Những chuyện kỳ thú liên quan đến…cọp
Ông Trần Phước Hoàng (SN 1942,tức nhà thơ Phước Đồng, hiện trú tại xã Hòa Nhơn, huyện Hòa Vang, Đà Nẵng) cũng là một trong số nhân chứng xưa kia đã từng gặp cọp và tham gia phục kích, xua đuổi “chúa sơn lâm”. Ngoài ra. Ông Hoàng còn là người nhớ ghi lại những câu chuyện thú vị về cọp để lưu truyền hậu thế.
Ông Hoàng cho rằng, “chúa tể rừng xanh” cũng rất hay… thù vặt. Một lần, ông Chữ và ông Lầm thấy cọp về làng Phước Thuận bắt heo nên cùng nhau hô hoán, xua đổi và “oánh” cọp. “Ông” cọp tức khí, mấy hôm sau, cứ đêm đến quay lại nhà hai ông này rình ở phía bên hè.
Ông Lầm vái lạy xin tha, làm con gà bỏ sau hè để “mời” “ông” cọp xơi. Còn ông Chữ không nói chi và cũng chẳng “tế” gì nên cọp rình bắt ông Chữ. Do ông Chữ có võ nên sau một hồi “so tài”, “ông” cọp đành bỏ đi, nhưng ông Chữ cũng lâm bệnh, một thời gian rồi cũng qua đời. Nhiều người khi đi săn hoặc ở trong làng mà đuổi cọp đi để lấy lại con mồi thì phải bỏ lại cái thủ cho “ông” cọp chứ không sẽ về “hỏi thăm” đúng những người đã từng cướp mồi của nó.
Ông Hoàng cùng ông Lê Tư (SN 1936, người cùng làng Phước Thuận) qua nhiều nghiên cứu, tìm tòi đã đúc rút ra những câu chuyện thật thú vị về cọp. Ví như, khi cọp bắt mồi mà nhỡ trúng lỗ tai của con vật đó thì “chúa sơn lâm” chẳng bao giờ ăn vì đụng đến tên húy (hoặc tên tộc) của mình – “phổ lỗ nhĩ”. Hoặc chuyện, khi con cọp bắt người kéo trên cây cỏ mà không tìm ra xác thì những cây cỏ nằm liệt xuống. Ngược lại, tìm thấy xác thì y như rằng cây cỏ sẽ thẳng đứng lên lại và mọc lên tươi tốt.
"Ông 30" và những điều chưa biết.
Người xưa, khi con cái lớn cha mẹ thường dạy con cách phòng thân để tránh cọp bằng thế độc trụ. Con cọp khi thấy người cầm cây gậy vót nhọn hoặc giáo mác thì nó rất sợ, không dám tấn công và nếu có tấn công thì đa phần thất thế. Tích rằng: cha dạy con học võ để “oánh” cọp, khi con đã học kha khá cha muốn con thử nghiệm tài năng nên “nhử” cọp ra để so tài.
Hai bên “oánh” nhau từ sáng tới chiều vẫn bất phân thắng bại. Có một chiêu độc trụ, do con say đánh quên mất nên người cha bèn nhắc tuyệt chiêu: “Ngồi dơ giáo lên cho ông ăn trớt đi cho rồi!”. Người con mới “ngộ” ra, sử dụng thế độc trụ. Chi một tích tắc, con cọp vồ lên phủ mặt đứa con cũng là lúc chiếc giáo thọc lên, máu chảy đầm đìa, cọp quằn quại rồi lăn đùng ra chết.
Với sự đồng sức, đồng lòng người dân làng Phước Thuận cũng như nhiều làng mạc khác ở miền sơn cước thường đoàn kết để chống lại cọp dữ. Khi cọp về làng, người dân liền đánh đồng la mã phèng (thanh la) hoặc thùng thiếc, soong nồi xua đuổi. Nếu dùng trống đánh thì cọp không bao giờ sợ. Bởi thế người làng Phước Thuận có câu ca nói về cọp: “Bầm bầm là da trâu thối/ hụi hụi là họ đuổi ta/ xèng xèng thì ta mới chạy”.
Hội bắt cọp ngày xuân
Ông Võ Văn Hòe, Chủ tịch Hội văn nghệ dân gian TP. Đà Nẵng, người am tường và có nhiều tư liệu, nghiên cứu về “chúa tể rừng xanh” cho rằng, các miền sơn cước trước đây thường quen với hình ảnh “ông cọp” trong đời sống, tâm thức vì ngày ngay phải đối mặt với “ông ba mươi” này.
Nên vì thế, tại các xã giáp ranh miền núi Tiên Phước (nay là một huyện miền núi thuộc tỉnh Quảng Nam) vào những ngày xuân, họ tổ chức một lễ hội độc đáo, đó là hội bắt cọp. Đây cũng là hình thức trẩy hội Tết Nguyên đán, thu hút đông đảo mọi người, nhất là tầng lớp thanh niên trai tráng của làng.
Theo ông Hòe, tục bắt cọp ngày xuân bắt đầu từ chiều ba mươi tết, sau khi chuẩn bị mọi dụng cụ thì một toán thanh niên lực lưỡng đã đi thăm dò tìm hiểu địa điểm có”chúa sơn lâm” trú ngụ. Sau phút giao thừa tất cả lên đường mang theo lương thực thực phẩm, trừ trẻ em và người già.
