“Khuất mắt khôn coi” và “Khuất mắt trông coi”: Cả hai câu đều hợp lý

Lao Động - 

Ở Lao Động Cuối Tuần số 18, ông Trần Hữu Lạn đã cho rằng hai câu này có một câu hợp lý và một câu rất không hợp lý. Theo ông, do từ “coi” có một nghĩa là “xem”, “trông” (như trông thấy) cho nên “khi ghép “khôn coi” với “khuất mắt” để được thành ngữ “Khuất mắt khôn coi” nghe hợp lý hơn”.

Còn như “trông coi” có nghĩa là “để ý”, “nhìn ngó đến, xem xét, giữ gìn cho yên ổn, cho mọi việc bình thường”. “Với nghĩa ấy mà ghép từ “khuất mắt” với từ “trông coi” để được thành ngữ “Khuất mắt trông coi” thì rất không hợp lý”. Đúng là có câu “Khuất mắt khôn coi”.

Sách “Từ điển Thành ngữ và Tục ngữ Việt Nam” của Nguyễn Lân (NXB Văn hóa - 1989) có ghi câu “Khuất mắt khôn coi” với nghĩa “Tự mình không nhìn thấy thì không biết được rõ là tốt hay xấu, lành hay độc”. Trong giao tiếp hàng ngày nhiều người lại vẫn nói “Khuất mắt trông coi”. Theo tôi cả 2 câu đó đều có lý.

Xin được nói rõ về câu “Khuất mắt trông coi” mà ông Trần Hữu Lạn cho rằng “rất không hợp lý”. Ở câu này, từ “trông coi” có nghĩa là: “Xem xét, gìn giữ” (“Từ điển Tiếng Việt” - Văn Tân chủ biên). Ông Trần Hữu Lạn trong bài viết của mình cũng nêu ra các nghĩa như thế của từ “trông coi”. Còn mục đích của việc “xem xét” ắt hẳn là để biết được đúng, sai, tốt, xấu thế nào.

Bởi vậy nói “khuất mắt trông coi” cũng có nghĩa là do không có điều kiện (bằng mắt nhìn tận nơi) mà không thấy, không xem xét được tường tận. Chỉ có một điều khác giữa hai câu là: Câu “Khuất mắt khôn coi” có từ “khôn” như vậy có ý là “không thể”. Còn câu “Khuất mắt trông coi” thì không có từ mang nghĩa “không thể” nhưng bản thân từ “Khuất mắt” là đã có hàm nghĩa “không thể nhìn, thấy” rồi. Cả 2 từ “coi” và “trông coi” đều đồng nghĩa “xem xét”.

Vì những lý do đó cả hai câu “Khuất mắt khôn coi” và “Khuất mắt trông coi” đều hợp lý. Có điều trong giao tiếp của nhân dân hàng ngày người ta hay nói “Khuất mắt trông coi”, có thể do nói thế xuôi hơn về mặt ngữ âm. Vả lại hiện nay người ta cũng hay nói “không” chứ ít khi nói “khôn” mặc dù đồng nghĩa với nhau.

>> “Khuất mắt khôn coi” đúng là thành ngữ

>> “Khuất mắt trông coi” hay “khuất mắt khôn coi”

Tin mới