Khai thác đá ở Thủy Nguyên : Nỗi lo an toàn

Nhân dân - 10/04/2011 18:21

Khai thac da o Thuy Nguyen : Noi lo an toan

NDĐT - Hai năm trở lại đây, với sự quyết liệt của chính quyền huyện Thủy Nguyên và TP Hải Phòng, việc khai thác khoáng sản từng bước đi vào nền nếp. Tình trạng khai thác khoáng sản trái phép tràn lan, gây bức xúc trong dư luận đã cơ bản được khắc phục. Tuy nhiên, nỗi lo về an toàn lao động trong khai thác đá vẫn còn đó.

Nguy hiểm luôn rình rập

Sau vụ tai nạn lao động nghiêm trọng tại mỏ đá Lèn Cờ (huyện Yên Thành, Nghệ An), chúng tôi có cuộc khảo sát tại huyện Thủy Nguyên (TP Hải Phòng) - địa phương có nhiều mỏ khai thác đá lớn của thành phố Cảng. Theo ước tính trên địa bàn huyện có trữ lượng tới 380 triệu m3 đá vôi, 33 triệu m3 si-líc và 360 triệu m3 sét. Đá vôi phân bố ở 112 điểm núi trên địa bàn các xã: Minh Tân, Lưu Kỳ, Liên Khê. Lại Xuân, An Sơn, Kỳ Sơn, Gia Đức và thị trấn Minh Đức; si- líc hoạt tính ở các điểm đồi Pháp Cổ, Phi Liệt (thuộc xã Lại Xuân), Thành Dền, Quỳ Khê, Điệu Tú (xã Liên Khê). Lắc lư trên chiếc xe ô tô gầm cao nhưng đã cũ kỹ và điều hòa đã hỏng, có lẽ vì thế mà nó có biệt danh là “xe tăng” của một đồng nghiệp, chúng tôi lặn lội vào các mỏ đá.

Chúng tôi đến xã Lại Xuân - một trọng điểm khai thác đá của Thủy Nguyên chứng kiến cảnh khai thác đá tại các mỏ ở đây. Bắt đầu vào khu vực có các điểm khai thác đá, đường bị băm nát, càng gập ghềnh, khó đi hơn và liên tục phải tránh những đoàn xe tải chở đá chạy rầm rập suốt ngày. Cây cối hai bên đường cằn cỗi, không có màu xanh do bị phủ một màu bạc trắng của bụi đá. Trời nóng, cửa kính đóng kín nhưng vẫn có cảm giác bị bụi xộc vào mắt, vào miệng. Trên các khu vực Thung Doãn, núi Hàn núi Vang, núi Đá Rang, núi Trượt, núi Trại Sơn, Thái Bảo... luôn ầm ào tiếng khoan, tiếng ô tô, máy xúc, máy đào tấp nập trộn lẫn tiếng lục khục, ken két của đá va đập, vỡ vụ nghe đến rợn người từ những chiếc máy xay đá.

Cả xã Lại Xuân có khoảng 3000 lao động làm nghề khai thác, chế biến đá. Nghề khai thác, chế biến đá đã trở thành nghề truyền thống của địa phương này. Trước kia, người dân ở đây phần lớn là xã viên của HTX Quyết Tiến chuyên nghề khai thác, chế biến vật liệu xây dựng (VLXD). Nhưng từ năm 2005, khi nhà nước tăng cường công tác quản lý khoáng sản thì HTX không được cấp phép khai thác, người lao động không có việc làm tại HTX đành tìm cách khai thác trái phép (thổ phỉ) để sinh sống. Nghề khai thác đá nuôi sống con người, nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro, nguy hiểm. nhất là đối với những lao động thời vụ, lao động thiếu kinh nghiệm, kỹ thuật và thiết bị khai thác đá.

Tình trạng này xuất phát từ công nghệ sản xuất lạc hậu, phần lớn công đoạn sản xuất vẫn sử dụng sức người là chính. Tại các khu vực mỏ khai thác đá ở các xã Lưu Kỳ, Lại Xuân, An Sơn... phương pháp khai thác bán thủ công, thủ công vẫn chiếm phổ biến. Tại đây, để khoan các lỗ mìn, công nhân vẫn sử dụng hệ thống khoan tay chạy bằng khí nén bóc theo vách núi một cách tùy tiện, không theo quy hoạch cụ thể nào.

