Nhiều chuyên gia lao động khẳng định nếu các doanh nghiệp không mạnh tay thay đổi chế độ đãi ngộ lao động sẽ rất khó cải thiện tình trạng "chảy máu" lao động và không thể có một đội ngũ lao động lành nghề ổn định.
Những chiêu mua lại lao động
Trong ba tháng gần đây, nhiều doanh nghiệp không chỉ ở hai thành phố lớn là TP HCM và Hà Nội đã phải đôn đáo kiếm lao động để phục vụ cho sản xuất. Đây cũng là quy luật của thị trường lao động hằng năm. Tuy nhiên, điều khác biệt trong năm nay là không chỉ nhân sự cấp cao, mà công nhân kỹ thuật, lao động phổ thông, thời vụ cũng rất khan hiếm. Sàn giao dịch việc làm Hà Nội trong 4 tháng trở lại đây, ngoài các chỉ tiêu tuyển lao động trình độ cao đẳng, đại học, mật độ các doanh nghiệp "săn" lao động có nghề và lao động phổ thông dày đặc.
Trong cơn sốt lao động ở các KCN, đã xuất hiện tình trạng mua bán lao động giữa các doanh nghiệp. Một số cán bộ nhân sự ở một số doanh nghiệp KCN Phố Nối A (Hưng Yên) cho biết, họ đã nhận được lời đề nghị của nhiều doanh nghiệp trong ngành dệt may mua lại số lao động mà công ty mới tuyển vào làm việc trong 2, 3 tháng. Thời gian làm việc này đủ để người lao động làm quen với công việc. Thành công, cán bộ nhân sự sẽ được "boa" một khoản tiền, đồng thời các lao động sẽ được hưởng mức lương cao hơn doanh nghiệp cũ đang chi trả.
Tuy nhiên đây chỉ là phản ánh của nội bộ một số doanh nghiệp nhưng sự móc nối của cán bộ nhân sự giữa các công ty trong việc mua lại lao động cùng với cách tuyển lao động kiểu thời vụ "ăn xổi ở thì" của doanh nghiệp như hiện nay thì chỉ có doanh nghiệp chịu thiệt đơn, thiệt kép.
Sôi động thị trường lao động tự do
Trái ngược với không khí ảm đạm của thị trường lao động ở KCN, thị trường lao động tự do lại đang rất sôi động. Người lao động đang có xu hướng lập thành những nhóm lao động nhỏ lẻ, tập trung làm thuê khoán cho các đơn vị, cơ sở sản xuất trong một thời gian theo một đơn hàng nhất định rồi rút quân, tìm nơi làm việc khác.
Với hình thức lao động này, người lao động có được lợi thế có thể thu được một khoản tiền rồi nghỉ, không bị ràng buộc, bó buộc thời gian và kỷ luật của doanh nghiệp. Thực trạng này đang tạo ra một hiệu ứng: doanh nghiệp thiếu lao động, khó gây dựng được một đội ngũ công nhân ổn định, tạo ra một đội ngũ lao động đi làm thuê, chất lượng lao động ngày một kém đi.
Thời điểm này, chợ lao động tự do tại các điểm đầu cầu như Long Biên, Chương Dương…, các tụ điểm lao động ngoại tỉnh hay tập trung chờ việc lúc nào cũng tấp nập. Rõ ràng, đã qua thời kỳ người lao động chấp nhận làm việc không điều kiện mà họ đã nhận thức rõ giá trị sức lao động của mình.
Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp, nhất là trong lĩnh vực dệt may, xây dựng, giầy da… đang dùng người theo kiểu vắt kiệt sức lao động, không coi trọng việc nâng cao tay nghề, nâng lương cho lao động. Lương công nhân không đủ trang trải mức sống tối thiểu, không có cơ hội tham gia vào các hoạt động vui chơi, giải trí… làm sao khiến họ gắn bó lâu dài?
Điểm qua các sàn giao dịch việc làm tại thời điểm khan hiếm lao động, mặt bằng thu nhập chung mà các doanh nghiệp đưa ra vẫn chưa có sự bứt phá, hiếm hoi mới có doanh nghiệp chấp nhận trả 1,5 triệu đồng/tháng. Còn lại chỉ ở mức từ 800 nghìn đến 1,3 triệu đồng/tháng.
Thực tế thị trường lao động cuối năm đang đặt ra nhiều vấn đề xã hội liên quan đến đời sống của hàng chục triệu người lao động và sự phát triển của doanh nghiệp. Đã đến lúc, Bộ LĐ-TB&XH và các Bộ, ngành liên quan cần có sự giám sát chặt chẽ việc thực hiện Luật Lao động của doanh nghiệp, đồng thời có chính sách về tiền lương, điều kiện làm việc, điều kiện ăn ở, chăm sóc sức khỏe và hướng phát triển cho lao động để họ có thể ổn định cuộc sống, yên tâm gắn bó với doanh nghiệp