Bát nháo chợ "ăn cắp" giữa lòng thủ đô (I) (15/03/2010) Mang cái xấu xí của chợ trời sang xứ người (18/03/2010) Nghìn năm Thăng Long không thể có "chợ ăn cắp" (17/03/2010) Chợ trời - sản phẩm biến tướng thời… bao cấp (I) (16/03/2010)
Tư cách chợ trời, có hay không?
Có thể kể tên những chợ trời đang hình thành phổ biến ở Hà Nội thời điểm hiện tại và đã trở thành địa chỉ quen thuộc của người dân Thủ đô: chợ trời đê La Thành (cách trường Đại học Văn hóa chừng 500 mét); chợ trời ngã tư Kim Liên – Đại Cồ Việt họp lúc nhập nhoạng sáng; chợ trời phố Huế - Chùa Vua; chợ trời Nghi Tàm – Quảng Bá; chợ “si-đa” dọc tuyến phố Kim Liên – Xã Đàn…
Thời điểm “hoàng kim” của chợ trời Kim Liên có thể tính vào quãng những năm 2000. Khi đó, nút giao thông Kim Liên vẫn còn là điểm giao của hai tuyến phố Kim Liên – Đại Cồ Việt và Lê Duẩn – Giải Phóng. Ngã tư lúc đó chưa rộng thênh thang như bây giờ nhưng nó liền mạch và không bị chia cắt bởi nhiều hướng đường, nên nó có tầm quan trọng huyết mạch và là địa chỉ gần như duy nhất của những người có nhu cầu sử dụng hàng cũ giá rẻ. Điều quan trọng khác như đã nói, vì chưa có “đại dịch” hàng đại hạ giá tràn lan như hiện nay, nên chợ trời Kim Liên vẫn là nguồn mưu sinh của rất nhiều người buôn bán nhỏ lẻ.
Bà Nguyễn Thị T, một chủ hàng lâu năm tại chợ trời Kim Liên bắt đầu buôn bán nhỏ lẻ của mình ở chợ trời Kim Liên bằng mặt hàng giày dép. Và đó cũng là mặt hàng chủ yếu của chợ trời này. Hỏi về “nguồn hàng”, bà giấu nhẹm, bởi đấy là “bí quyết nghề nghiệp”. Những bỡ ngỡ của giai đoạn ban đầu qua đi, thấy làm ăn cũng được, bà về quê huy động chồng con, rủ rê thêm cả họ hàng lên gia nhập đội quân “chợ trời”.
“Có cả một khu vực toàn những người buôn bán chợ trời Kim Liên cùng thuê trọ. Buôn có bạn, bán có phường. Nếu không đoàn kết, không liên kết với nhau thì không sống được, vì chúng tôi tất thảy đều là dân quê lên…”, bà T. thực thà.
“Chen” được một chân vào chợ, cũng là cả một quá trình, dù lòng đường, hè phố nửa đêm về sáng chẳng phải của riêng ai, và thời gian đó cũng không lo lắng lắm đến chuyện bị các anh công an, trật tự phường xuống dẹp.
Bà T. thừa nhận, rằng người ta nói chợ trời là nơi tiêu thụ hàng “nhảy”, hàng ăn cắp… là đúng. Tuy nhiên, để sống được với nghề, thì cần phải làm ăn chân chính.
Thay đổi bộ mặt HN trước sinh nhật 1000 năm?
Bài toán quản lý chợ trời, chợ tạm, chợ tự phát – là nhiệm vụ của các cơ quan chức năng. Thế nhưng, “mượn cớ” đại lễ 1000 năm mừng tuổi Hà Nội, người ta không thể không thắc mắc: quy hoạch và quản lý những khu chợ kiểu đó bằng cách nào để gương mặt Thủ đô bừng sáng hơn trước ngày Đại lễ?
Họa sỹ Phan Cẩm Thượng cho rằng, chúng ta chưa có được “văn hóa mua bán”, ngay ở những trung tâm thương mại hiện đại như các siêu thị, khách hàng vẫn bị các nhà phân phối trà trộn hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng bằng cách dán đè tem lên sản phẩm để qua mặt người tiêu dùng…, hay vẫn có những khách hàng bị nhân viên một vài siêu thị xúc phạm danh dự và nhân phẩm chỉ vì nghi ngờ khách hàng trộm đồ. Ngay tại những trung tâm mua sắm hiện đại và sang trọng còn như thế, thì không thể đòi hỏi “văn hóa mua sắm” tại những cái chợ không được pháp luật thừa nhận như chợ tạm, chợ trời, chợ tự phát…
“Ở nhiều nước tư bản, họ duy trì và phát triển các chợ đồ cũ, cũng là một dạng chợ trời. Tuy nhiên, đó không chỉ là nơi mua bán, trao đổi hàng hóa giá rẻ, mà nó còn là địa chỉ để người ta tìm kiếm những sản phẩm đồ cũ cho những bộ sưu tập của họ. Chợ đó còn là địa chỉ du lịch cho các du khách nước ngoài!”. – Họa sỹ Phan Cẩm Thượng cho hay. “Nếu so sánh với những khu chợ đồ cũ, hàng giá rẻ của nước ngoài, rõ ràng những khu chợ tạm, chợ trời của Việt Nam là những bức tranh trái ngược…”.
Sự lúng túng trong việc quản lý chợ trời, chợ tạm của Việt Nam rõ ràng đang đứng trước nhiều mâu thuẫn: bài toán giải quyết lao động, việc làm cho những người buôn bán; vấn đề quy hoạch và phát triển chợ tại các khu dân cư; quy chế hoạt động buôn bán kinh doanh, quản lý nguồn gốc và chất lượng hàng hóa… Tuy nhiên, điều quan trọng nhất, khi đại lễ 1000 năm Thăng Long đang rốt ráo được chuẩn bị, người ta dường như “bỏ quên” bộ mặt lề đường, lối phố, khi những phiên chợ nhếch nhác và vô tổ chức vẫn diễn ra mỗi ngày.
“Chợ trời phố Huế gắn liền với địa danh chùa Vua – một di tích lịch sử của Hà Nội với quần thể chùa Hưng Khánh và điện Thiên Đế thờ Đế Thích. Nếu bảo tồn và phát triển văn hóa, không thể không nghĩ tới việc có nên giữ một khu chợ xô bồ với nhiều vấn nạn xã hội bên cạnh một địa chỉ văn hóa tâm linh như thế!” – họa sỹ Phan Cẩm Thượng cho biết.
Kiên Trung