Trong khi đó, theo quy trình kỹ thuật, bảo đảm an toàn lao động, nhà sản xuất phải khai thác theo kiểu 'cắt tầng, phân lớp', nghĩa là phải làm từ trên đỉnh xuống dần đến chân núi.Mỗi tầng khai thác phải 'bạt' rộng ra, bóc hết lớp đá này mới đến lớp khác. Làm theo quy trình này thì bảo đảm an toàn, nhưng suất đầu tư trên một đơn vị sản phẩm hàng hóa cao, sản lượng khai thác không nhiều, năng suất không cao, lợi nhuận của chủ đầu tư thấp...

Để giảm chi phí, tăng lợi nhuận, thay vì khai thác từ trên cao xuống thấp, các chủ đầu tư thường chọn cách khai thác từ dưới chân núi đá lên. Khoan lỗ, đặt mìn, cho nổ, tạo ra các 'hàm ếch' và thuê lao động thủ công thời vụ để ra hàng. Hình ảnh nhiều ngọn núi bị xẻ làm đôi, làm ba … thường gặp ở các mỏ đá trên dãy núi thuộc xã Lại Xuân, An Sơn, Lưu Kỳ. Cách khai thác này khiến người lao động đối diện với nguy cơ xảy ra tai nạn lao động.

Thực tế nhiều năm qua trên địa bàn Thủy Nguyên đã xảy ra những tai nạn lao động ở mỏ khai thác đá. Ngay cuối năm 2010, tại xã Lại Xuân cũng đã xảy ra vụ sạt lở đá làm bốn người bị thiệt mạng. Có xóm trong xã có tới 30% phụ nữ rơi vào cảnh góa bụa do tai nạn từ khai thác, chế biến đá. Có người còn ví von một cách đau xót là xóm “sáng đi thẳng, chiều về ngang” (ý nói người sáng còn đi làm đá, nhưng chiều phải khênh về bằng cáng)...

Chúng tôi lại tiếp tục hành trình trên những con đường rải toàn đá đầy những “ổ trâu, ổ voi” và lầm bụi trắng giăng như sương mù để lên khu vực núi Ba Đồng (núi Đao) ở thôn Bạch Đằng, xã Lưu Kỳ, nơi Công ty TNHH đầu tư khoáng sản Tâm Phúc Thịnh được cấp phép hoạt động từ đầu năm 2008. Công ty mới đi vào hoạt động hơn hai năm, nhưng chính quyền xã phải giải quyết hàng chục đơn kiến nghị của dân về việc khai thác đá làm ảnh hưởng tới sản xuất và đời sống người dân. Dưới chân núi Ba Đồng, từng dãy máy nén khí chạy ầm ầm, lưng chừng núi, hàng chục người đang “đánh đu” trên mỏm đá chênh vênh cùng với sợi dây cáp treo được giăng mắc nhằng nhịt lên đỉnh núi. Bằng mắt thường, quan sát kỹ mới thấy những chấm xanh đen đang cặm cụi di mũi khoan vào lòng đá, mặc cho đá lăn, núi có thể lở xuống bất cứ lúc nào...

Ông Lại Đức Long, Trưởng phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Thủy Nguyên cho biết, hiện tại huyện có 25 doanh nghiệp có giấy phép (còn thời hạn) khai thác khoáng sản trên địa bàn. Trong đó, Công ty xi măng Phúc Sơn, xi măng Chinfon, xi măng Hải Phòng là những đơn vị khai thác mỏ có quy mô công nghiệp với các thiết bị khai thác mỏ đồng bộ, hiện đại và thực hiện theo quy trình khai thác an toàn. Các đơn vị còn lại có quy mô khai thác nhỏ và khai thác tận thu bằng hình thức bán cơ giới và thủ công.

Một số đơn vị cũng thực hiện tập huấn an toàn lao động, kiểm soát vật liệu nổ, trang bị bảo hộ lao động, nhưng cũng còn khá nhiều đơn vị chưa quan tâm đến vấn đề này, nhất là không tuân thủ quy trình khai thác mỏ an toàn. Có những đơn vị được cấp phép khai thác mỏ, nhưng thực chất chỉ có tên gọi và mấy người quản lý, còn lao động lại thuê người địa phương và lao động thời vụ ở các tỉnh khác. Bên cạnh đó, nạn khai thác đá “thổ phỉ” vẫn diễn ra, tuy không nhiều và quy mô như những năm trước. Những yếu tố đó đang tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn trong khai thác đá ở Thủy Nguyên.

