Về lý thuyết, lãi suất thực âm sẽ không hấp dẫn người gửi tiền, mà thậm chí, người gửi có thể sẽ rút vốn khỏi ngân hàng để đầu tư vào các kênh sinh lời cao hơn.
Tuy nhiên, TS. Lê Xuân Nghĩa, Phó chủ tịch Ủy ban Giám sát tài chính quốc gia cho rằng, hiểu như vậy là chưa chính xác. Lãi suất thực dương ở đây cần phải hiểu là so với lạm phát cơ bản, chứ không phải là tỷ lệ lạm phát bình thường. Theo tính toán của Ủy ban Giám sát tài chính quốc gia, lạm phát cơ bản của Việt Nam trong tháng 7/2011, nếu loại trừ giá lương thực, thực phẩm là 10,24%, còn nếu loại bỏ cả biến động giá lương thực, thực phẩm và xăng dầu thì con số này là 9,26%.
Trong khi đó, theo các chuyên gia kinh tế, không phải bao giờ lãi suất cũng phải thực dương mới hấp dẫn người gửi tiền. Tại không ít quốc vẫn duy trì lãi suất thực âm.
TS. Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia tài chính - ngân hàng có nhiều năm làm việc tại nước ngoài cho biết, ngay tại Mỹ, trong khi chỉ số lạm phát hiện nay là 3,6%/năm, thì lãi suất tiền gửi bình quân chỉ khoảng 1%/năm. Tình trạng lãi suất thực âm cũng đang diễn ra tại một số quốc gia châu Á, như Singapore, Thái Lan… Do vậy, người dân không vì thế mà không gửi tiền tại ngân hàng.
Ông Hiếu phân tích, tiết kiệm cũng là một kênh đầu tư giống như vàng, ngoại tệ, chứng khoán hay bất động sản... Mặc dù nhiều khi tỷ suất sinh lời không theo kịp với các kênh đầu tư khác, song gửi tiết kiệm lại rất an toàn, nên vẫn được nhiều người dân chọn lựa.
Thời gian qua, thị trường chứng khoán liên tục đi xuống; thị trường bất động sản đóng băng, giá cả liên tục giảm, nhưng giao dịch vẫn không sôi động; USD thì đang mất dần vị thế, nhiều người dân đã rút USD bán lấy VND để gửi tiết kiệm. Những tháng đầu năm, giá vàng cũng biến động không lớn, trong khi lãi suất tiết kiệm lại ở mức khá cao. Mặc dù Ngân hàng Nhà nước khống chế trần lãi suất huy động ở mức 14%/năm, lãi suất đã không còn thực dương kể từ hồi tháng 5, song so với các kênh đầu tư khác, gửi tiết kiệm vẫn có tỷ suất sinh lời cao nhất. Vì vậy, dòng vốn chảy vào ngân hàng vẫn tăng.
Đồng quan điểm trên, ông Nguyễn Hồng Long, Phó chủ tịch điều hành, kiêm Giám đốc Trung tâm Kinh doanh và Sản phẩm cấu trúc của Ngân hàng TMCP Kỹ thương cho rằng, với mục tiêu trong ngắn hạn, lãi suất hiện nay cũng phải linh hoạt, nghĩa là không nhất thiết thực dương mà cũng có thể thực âm. Cụ thể, lãi suất hiện quá cao, nên cần phải kéo xuống, nếu không doanh nghiệp không thể huy động vốn, do đó việc đưa lãi suất thực âm có thể xảy ra.
Tại các nền kinh tế phát triển, người gửi tiền tại ngân hàng không những chỉ quan tâm đến lãi suất tiền gửi, mà còn quan tâm đến sự an toàn cho tài sản và tiện ích của các dịch vụ ngân hàng. Tại các nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam, nhu cầu này đang rõ nét hơn khi các kênh đầu tư khác tỏ ra không an toàn và sinh lời cao. “Đây là điều mà các nhà quản lý chính sách tiền tệ tại Việt Nam chắc chắn sẽ phải quan tâm để đưa ra những quyết sách hợp lý trong việc điều chính cơ cấu lãi suất trên thị trường”, TS. Nguyễn Trí Hiếu nói.