Từ thông tin đường dây nóng, Phóng viên Báo Nhân Dân đã có mặt tại công trình, tìm hiểu những vấn đề đang xảy ra.
Cách TP Yên Bái hơn 100 km, Xuân Long trước năm 2005 là xã thuộc Chương trình 135 của Chính phủ, nay vẫn còn bốn thôn: 2, 3, 6, 11 thuộc diện đặc biệt khó khăn. Đây là nơi sinh sống của đồng bào Tày với các nếp nhà sàn nằm sát hồ Thác Bà thuộc vùng núi đá vôi, nên nguồn nước sinh hoạt thường xuyên thiếu và khi đun nấu xuất hiện rất nhiều cặn vôi ảnh hưởng đến sức khỏe. Sau nhiều lần kiến nghị, xã được chấp thuận đầu tư công trình nước sinh hoạt, tập trung phục vụ các hộ dân hai thôn 5 và 8. Tổng mức đầu tư công trình gần 814 triệu đồng, do UBND huyện Yên Bình là chủ đầu tư, đơn vị tư vấn thiết kế là công ty cổ phần tư vấn thiết kế thủy lợi- thủy điện Yên Bái, đơn vị thi công là Công ty TNHH Chiến Công, Công ty cổ phần tư vấn giám sát xây dựng Yên Bái là đơn vị giám sát. Sau hơn hai tháng thi công, đến cuối tháng 4-2009 công trình đầu tư nước sinh hoạt được đưa vào vận hành, sử dụng với 85 trụ vòi nước, giúp gần 100 hộ dân trong xã có nước sinh hoạt. Nhưng chỉ sau gần ba tháng sử dụng, không đủ nước cấp do rò rỉ đường ống và sau đó hoàn toàn không có nước, khiến người dân trong xã phải kêu cứu lên trên. Do còn nằm trong thời gian bảo hành một năm (đến ngày 29-4-2010), đơn vị thi công nhiều lần tới khắc phục nhưng không được. Chủ tịch HĐND huyện Yên Bình sau khi tiếp xúc cử tri và giám sát công trình tại xã Xuân Long, đã ký văn bản yêu cầu nhà thầu bảo đảm cung cấp nước sinh hoạt cho người dân kể từ ngày 13-1-2010.
Tuy nhiên, khi chúng tôi có mặt tại xã Xuân Long vào giữa tháng 3-2010 thì công trình này vẫn không khắc phục được sự cố. Nhiều hộ tiếp tục phải dùng máng dẫn nước từ khe núi về dùng. Lên núi Rồng tới đập đầu mối để tìm hiểu nguyên nhân, chúng tôi thấy nơi rốn nước khô kiệt, trơ ra năm hố trâu đầm; không có khe nước hay bất cứ một loài cây chuối rừng, dong rừng (là loài chỉ sống nơi gần nước). Tại bể tập trung, khá nhiều bùn đất lấp cao trong ngăn chứa. Theo Thông báo số 07 ngày 28-12-2009 của Đoàn giám sát nguồn vốn Chương trình 134 của UBND huyện Yên Bình thì đoạn đường ống gần nhà trưởng thôn Hoàng Văn Nhi có điểm kết nối giữa ống kẽm và ống nhựa HDPE không có kết cấu nối ren, chỉ luồn đường ống HDPE vào ống kẽm gây rò rỉ nước. Đoạn ống cuối cách chợ Xuân Long khoảng 200 m có đoạn ống nhựa HDPE đặt trên nền đá tai mèo sắc nhọn vùi dưới lớp đất khoảng 10 cm, thậm chí có đoạn để trần trên đá do trâu bò qua lại nhiều dẫm phải nên dẫn đến bị thủng... Sơ bộ kết luận của Đoàn giám sát cho thấy: công tác chỉ đạo thi công, nghiệm thu của Ban quản lý dự án và các cơ quan chức năng có biểu hiện vi phạm, dẫn đến công trình vừa đưa vào sử dụng đã bị hỏng.
Theo đánh giá của Thanh tra Xây dựng tỉnh Yên Bái, đây là công trình có vốn đầu tư cao kỷ lục: gần 10 triệu cho một trụ vòi nước; trong khi những năm trước Chương trình 134 hỗ trợ 300 nghìn đồng cho một giếng nước hộ dân, đồng bào các xã đều làm được nước sinh hoạt. Nghịch lý ở chỗ, đối với Chương trình 134, các chủ đầu tư (là UBND cấp huyện) khăng khăng xin làm công trình nước sinh hoạt tập trung, còn dân xin làm nước phân tán thì ít được chấp nhận. Về đơn giá đào đất cũng được chủ đầu tư chấp nhận ở giá cao chót vót (267 nghìn đồng/m3 đất cấp 3, đất cấp 4 là 346 nghìn đồng/m3), đơn giá này cần được làm rõ. Dư luận trong xã Xuân Long không đồng tình với cách đầu tư "tiền mất, tật mang" ở công trình nước sinh hoạt này. Đề nghị các cơ quan chức năng xác minh, xử lý nghiêm sai phạm và khắc phục hệ thống để người dân có nước phục vụ sinh hoạt.