Cần kiên quyết lập lại trật tự trong khai thác khoáng sản

Trong hơn một năm trở lại đây, Thủy Nguyên đã cố gắng tăng cường công tác quản lý nhà nước về khai thác khoáng sản. Huyện ủy có hẳn một nghị quyết chuyên đề về vấn đề này. Huyện cũng đã thành lập đoàn kiểm tra liên ngành để kiểm tra, xử lý, ngăn chặn nạn khai thác đá “thổ phỉ”, nhắc nhở các đơn vị thực hiện nghiêm túc quy trình khai thác và thực hiện các quy định về an toàn trong sản xuất, khai thác đá. Thậm chí, UBND huyện còn giao trách nhiệm cá nhân và hình thức kỷ luật đối với lãnh đạo chủ chốt các xã nếu để xảy ra tình trạng khai thác đá trái phép. Chỉ tính riêng trong năm 2010, huyện đã xử lý 25 vụ khai thác khoáng sản trái phép, xử lý phạt hàng trăm triệu đồng và tịch thu nhiều máy móc, thiết bị vi phạm... Nhưng cũng chỉ góp phần hạn chế nguy cơ xảy ra tai nạn lao động mà thôi.

Theo Chủ tịch UBND huyện Thủy Nguyên Nguyễn Trần Lanh, việc cấp phép còn chồng lấn giữa các doanh nghiệp, phát sinh tranh chấp nhiều; việc kiểm tra, giám sát sau cấp phép còn buông lỏng; sự phối hợp giữa các ngành với địa phương trong quy hoạch, quản lý khai thác thiếu chặt chẽ. Tại khu vực mỏ, môi trường sống ô nhiễm, đường giao thông bị xuống cấp. Nhiều doanh nghiệp chỉ “chăm lo” khai thác, tìm kiếm lợi nhuận tối đa mà không quan tâm đến an toàn lao động, phục hồi môi trường, hạ tầng giao thông, đóng góp cho ngân sách nhà nước bằng việc nộp thuế tài nguyên và phí bảo vệ môi trường theo quy định của pháp luật; hoặc có thu cũng thấp hơn nhiều so với khối lượng thực tế. Mặt khác, lượng đá vôi trên địa bàn không phải là lớn, nhưng lại quy hoạch tới sáu nhà máy xi măng trên địa bàn khiến nguy cơ cảnh quan, môi trường và các điểm di tích khu vực núi bị xâm hại rất lớn, tạo sự cạnh tranh quyết liệt trong khai thác nguyên liệu và tạo điều kiện tiếp tay cho nạn khai thác “thổ phỉ”...

Tình trạng mất an toàn lao động tại các mỏ đá đã được dư luận báo động từ lâu, nhưng đến nay vẫn chưa có giải pháp hữu hiệu nào ngăn chặn chúng. Người lao động tại các mỏ đá thiếu kiến thức về an toàn lao động, hoặc vì “miếng cơm, manh áo” mà coi thường hiểm nguy đã là một lẽ, nhưng những người sử dụng lao động cũng là đáng trách bởi sự vô tình, vô cảm, vì lợi nhuận mà bất chấp sự an nguy của con người trong lao động. Đây là những hành động cần được lên án và xử lý nghiêm.

Đã đến lúc TP Hải Phòng cần rà soát, kiểm tra, đánh giá lại những dự án khai thác chế biến khoáng sản trên địa bàn huyện Thủy Nguyên, xử lý dứt điểm những vướng mắc, tranh chấp về địa điểm khai thác giữa các doanh nghiệp, kiên quyết thu hồi dự án khoáng sản không bảo đảm yêu cầu. Thành phố và các ngành chức năng cũng cần xây dựng được tiêu chí doanh nghiệp được phép khai thác khoáng sản trên dịa bàn phải bảo đảm tính quy mô công nghiệp và hiện đại, bảo đảm yêu cầu về công nghệ, kỹ thuật khai thác, đội ngũ công nhân, kỹ sư, đáp ứng đủ yêu cầu thuê đất mỏ, thuê đất trong bán kính khai thác an toàn, cam kết trách nhiệm bằng tài chính về bảo vệ môi trường và hoàn nguyên sau khai thác... Mặt khác cần tăng cường bảo đảm an toàn khai thác, thường xuyên kiểm tra, kiểm soát thiết kế, kỹ thuật, quy trình khai thác khoáng sản đối các doanh nghiệp được cấp phép... Có như vậy việc khai thác tài nguyên khoáng sản vừa được quản lý chặt chẽ, có nền nếp, theo đúng quy hoạch, không bị lãng phí, bảo đảm an toàn tính mạng người lao động, tăng thu cho ngân sách và khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường hiện nay.

Tin mới