Thác lẩn khuất trong vùng rừng rậm rạp thuộc thôn Túy Sơn, Xuân Thọ, cách trung tâm TP Đà Lạt gần 15km. Đường xuống thác gập ghềnh, hiểm trở bởi một bên là núi đá sừng sững còn bên kia là vực sâu thăm thẳm.
Sau khi chinh phục nhiều khúc quanh gấp khúc để đến một thung lũng hẹp, sâu hun hút, chợt nghe chuỗi âm thanh rùng rợn. Giữa rừng đại ngàn thâm u, khói sương mờ ảo, âm thanh ấy khiến tôi chồn chân nhưng rồi cảm thấy thú vị khi phát hiện đó chỉ là tiếng thác đổ.
Nước từ thác chính (cao 20m) đổ xuống cái hồ xinh xắn rồi tiếp tục chảy qua 7 tầng thác phía dưới, mỗi tầng cao chừng 4m; Dòng nước tuôn ào ạt dội xuống ghềnh đá tung bọt trắng xóa và tiếng thác va vào đá phát ra âm thanh như tiếng cọp gầm vang xa cả ngàn mét.
Men theo con suối phía dưới ngọn đồi, chúng tôi nhìn thấy một hang đá thiên tạo rộng chừng 40m², có 3 ngăn, 1 ngách và 2 miệng hang. Các già làng người Cill kể rằng, mấy chục năm trước, từng có con cọp ba chân hung dữ độc chiếm cái hang này nên người bản địa lấy tên Hang Cọp đặt cho thác.
Không ai dám đi ngang qua miệng hang cho tới ngày chàng dũng sĩ của buôn làng dùng tên tẩm thuốc độc bắn xuyên qua dòng thác trúng chân cọp, khiến nó chạy vào rừng sâu và chết mất xác.
Cái hang cọp từng khiến nhiều người khiếp vía trở thành điểm đến hấp dẫn trong các tour du lịch sinh thái, mạo hiểm.
Nhà Đà Lạt học Nguyễn Hữu Tranh cho chúng tôi xem một đoạn trong hồi ký của bác sĩ A. Yersin viết về chuyến thám hiểm Đà Lạt (năm 1893) để chứng minh rằng hổ Đông Dương từng là nỗi ám ảnh không chỉ của người dân bản địa:
"…Một con cọp cố vồ lấy con ngựa của tôi đứng ngay trong hàng rào của trại. Anh thợ săn người Việt mà tôi để lại ở Rioung tổ chức chiến đấu. Anh ta bắn bị thương con cọp. Con thú dữ này, trong khi chạy trốn đã vồ hai người Thượng bị thương nặng".
Cũng theo cụ Tranh, câu chuyện ông Canivey (người Pháp) bị cọp vồ là nỗi kinh hoàng của những người nơi đây vào những năm đầu của thế kỷ XX. Hôm ấy, cách nhà không xa, vợ chồng ông Canivey thấy một con cọp ở bìa rừng. Một người lính xách súng cùng ông đuổi theo.
Xuyên qua cành cây, bà Canivey thấy con cọp dùng hai chân trước vồ vào vai của chồng bà và ngậm khẩu súng. Người lính tiến gần lại và nổ súng vào đầu con cọp. Con vật rống lên và ngã quỵ xuống đất. Bà Canivey chạy đến, thấy chồng bà máu me đầy mình. Ông Canivey gắng sức đi bộ về nhà nhưng lúc bấy giờ không có bác sĩ nên ông phải nằm mê man mấy ngày liền. Từ đó vợ ông rất hãi hùng khi nghe cọp gầm về đêm.
Cũng vào thời điểm đó (năm 1901), kỹ sư A. André - Thanh tra Nông nghiệp, Trạm trưởng Nông nghiệp Lang Biang, cũng từng có văn bản báo cáo: "Tôi mang từ Phan Rang lên 10 con cừu, trong đó có một con cừu đực. Số cừu này là giống lai giữa cừu Ấn Độ và cừu Trung Hoa cho một loại len dài nhưng thô.