Trong ngày mồng một có khi đến rạng sáng mồng hai người người kết hàng với vũ khí trong tay bao quanh cả quả đồi. Có một đội xung phong chuyên đi tìm hiểu cọp nằm ở vị trí nào để ráp, thu hẹo vòng vây, tiến sát khu vực con cọp trú ẩn. Sau đó, phát dọn một vùng đất chừng 100m2 để làm cửa ngõ phục kích cũng là để làm bẫy (năm, sau cái thòng lọng) để dụ cọp lọt vào.
Chung quanh được dựng lên bốn chòi cao, có cắm trước chòi cờ đuôi nheo ngũ hành (ngũ sắc), vì thế người từ các làng kéo hết lên núi cũng là cách chơi xuân vui tết. Lên núi vui tết, chơi xuân với những bộ đồ mới, đồ lễ mang theo thức ăn khô, có người lên đấy giải trí bằng những ván cờ. Lều được dựng lên ngoài vành đai, dưới chân núi để nấu nước thức ăn tươi. Vui tết, chúc tết, ngày tết thực sự đã diễn ra ở đây.
Từ chòi chỉ huy được dựng cao bốn – năm mét có cắm một lá cờ lớn màu đỏ, viền xanh hô lên lệnh cho làng Giáp đánh hỏa tiễn bắt đầu. Tức thì vòng vây của làng đặt tên là Giáp, kèn trống nổi lên liên hồi, pháo đì đùng như chiến trận, hàng trăm ngọn đuốc được bắn tung vào núi, núi cháy sáng một góc trời đêm.
Cọp sợ, chạy dồn sang phía khác, từ làng này đến làng khác, hỏa tiễn ở mỗi góc rừng lại vang lên, phèng la, chiêng, mõ, trống, pháo nổ đì đùng, tiếng la hét vang trời, lửa cháy cả vùng sáng rực. Cọp hoang mang không tìm ra lối thoát thân, đâu cũng gặp lửa. Cảnh vây bắt cọp diễn ra ở đoạn sôi nổi, hòa hứng ngoạn mục nhất của hội.
Đến đêm mồng ba tết, lệnh từ chòi chỉ huy hô lên đợt phóng hỏa tiễn quyết định, lần này tất cả các làng đều phóng cùng một lúc một rập ràng. Bốn bề, đâu cũng có tiếng hô, hét, pháo nổ vang trời, phèng la, chiêng, trống, mõ, thùng, mâm thau… đánh dội lên náo động, lửa sáng rực cả rừng.
Cọp hoang mang mấy ngày, cố tìm lối thoát, nhưng không thể nào nhận ra khu rừng quen thuộc được nữa, vì lửa cháy, cây cói sém lẹm đi nhiều, cảnh quan khác, cọp trông cái gì cũng lạ! Cọp nhìn chăm chú vào một khoảng trống không có lửa, có chút bóng tối lơn vờn đâu đó, cọp hy vọng lập tức lấy hết sức lao ngay đến đây với ý đồ trú ẩn.
Ngơ ngác nhìn hàng rào tuy to nhưng thấp, lại tối trời, không có con người, đèn đóm cũng không, cả tiếng động nghe chừng cũng ít. Cọp hậm hực nhảy ngang qua hàng rào để thoát thân. Nhưng có đến năm, sáu chiếc thòng lọng treo hờ, chực sẵn đã khóa cổ cọp lại. Liền sau đó giáo mác của đội thanh niên bố trí sẵn ặp vào kết thúc cuộc bắt cọp.
Trên chòi chỉ huy theo dõi thật căng, lệnh hô to đã bắt được cọp, vậy là đã có tài năm mới, tiếng mừng vui lại náo lên lần nữa. Người ta mổ thịt cọp cúng thần núi, xong chia đều cho các làng. Đèn đuốc thắp lên sáng trưng, một hàng người dài hơn cây số nhấp nhô ngọn lửa về làng.
Ông Hòe cho rằng đây là một lễ hội hết sức độc đáo thể hiện được sức mạnh, tinh thần đoàn kết của nhiều tầng lớp nhân dân. “Tiếc rằng phong tục này bị xóa bỏ sau khi Pháp xâm lược nước ta và hiện nay cọp đã cạn kiệt nên khó phục hồi được”, ông Hòe nói.
Theo nhiều cụ cao niên thì thời trước cọp chưa có giá trị vì kinh tế, thậm chí chỉ mổ ăn thịt, còn xương cốt thì chẳng ai dùng. Người xưa quan niệm ăn thịt cọp thì con rọm bò trong người. Nước nó luộc ra mà không cẩn thận, đúng cách thì có thể hình thành một loại sâu róm, rất nguy hiểm.
Còn khi lấy ria mép con cọp dăm vào măng tre thì trở thành một loại thuốc độc, ăn trúng đau mòn mỏi đến chết. Nhưng về sau càng hiếm thì càng quý, ngày nay nhiều người cho rằng ăn thịt cọp thơm như thịt gà, xé và bóp tái thì tuyệt hảo. Còn xương nấu cao hổ cốt rất quý, trẻ em ăn vào ít bị các bệnh lý vè thần kinh. Người già uống cao hổ cốt thì xương xẩu, thân thể cũng khỏe khoắn… Từ đó cọp cũng cạn kiệt dần theo thời gian đến khi “đi” vào Sách đỏ….
