Tuyên bố cắt đứt hoàn toàn quan hệ với Cô-lôm-bi-a của Vê-nê-xu-ê-la hồi tuần trước là đỉnh điểm của những bất đồng kéo dài giữa hai nước. Những bằng chứng mà Cô-lôm-bi-a đưa ra tại phiên họp bất thường của Tổ chức các nước châu Mỹ (OAS) cáo buộc Vê-nê-xu-ê-la hậu thuẫn nhóm du kích vũ trang Cô-lôm-bi-a khiến Vê-nê-xu-ê-la nổi giận, đã giáng đòn quyết định phá hủy quan hệ đôi bên. Hai bên đã nhanh chóng triệu hồi đại sứ của mình tại nước kia về nước.
Tuy nhiên, cánh cửa hy vọng chưa hẳn đã đóng chặt vì Vê-nê-xu-ê-la vẫn bày tỏ thiện chí muốn dàn hòa nếu chính quyền mới ở Cô-lôm-bi-a của ông Hoan Ma-nu-en Xan-tốt (Juan Manuel Santos) mới đắc cử tổng thống chính thức lên cầm quyền vào ngày 7-8 tới, có những động thái tích cực nhằm nối lại quan hệ. Ngay trước thời điểm căng thẳng bùng nổ, ông Hoan Ma-nu-en Xan-tốt và Tổng thống Vê-nê-xu-ê-la Cha-vết đã bày tỏ những thiện chí muốn cải thiện mối quan hệ song phương. Ngoại trưởng Vê-nê-xu-ê-la đã có chuyến công du tới một loạt nước trong khu vực để tìm kiếm một giải pháp hòa bình cho dù chẳng đi tới đâu. Và để đáp trả thiện chí ấy, ông Hoan Ma-nu-en Xan-tốt cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc khôi phục quan hệ với Vê-nê-xu-ê-la.
Song mọi chuyện không hề đơn giản. Nhìn lại lịch sử xung đột giữa hai quốc gia láng giềng này thì thấy vết rạn nứt không hề nhỏ. “Cơm không lành canh chẳng ngọt” đã đành, hai bên còn thường xuyên “lời qua tiếng lại” và tất yếu là dẫn tới “khẩu chiến”. Hậu quả là kim ngạch thương mại giữa Vê-nê-xu-ê-la và Cô-lôm-bi-a đã tụt xuống 70% kể từ khi ông Cha-vết đóng băng các mối quan hệ thương mại hồi năm ngoái để trả đũa việc Cô-lôm-bi-a cho phép Mỹ sử dụng các căn cứ quân sự trên lãnh thổ Cô-lôm-bi-a, mà Vê-nê-xu-ê-la coi là mối đe dọa đối với nước này. Ông Cha-vết tuyên bố, nếu không có gì thay đổi từ phía Cô-lôm-bi-a, quan hệ thương mại sẽ tiếp tục lao dốc và “chúng tôi sẽ không mua bất kỳ thứ gì từ Cô-lôm-bi-a”. Ông Cha-vết còn gọi Tổng thống U-ri-bê (Uribe) sắp mãn nhiệm của Cô-lôm-bi-a là “ma-phi-a”.
Hơn nữa, nhìn bề ngoài cuộc xung đột dai dẳng này thì có vẻ như chỉ vì Cô-lôm-bi-a nhất định cho rằng Vê-nê-xu-ê-la che giấu lực lượng du kích nổi dậy của Cô-lôm-bi-a trên lãnh thổ của mình. Nhưng kỳ thực bản chất của cuộc xung đột giữa hai quốc gia này được cho là xuất phát từ một nước thứ ba là Mỹ. Vê-nê-xu-la, nước "không đội trời chung" với Mỹ ở khu vực chẳng những không bằng lòng với mối quan hệ đồng minh giữa Mỹ và Cô-lôm-bi-a, mà còn kịch liệt phản đối việc Cô-lôm-bi-a cho phép Mỹ sử dụng 7 căn cứ quân sự trên lãnh thổ của mình. Hành động này của Cô-lôm-bi-a bị cho là có nguy cơ gây tổn hại cho an ninh toàn bộ khu vực Nam Mỹ. Chẳng vậy mà sau khi tuyên bố cắt đứt quan hệ với Cô-lôm-bi-a, Tổng thống Cha-vết lại đe dọa sẽ ngưng xuất khẩu dầu sang Mỹ nếu Oa-sinh-tơn hỗ trợ Cô-lôm-bi-a tấn công quân sự Vê-nê-xu-ê-la. Ông Cha-vết cáo buộc Mỹ đang chuẩn bị kế hoạch xâm lược Vê-nê-xu-ê-la với sự trợ giúp từ Cô-lôm-bi-a. Đồng thời ông cho rằng, những cáo buộc về việc Ca-ra-cát hậu thuẫn các nhóm vũ trang Cô-lôm-bi-a là tiền đề cho kế hoạch trên. Đại sứ Vê-nê-xu-ê-la tại LHQ Hoóc-chê Va-lê-rô (Jorge Valero) cáo buộc Cô-lôm-bi-a và Mỹ đang lên kế hoạch nhằm “xâm phạm chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Vê-nê-xu-ê-la”. Ông Va-lê-rô cũng cáo buộc hai nước này đang “tăng cường chiến tranh tại Mỹ La-tinh”.
Căng thẳng giữa Vê-nê-xu-ê-la và Cô-lôm-bi-a đang tạo mối lo ngại nguy cơ bùng nổ một cuộc xung đột vũ trang ở khu vực. Nhất là khi ông Cha-vết có những tuyên bố cũng không kém phần cứng rắn, rằng cáo buộc của Cô-lôm-bi-a là giả mạo, chỉ là cái cớ để tiến hành cuộc xâm lược và cuộc xâm lược này sẽ bắt đầu một “cuộc chiến tranh 100 năm”. Ông cũng cảnh báo quân đội đặt trong tình trạng báo động cao nhất tại các khu vực dọc đường biên giới hơn 2.000km với Cô-lôm-bi-a và tuyên bố Vê-nê-xu-ê-la sẵn sàng đáp trả nếu bị xâm phạm quân sự. Chỉ huy khu vực thuộc lực lượng biên phòng Vê-nê-xu-ê-la cho biết, lính biên phòng đã được tăng cường tới khu vực biên giới vào cuối tuần qua và đang tăng viện cho các vị trí dọc biên giới.
Tuy nhiên, theo các nhà phân tích, khó có khả năng xảy ra xung đột vũ trang lớn vì đây không phải là lần đầu tiên tình hình căng thẳng kiểu này mới xuất hiện giữa hai quốc gia vốn thường bất đồng về an ninh biên giới và lực lượng nổi dậy.
Mai Nguyên