- Ông nhìn nhận thế nào về tình hình cháy rừng trong mùa khô năm nay?
- 2 tháng đầu năm, cả nước đã xảy ra hơn 150 vụ cháy rừng với tổng diện tích thiệt hơn 1.600 ha, tập trung tại các tỉnh Tây Bắc Bộ như Sơn La, Lai Châu, Lào Cai, Điện Biên, Yên Bái... Ngoài ra, còn hàng chục vụ cháy nhỏ khác do các địa phương phát hiện và dập sớm nên không có diện tích thiệt hại.
Vụ lớn nhất là cháy rừng quốc gia Hoàng Liên Sơn - Sapa có diện tích cháy xấp xỉ 1.000 ha (Lào Cai 700 ha và Lai Châu 300 ha) vào tháng 2. Địa phương đã phải huy động hàng nghìn người vào dập lửa, nhưng do địa hình núi cao, gió cực mạnh và có sự chênh lệch áp suất cộng thêm thảm thực bì dày, đám cháy phát sinh dễ lan trên diện rộng. Cũng vì điều đó khi có đám cháy rất khó để khống chế.
Kế đó là vụ cháy khu ở bảo tồn thiên nhiên Tà Sùa (Sơn La) trong 3 ngày đầu tháng 3. Đây là rừng pơmu tự nhiên với thảm thực vật dày 1-2 m. Khu này xa dân, hiện chưa thống kê được diện tích cháy.
Đến nay, các đám cháy đã cơ bản được khống chế. Tuy nhiên, nguy cơ cháy rừng vẫn rất cao, bởi từ tháng 10/2009 đến nay khu vực này hầu như không mưa.
- Nói đến cháy rừng, người dân vẫn chưa quên vụ cháy rừng U Minh ở Cà Mau năm 2002 làm hơn 2.000 ha rừng bị thiêu rụi, ảnh hưởng nghiêm trọng tới sự đa dạng sinh học. So với vụ cháy này, vụ cháy vườn quốc gia Hoàng Liên - Sapa thiệt hại như thế nào?
- Diện tích rừng Hoàng Liên - Sapa bị cháy lớn (1.000 ha), nhưng là cây bụi và trúc lùn. Chúng tôi đã lên tận nơi khảo sát thì thấy rất may là đám cháy chủ yếu phạm vào phần bìa rừng, sự đa dạng sinh học ở diện tích bị cháy không nhiều. Nhìn chung thời gian qua, các vụ cháy tuy diễn ra trên diện rộng song chủ yếu ở rừng non, rừng phục hồi, chưa có trữ lượng gỗ, giá trị kinh tế và đa dạng sinh học thấp.
- Theo ông, khó khăn nhất trong công tác chữa cháy rừng hiện nay là gì?
- Các vụ cháy vừa qua diễn ra ở rừng trữ lượng thấp, mật độ cây không nhiều, nhưng dập cháy lại rất khó khăn. Có lên tận nơi mới thấy điều kiện địa hình, gió mạnh cản trở việc chữa cháy như thế nào. Nhiều lúc thấy đám cháy trước mặt rồi nhưng tiếp cận để chữa cháy lại là chuyện khác. Các điểm cháy vừa qua chủ yếu tập trung ở Tây Bắc, địa hình dốc, phức tạp, xa dân. Từ chỗ có thể đỗ được ôtô để có thể đi bộ tới đám cháy thường là 5-10 giờ.
Chính vì địa hình như vậy nên không thể sử dụng phương tiện hiện đại như máy bơm, vì làm gì có nguồn nước, buộc lòng phải sử dụng phương pháp thủ công chữa cháy trực tiếp, tạo đường băng cản lửa. Tuy vậy, không phải chỗ nào cũng làm được vì địa hình vùng núi Tây Bắc có những chỗ dù làm đường băng cản lửa rộng tới 200 m cũng không cắt được gió.
- Với điều kiện xa dân cư như vậy, tại sao không sử dụng máy bay?
- Điều kiện đồi núi dốc, gió thổi mạnh thì rất khó khăn để sử dụng máy bay và các phương tiện hiện đại để cứu hộ, cung cấp lương thực thực phẩm, chưa nói tới việc trực tiếp chữa cháy. Máy bay hiện nay được dùng để kiểm tra, khảo sát, nắm tình hình. Còn việc tiếp tế vẫn làm thủ công.
- Theo ông nguyên nhân nào khiến cháy rừng năm nay xảy ra nhiều và mức độ trầm trọng?
- Khách quan là ảnh hưởng của El Nino khiến thời tiết nắng nóng, khô hạn trên diện rộng. Từ cuối năm 2009, Văn phòng Ban chỉ đạo trung ương về các vấn đề cấp bách trong bảo vệ và phòng chống cháy rừng đã đánh giá, tham mưu với Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn các biện pháp bảo vệ rừng. Chúng tôi nhận định Tây Bắc là một trong những vùng khô hạn kéo dài, nguy cơ cháy rừng rất cao. Ngoài ra, El Nino cũng khiến nhiều khu vực khác khô hạn. Tuy nhiên, như ở U Minh, sau vụ cháy năm 2002, ý thức phòng cháy cũng như các biện pháp chữa cháy đã cải thiện nên nguy cơ được giảm nhẹ.
Còn về chủ quan, đầu năm là thời kỳ đồng bào dân tộc đốt nương làm rẫy. Như trưa 5/3, ảnh vệ tinh ghi nhận được tới 176 điểm cháy, nhưng đa số là do đốt nương làm rẫy. Đây là một trong những nguyên nhân chủ yếu gây ra cháy rừng.
- Cơ quan khí tượng dự báo, El Nino phải kéo dài đến tháng 4, trong khi hiện nay những cánh rừng già nguyên sinh như U Minh Thượng, U Minh Hạ, và một số khu bảo tồn đang rất khô hạn. Cục và địa phương đã có giải pháp gì để ngăn chặn nguy cơ cháy ở những nơi này?
- Văn phòng Ban chỉ đạo tham mưu cho Bộ, cập nhật liên tục tình hình và các văn bản chỉ đạo, vấn đề còn lại là các địa phương thực hiện cho có hiệu quả. Theo chỉ thị 270 của Thủ tướng, nếu địa phương nào không chủ động ngăn chặn thì trách nhiệm thuộc về địa phương.
Từ nay tới cuối mùa khô, chúng tôi lo nhất là vùng Bắc Trung Bộ, Nam Trung Bộ. Ở những khu vực này, các vụ cháy rừng thường rơi vào quãng tháng 4 tới tháng 9. Còn Tây Nam Bộ, Tây Nguyên, Tây Bắc thì mùa này là đương nhiên nằm trong diện báo động đỏ.
Nguyễn Hưng thực hiện