Đàn cừu đã trải qua mùa khô và một phần của mùa mưa. Đến ngày 18-7 có tất cả 19 con. Rất tiếc một con cọp đã lẻn vào chuồng trong đêm tối và vồ mất 14 con. Tuy nhiên, 5 con sống sót còn hình dáng tốt và tôi nghĩ có khả năng nuôi cừu trên qui mô lớn vì trừ tai họa này, không con thú nào mắc bệnh cả. Khí hậu và đồng cỏ hình như rất thích hợp".
"Cọp và beo rất nhiều trong khắp vùng. Cọp là chuyện thường ngày, không phải là chuyện vui đùa mà là một thực tế đáng lo ngại. Chó, ngựa, nhiều người giúp việc, nhiều người bưu trạm đã bị cọp vồ; nhiều người Âu cũng cùng chung số phận" - Nhà sinh vật học người Pháp P. Duclaux đã nhận xét như thế khi ông cưỡi ngựa từ Phan Rang lên Đà Lạt vào năm 1908.
"Vùng quanh Đà Lạt vốn là một trong những vùng đất săn bắn tuyệt vời nhất ở châu Á, có thể so sánh với một vài vùng ở Tây Phi. Đây là quê hương của cọp và bò rừng. Người Thượng và những tay thợ săn có thể dùng mồi và súng săn hạ sát nhiều con cọp trong một ngày" - cụ Tranh nói như đúc kết và cho chúng tôi xem tấm ảnh bốn chàng trai lực lưỡng khiêng con cọp khủng: Cao 1,05 m và dài tới 1,9 m săn được ở Đà Lạt.
Cọp thường sống ở những vùng rộng lớn, cây cối um tùm, rậm rạp trong khi tình trạng đốt rừng làm rẫy, chặt phá rừng để lấy gỗ ngày càng khốc liệt đã hủy hoại môi trường sống của chúng. Đã thế, những cuộc tàn sát động vật hoang dã của giới thợ săn đã khiến loài cọp gần như bị tuyệt chủng ở ngay xứ sở của mình.
Từng có ý kiến cho rằng nên đưa chúa tể sơn lâm ra khỏi danh sách động vật hoang dã tại Đà Lạt và những huyện lân cận (VQG), thế nhưng những năm gần đây, cọp bất ngờ xuất hiện trở lại.
Phó Giám đốc Vườn Quốc gia Bidoup - Núi Bà, Đỗ Mạnh Hùng, cho biết cọp đã xuất hiện ở những trảng cỏ trong rừng sâu thuộc xã Đinh K'Nớ (huyện Lạc Dương) - nơi những bầy nai sinh sống.
"Dân và nhân viên Hạt Kiểm lâm Lạc Dương đã tận mắt nhìn thấy cọp. Bản thân tôi phát hiện dấu chân cọp trong những cánh rừng hoặc trên những trảng cỏ rộng lớn đi cả buổi không hết, gần bờ sông K'Rông Nô, giáp ranh giữa các huyện Lạc Dương và Đam Rông" - Trưởng phòng Bảo tồn Chi cục Kiểm lâm Lâm Đồng Trịnh Thị Truyền - người từng bám đất bám rừng kiên trì đấu tranh với lâm tặc suốt 15 năm ròng tại Lạc Dương, được đồng nghiệp đặt biệt danh nữ chúa rừng xanh, nói.
Những ngày trung tuần tháng 3 này, trao đổi với chúng tôi, ông Bon Niêng Ha Liêng (Chủ tịch UBND xã Đưng K'Nớ), cho hay: "Năm 2009, khi vào VQG Bidoup - Núi Bà tìm kiếm hoa phong lan, một người trong xã đã nhìn thấy dấu chân cọp. Cách đây vài năm, có người còn phát hiện một con cọp đực cao 60cm, dài khoảng 1,2m và nặng chừng 60kg tại TK 28 thuộc địa bàn xã Đưng K'Nớ".
