Sáng 21-6, tình hình ở thủ đô Tehran đã yên tĩnh trở lại. Chiều hôm trước đó, bất chấp lệnh cấm tụ tập biểu tình, hàng ngàn người ủng hộ ứng cử viên thất cử Mir-Hossein Mousavi (theo xu hướng bảo thủ ôn hòa) vẫn xuống đường biểu tình.
Một đền thờ bị đánh bom
Khoảng 3.000 người tiến thẳng về phía hàng rào cảnh sát bố trí ở Quảng trường Azadi. Cùng tham gia giữ gìn an ninh còn có lực lượng Vệ binh cách mạng.
Cảnh sát đã dùng gậy, súng bắn hơi cay và vòi rồng đẩy lùi đám đông. Những người biểu tình đốt thùng rác và ném đá chống trả. Xung đột diễn ra tương tự tại Quảng trường Enqelab. Biểu tình cũng diễn ra tại hai thành phố Shiraz và Isfahan. Máy bay trực thăng quần đảo trên bầu trời thủ đô đến sập tối.
Trong khi đó, một vụ đánh bom tự sát đã xảy ra tại đền thờ giáo chủ Ayatollah Ruhollah Khomeini ở Tehran làm hai người chết, tám người bị thương.
Đài truyền hình nhà nước Press TV của Iran đưa tin có ít nhất 13 người chết trong các vụ xung đột và các phần tử bạo loạn đã đốt hai cây xăng, một đền thờ, tấn công một doanh trại quân đội.
Đài truyền hình cũng cho biết cảnh sát đã bắt giữ một số phần tử thuộc tổ chức khủng bố Mujahideen Khalq (hoạt động ở nước ngoài) về hành vi đốt xe buýt và phá hoại tài sản công cộng. Các phần tử này đã nhận chỉ đạo từ Anh.
Theo đài truyền hình Press TV, bạo loạn hơn một tuần qua đã làm 400 cảnh sát bị thương, 700 căn nhà và 300 ngân hàng bị hư hại. Còn theo kênh truyền hình nhà nước IRINN, có hơn 100 người bị thương trong ngày 20-6.
Chủ tịch Quốc hội lên tiếng
Ngày 20-6, Chủ tịch Quốc hội Ali Larijani đã lên tiếng chỉ trích Hội đồng bảo vệ cách mạng (cơ quan giám sát bầu cử) đã thiên vị một ứng cử viên trong cuộc bầu cử tổng thống ngày 12-6 nhưng ông không nói rõ tên.
Ông nhắc nhở các ứng cử viên và các nhà chính trị phải tách ra khỏi những người biểu tình gây bạo loạn và nên khiếu nại kết quả bầu cử bằng con đường pháp lý chứ không nên xúi giục xuống đường.
Ông cũng cảnh báo Mỹ, Anh, Pháp, Đức không nên can thiệp vào công việc nội bộ của Iran, nếu không Iran sẽ trả đũa ở các lĩnh vực khác.
Cùng ngày, trong thư gửi cho Hội đồng bảo vệ cách mạng, ứng cử viên thất cử Mir-Hossein Mousavi tiếp tục kêu gọi hủy bỏ kết quả bầu cử.
Trên trang web cá nhân, ông lên án giáo chủ Ali Khamenei (nhưng không nêu đích danh) rằng giáo chủ đã đe dọa tính chất cộng hòa của Iran.
Ông tuyên bố ông và những người ủng hộ không muốn đối đầu với lực lượng an ninh mà chỉ muốn cải cách để đưa Iran trở về với các nguyên tắc thuần khiết của một nước cộng hòa Hồi giáo.
Ông nói không muốn những người ủng hộ ông gặp nguy hiểm nhưng ông tôn trọng quyền biểu tình của họ. Ông kêu gọi đình công trên toàn quốc trong trường hợp ông bị bắt giữ và sẵn sàng tử vì đạo.
Tư lệnh cảnh sát quốc gia đã gửi thư đến cảnh báo ông Mousavi rằng cảnh sát sẽ thẳng tay với những người biểu tình.
Điều gì xảy ra ở Ba Tư?
