo trong chương trình của lễ hội đã được tổ chức để tìm hướng đi cho cây điều trong tương lai.
Trong chương trình hoạt động của lễ hội, ngày 21/3, đã diễn ra 2 hội thảo chuyên đề “chiến lược phát triển ngành điều Việt Nam” và “xây dựng phát triển thương hiệu doanh nghiệp, thương hiệu địa phương và thương hiệu ngành điều Việt Nam”. Ông Bùi Văn Thạch, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bình Phước, khẳng định: “Cây điều trở thành phần “hồn” của người dân Bình Phước, “xã hội hóa điều” đã hình thành trong đời sống xã hội tỉnh Bình Phước. Cho nên, tỉnh Bình Phước sẽ quyết tâm đầu tư phát triển cây điều trở nên một loại cây chiến lược trong cơ cấu kinh tế”.
Dù Bình Phước có gần 200.000 ha điều, nhưng cây điều vẫn đang đối mặt với nguy cơ có một bộ phận người dân có ý định chặt bỏ điều để trồng loại cây khác như cao su, ca cao… Trong nhiều năm qua người nông dân không được chủ động về giá điều, các doanh nghiệp thì tự quyết. Vậy làm sao để bảo vệ cho người nông dân có được mức giá thu mua điều hợp lý, vai trò của chính quyền địa phương trong vấn đề này? Việc hình thành sàn giao dịch điều vào ngày 20/3 vừa qua là một giải pháp để ổn định giá. Ngoài ra, Việt Nam đứng số 1 thế giới về xuất khẩu điều nhưng chỉ là điều thô, nhân điều qua chế biến. Vậy làm sao để có đa dạng những chế phẩm điều mang hàm lượng chất xám cao để xuất khẩu và phát triển thị trường ngay trong nước?
Những câu hỏi trên sẽ còn là nỗi trăn trở của những người đang hoạt động trong ngành điều và chưa có một lời giải đáp thỏa đáng trong lễ hội “Quả điều vàng”.
Điền Minh