Lê Văn Tứ
(TBKTSG) - Trong bài “Oan hay không oan?” (TBKTSG số 49-2009, ra ngày 26-11-2009), luật gia Vũ Xuân Tiền phân tích trường hợp một doanh nghiệp ở Quảng Nam khiếu nại về việc bị phạt do chậm nộp thuế.
Theo Luật Thuế giá trị gia tăng (GTGT), thuế suất hàng ủy thác, gia công xuất khẩu đã nâng từ 0% lên 10%, tính từ tháng 6-2007. Do không biết có sửa đổi này, từ tháng 6-2007 đến tháng 10-2008 (17 tháng), doanh nghiệp này vẫn ra hóa đơn GTGT và kê khai nộp thuế theo thuế suất 0%.
Đến ngày 4-5-2009, Cục Thuế Quảng Nam mới ra thông báo yêu cầu doanh nghiệp điều chỉnh các tờ khai sai. Và doanh nghiệp đã điều chỉnh, đã nộp số thuế khai thiếu là 628 triệu đồng. Đến ngày 26-8-2009, Cục Thuế lại ra thông báo phạt 105 triệu đồng về chậm nộp khoản thuế trên (vì khai thiếu nên hóa thành chậm nộp).
Tuy phạm lỗi vì “không biết”, doanh nghiệp vẫn thừa nhận việc truy thu 628 triệu đồng là đúng, nhưng khiếu nại về khoản phạt, cho rằng Cục Thuế “thiếu sự dân chủ, công bằng và trách nhiệm đối với doanh nghiệp”.
Trong thời gian 17 tháng, từ tháng 6-2007 đến tháng 10-2008, doanh nghiệp đã gửi đến Cục Thuế 17 bản kê khai thuế, tất cả đều khai thuế suất 0%, nhưng mãi đến tháng 5-2009, tức sau gần hai năm, Cục Thuế mới phát hiện sai và hướng dẫn điều chỉnh. Theo doanh nghiệp, trách nhiệm trong việc này không chỉ là của doanh nghiệp, mà còn cả cán bộ Cục Thuế.
Cần nói ngay rằng, khiếu nại trên một lần nữa lại cho thấy doanh nghiệp phạm lỗi “không biết”. Thời gian kê khai sai đã được xác định là từ tháng 6-2007 đến tháng 10-2008, có nghĩa là sau tháng 10-2008, doanh nghiệp đã biết sai và từ đó đã khai đúng. Theo Luật Quản lý thuế, trước khi cơ quan thuế kiểm tra, nếu doanh nghiệp tự phát hiện kê khai sai thì phải tự kê khai điều chỉnh, tự truy nộp, đồng thời tự tính và nộp phạt chậm nộp khoản thuế khai thiếu đó.
Đáng lẽ doanh nghiệp phải làm những việc này ngay từ tháng 11-2008, nhưng đã không làm. Phải tới sau ngày 4-5-2009, khi Cục Thuế đã ra văn bản yêu cầu điều chỉnh, doanh nghiệp mới điều chỉnh và chỉ nộp số thuế khai thiếu, không tính và nộp khoản phạt nộp chậm. Nếu doanh nghiệp tự tính và nộp phạt ngay sau khi biết đã kê khai sai, thí dụ từ tháng 11-2007, số tiền phạt chắc chắn sẽ ít hơn. Vì thế, Cục Thuế phạt nộp chậm là đúng pháp luật.
Tuy vậy, xét theo khía cạnh khác, doanh nghiệp vẫn cảm thấy “oan”. Theo Luật Quản lý thuế, đối tượng áp dụng luật là người nộp thuế và người thu thuế (cơ quan quản lý thuế). Doanh nghiệp vi phạm tất bị chế tài, ở đây là truy nộp số thuế khai thiếu và bị phạt nộp chậm. Câu hỏi đặt ra là: để cho doanh nghiệp kê khai thuế sai liên tục suốt 17 tháng, cán bộ quản lý thuế có lỗi gì không?
Luật gia Vũ Xuân Tiền đã dẫn biên bản làm việc giữa Thanh tra Cục Thuế và doanh nghiệp để khẳng định lỗi của cán bộ thuế, trong đó có ghi: “Việc kiểm tra hồ sơ khai thuế của đơn vị từ tháng 6-2007 trở đi mà cán bộ kiểm tra không yêu cầu đơn vị kê khai điều chỉnh, cho đến tháng 5-2009, cơ quan thuế mới thông báo cho doanh nghiệp nên dẫn đến số tiền bị phạt nói trên”.
Chi tiết này cho thấy sự việc doanh nghiệp kê khai sai kéo dài suốt 17 tháng là do cán bộ thuế không kịp thời phát hiện và hướng dẫn doanh nghiệp điều chỉnh. Lỗi thiếu tinh thần trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng (cho doanh nghiệp) của cán bộ thuế là rõ ràng.
Doanh nghiệp kêu “oan” vì cảm thấy Luật Quản lý thuế bất công. Doanh nghiệp có lỗi thì bị phạt, trong khi cán bộ thuế cũng có một phần lỗi nhưng lại vô can! Không thể giải thích cán bộ thuế vô can vì lý do “quá tải” hoặc “không có văn bản nào buộc cán bộ thuế phải tuyên truyền, giải thích, hướng dẫn pháp luật thuế”, mà vì Luật Quản lý thuế chủ yếu vẫn mang tính chất luật quản lý người nộp thuế.