30 năm sau cuộc cách mạng Hồi giáo, đất nước Ba Tư (Iran) huyền bí đang chứng kiến một cuộc khủng hoảng không tiền khoáng hậu. Cách đây 30 năm, giáo chủ Khomeini đã đứng lên lật đổ chế độ quân chủ, thành lập chế độ cộng hòa đầu tiên ở Iran. Phong trào cách mạng lúc bấy giờ quy tụ từ tầng lớp giáo sĩ Hồi giáo, nhân sĩ theo chủ nghĩa dân tộc đến những người cộng sản.
Từ cuộc cách mạng Hồi giáo năm 1979, hệ thống chính trị của Iran được xây dựng trên nguyên lý velayat-e faghi (thần quyền thống trị). Đứng đầu guồng máy quốc gia là giáo chủ tối cao kiểm soát cả quân đội, cảnh sát và luật pháp. Sau khi giáo chủ Khomeini qua đời, giềng mối quốc gia đang ở trong tay giáo chủ Khamenei.
Giáo chủ Khamenei có quyền chỉ định 6/12 nhà làm luật của Hội đồng bảo vệ cách mạng và người đứng đầu Hội đồng. Điều nghịch lý là bên dưới lại là hàng loạt định chế được bầu lên theo phương thức phổ thông đầu phiếu như Quốc hội (290 thành viên), các hội đồng địa phương, Hội đồng chuyên gia (86 tăng lữ) và tổng thống. Vì lẽ đó, đôi khi người được bầu làm tổng thống lại không phải là người trung thành với những giá trị của cuộc cách mạng Hồi giáo năm 1979.
Tổng thống Mohammad Khatami đắc cử năm 1997 và được bầu lại năm 2001. Ông Khatami theo xu hướng cải cách, đã đưa ra hàng loạt biện pháp cải tổ chưa từng thấy ở Iran như hạn chế kiểm duyệt, mở cửa với phương Tây, chỉ định một phụ nữ giữ chức phó tổng thống.
Trong quan hệ tương tác chính trị đó cũng đã hình thành nhiều trung tâm quyền lực và cả trung tâm chống quyền lực. Qua thời gian, thậm chí một số nhà thần học Hồi giáo như giáo sĩ Montazeri còn dám phản tỉnh, đặt lại vấn đề về nguyên lý thần thánh velayat-e faghi, có nghĩa là gián tiếp tấn công vào quyền lực của giáo chủ Khamenei.
Sau giai đoạn cải cách của Tổng thống Khatami, năm 2004, thế lực bảo thủ ra tay. Hội đồng bảo vệ cách mạng gạt phăng hơn 2.000 ứng cử viên Quốc hội có xu hướng cải cách. Năm kế tiếp, Mahmoud Ahmadinejad chiến thắng nguyên Tổng thống Hashemi Rafsanjani để lên làm tổng thống.
Có vẻ như ông Ahmadinejad là giải pháp tốt nhất lúc bấy giờ bởi ông là người có thể chia sẻ giữa những giá trị cách mạng Hồi giáo được giáo chủ Khamenei ủng hộ và xu hướng bảo thủ cực đoan mà Rafsanjani là người đại diện.
Tuy nhiên, ông Ahmadinejad đã nhanh chóng đứng giữa hai làn nước. Một bên là lực lượng cải cách của Khatami và một bên là lực lượng bảo thủ cực đoan của Rafsanjani hay chủ tịch Quốc hội. Cuối cùng cả hai phe đã hợp tác hậu thuẫn cho nguyên Thủ tướng Mir-Hossein Mousavi cùng chống lại Ahmadinejad.
Hiện nay, trong làn sóng biểu tình chống đối Ahmadinejad còn có một thành phần thứ ba bao gồm từ tín đồ Hồi giáo sùng đạo đến nhà trí thức ngoại đạo, phụ nữ, sinh viên và các sắc tộc thiểu số. Thành phần thứ ba hiện là lực lượng thầm lặng nhưng về lâu dài có thể là tác nhân thúc đẩy hệ thống chính trị Iran phải thay đổi.
NGỌC LONG
- Ngày 21-6, Ngoại trưởng Iran Manouchehr Mottaki lên án Anh, Pháp, Đức về những tuyên bố nói bầu cử tổng thống Iran có gian lận. Ông tố cáo Anh đã lên kế hoạch can thiệp vào cuộc bầu cử của Iran cách đây hơn một năm.
- Phản ứng trước cuộc xung đột mới nhất ở Iran, Tổng thống Mỹ Barack Obama kêu gọi Iran ngừng mọi hành động bạo lực đối với người biểu tình.