Khi cung không theo kịp cầu
Quyết định cho phép ngân hàng thỏa thuận lãi suất cho vay trung dài hạn với doanh nghiệp được công bố vào cuối chiều 26/2. Ngay sáng 27, thị trường chứng khoán bừng tỉnh sau vài tuần giao dịch cầm chừng trong sự thận trọng của nhà đầu tư. Từ đó đến nay, sàn chứng khoán hai miền trải qua những phiên tăng điểm, giá trị giao dịch lên đều qua từng phiên. Chuyển từ cơ chế lãi suất trần sang cho vay theo thỏa thuận, dĩ nhiên ai cũng nghĩ ngân hàng được hưởng lợi và sẽ cho vay nhiều hơn, triển vọng nền kinh tế sẽ tốt hơn khi doanh nghiệp có đủ vốn làm ăn và thị trường chứng khoán cũng được hưởng lợi ít nhiều.
Tuy nhiên, khi cả thị trường chứng khoán đang trong cơn say thì các nhà kinh doanh ngân hàng lại đang bán tín bán nghi. Đầu tháng 12 năm ngoái, khi lãi suất cơ bản tăng từ mức 7% lên 8%, các thành viên Hiệp hội Ngân hàng cùng với sự chấp thuận của Ngân hàng Nhà nước đã thống nhất giữ lãi suất huy động không quá 10,5% để đảm bảo lợi nhuận khi cho vay đúng mức quy định không quá 12%. Nhưng nhiều vấn đề phát sinh đã bộc lộ chỉ ít ngày sau khi mức trần lãi suất huy động được công bố, ngân hàng khó lòng hút vốn khi trong đời sống còn nhiều kênh hấp đầu tư sinh lợi lớn hơn như chứng khoán, bất động sản và vàng. Để huy động được, ngân hàng nào cũng phải tìm cách này hay cách khác để khuyến mãi, thưởng thêm, đưa lãi suất thực trả cho khách vượt xa mức 10,5%. Mâu thuẫn nảy sinh khi cơ chế lãi suất thỏa thuận được áp dụng, tức là đầu ra đã mở nhưng đầu vào vẫn đóng. Ngân hàng nào cũng muốn cởi trói cho đầu vào để tiện đường hút vốn mà cho vay, nhưng Hiệp hội Ngân hàng vẫn phải trông chờ ý tứ từ phía Ngân hàng Nhà nước để liệu đường hội ý với các hội viên trước khi có đề xuất chính thức.
Hiện nhiều ngân hàng vẫn chưa dám triển khai cho vay lãi suất thỏa thuận cho dù cơ chế mới đã có hiệu lực một tuần nay. Vài ngân hàng khác thử chào lãi suất 13-14% với doanh nghiệp nhưng đều nhận được cái lắc đầu từ chối cho dù theo tính toán phải cho vay ở mức như vậy mới đủ lời lãi.
Trong khi Hiệp hội Ngân hàng sẽ họp với các thành viên hai miền để trưng cầu ý kiến về chuyện dỡ trần lãi suất huy động 10,5% và mở rộng cơ chế thỏa thuận đối với cả vay ngắn hạn thì điều mà cơ quan quản lý lo nhất lúc này là nếu dỡ trần liệu có xảy ra tình trạng ngân hàng chạy đua đẩy lãi suất lên cao và kịch bản tồi tệ của năm 2008 có thể lặp lại, khi đó lãi suất cho vay bị đẩy lên cao kỷ lục 21-22% một năm khiến doanh nghiệp điêu đứng.
Nở rộ dịch vụ cho vay nóng
Những ngày qua, nhiều phương tiện thông tin đại chúng đưa tin về thực trạng nở rộ của các dịch vụ cho vay nóng trên các website với những lời rao đánh trúng tâm lý của những khách hàng đang cần vốn như “số tiền vay không hạn chế, mức lãi suất ưu đãi, giải ngân nhanh,, Nguồn vốn mà các dịch vụ cho vay trên mạng có được từ vốn riêng của một số cá nhân, số khác nhận mình có nguồn từ ngân hàng đưa ra. Họ chào khá nhiều hình thức vay, nhưng cơ bản là vay thế chấp bằng tài sản có giá trị. Với loại hình tín chấp không tài sản, khách hàng phải chứng minh được thu nhập, có bảng lương, có xác nhận của cơ quan công tác... "Nếu hồ sơ của khách vay “đẹp” thì quá trình giải ngân mới nhanh chóng. Trong khi, theo đánh giá của nhiều doanh nghiệp, nguồn vay từ các ngân hàng còn hạn chế, thủ tục còn rườm ra buộc nhiều doanh nghiệp thiếu vốn, chủ yếu là thiếu vốn trong ngắn hạn, vốn để mở rộng kinh doanh, cá nhân cần vốn để mua nhà, sửa nhà mua ôtô, vay tiêu dùng… phải tìm đến với những khoản tín dụng trên thị trường không chính thức, nói cách khác là những khoảng “tín dụng đen”. Vì thực chất chỉ có ngân hàng và các tổ chức tín dụng được cấp phép mới được kinh doanh việc cho vay vốn. Mặc dù điều kiện, thủ tục trên những đoạn quảng cáo của các quỹ “tín dụng đen” rất đơn giản: Thế chấp chủ quyền nhà hay nhà xưởng máy móc, xe cộ, thiết bị... đều được nhưng phải viết giấy cam kết trong vòng bao lâu không trả thì gán nợ, nhưng chỉ những ai trải qua đoạn trường đi vay những quỹ này mới thấm thía đã đụng vào họ thì nhẹ cũng “trầy vi tróc vẩy” nặng “tán gia bại sản” như chơi. Những người chấp nhận “chơi” với tín dụng đen đều biết bảy tám phần rủi, hai ba phần may còn sống sót vì lãi suất cắt cổ nhưng không còn cách nào khác nên đành chấp nhận... “Lệ” của tín dụng đen luôn luôn “cắt” lại thấp nhất là 2% tổng số tiền vay (nếu vay ngân hàng), tối thiểu là 3 triệu đồng và không cho vay dưới 100 triệu. Còn vay nóng thì ngoài lãi suất cắt cổ còn phải “cắt” lại 4- 6% tổng số. Để bảo toàn vốn, tín dụng đen thường chỉ nhận thế chấp nhà, đất (giải ngân cao lắm 50% giá trị thật) hoặc xe hơi (chỉ 20-30% giá mua), nhà xưởng (ít khi quá 50% giá thị trường)...
Tuy đấn nay đã có nhiều cảnh báo từ phía cơ quan chức năng, nhiều vụ thanh toán do mâu thuẫn giữa con nợ và chủ nợ liên quan đến hoạt động tín dụng đen nhưng thực trạng này vẫn diễn ra nhức nhối. Sợ nhưng con nợ vẫn cần.
Nha Trang- Thu Hằng