Đường cao tốc thiếu đủ thứ
Đường cao tốc TPHCM - Trung Lương có tổng kinh phí đầu tư 9.884 tỷ đồng, tổng chiều dài 61,8km, trong đó: 39,8km cao tốc và 22km tuyến nối. Tuyến đường này đi qua địa bàn TPHCM, Long An và Tiền Giang, điểm đầu là nút giao thông Chợ Đệm (huyện Bình Chánh, TPHCM) và điểm cuối là nút giao Thân Cửu Nghĩa (huyện Châu Thành, Tiền Giang). Đường cho phép xe ôtô lưu thông ở hai chiều riêng biệt. Vận tốc của xe lưu thông trên đường được Bộ Giao thông - Vận tải (GTVT) quy định: Làn đường cạnh dải phân cách tốc độ tối đa 100km/giờ, tốc độ tối thiểu 60km/giờ; xe chạy cạnh làn dừng xe khẩn cấp tốc độ tối đa 80km/giờ, tốc độ tối thiểu 50km/giờ. Các loại phương tiện có thiết kế nhỏ hơn 70km/giờ, xe gắn máy, xe thô sơ, người đi bộ, xe môtô 2 - 3 bánh không được phép lưu thông.
Là đường cao tốc đầu tiên được ứng dụng công nghệ tiên tiến, hiện đại nhất hiện nay nhưng sau hơn bốn tháng đưa vào sử dụng, hệ thống biển báo hiệu, đèn chiếu sáng của tuyến cao tốc TPHCM - Trung Lương vẫn chưa hoàn thiện. Đây là một trong những nguyên nhân góp phần dẫn đến những vụ tai nạn, sự cố của phương tiện lưu thông trên đường. Tiếp xúc với cánh tài xế thường đi cung đường này, chúng tôi ghi nhận được không ít bức xúc. Đường cao tốc TPHCM - Trung Lương đi vào hoạt động, các bác tài hết sức háo hức vì từ nay có chỗ để đạp ga thoải mái chứ không như các tuyến quốc lộ khác vừa mới nhấn ga đã sợ bị bắn “tốc độ”. Tuy nhiên họ đã bị dội ngay gáo nước lạnh khi hàng loạt sự cố xảy do không làm chủ tốc độ, phương tiện hỏng hóc vì không đảm bảo kỹ thuật... Anh Trương Vịnh (ngụ quận Bình Tân), tài xế thường xuyên lưu thông trên tuyến đường này, cho biết, mặt đường cao tốc có những chỗ gồ ghề, mấp mô và một số điểm có dấu hiệu lún, khi xe chạy tốc độ cao ở những vị trí này như bay trên không, trường hợp tài xế hoảng sợ đạp thắng gấp thì lật xe còn nếu không thì dễ húc đuôi xe khác. Cũng theo anh Vịnh, cánh tài xế sợ nhất là chạy từ miền Tây về thành phố vào ban đêm. Chạy trên một đoạn đường dài phải xử lý nhiều tình huống bất trắc cho nên đến đường cao tốc hầu như bác tài nào cũng “vít ga” thoải mái. Đường thoáng, không phải căng thẳng như bình thường nên không ít bác tài rơi vào tình trạng “ngủ trong tiềm thức”. Khi tông vào xe phía trước, họ chợt tỉnh ngủ thì không còn gì nữa. Vụ tai nạn xảy ra vào lúc 2 giờ 50 ngày 17-5-2010, làm 2 người chết tại chỗ, 4 người bị thương nặng bước đầu được xác định là có thể do lái xe ngủ gật. Các tuyến đường khác có gờ giảm tốc nên bác tài nào lỡ ngủ, bị dằn xóc là tỉnh ngay.
Liên quan đến cơ sở hạ tầng của tuyến đường, anh Trần Thanh Tùng, một lái xe ở Cà Mau kể, trước đây ở Km49 (còn được gọi là khúc cua tử thần) không treo biển hạn chế tốc độ, tài xế đang chạy với vận tốc 100 km/giờ khi phát hiện biển báo hiệu đường cong, dù không tiếp tục đạp ga thì vận tốc đến nơi cũng còn tới 80km/giờ, nhiều xe đã húc vào tôn chắn sóng, thậm chí bay xuống ruộng. Ngày 5-2, xe tải BS: 65K-5243 bị lật ngay khúc cua, nguyên nhân do xe chở quá tải, tài xế không làm chủ tốc độ, va vào tôn chắn sóng. Ngày 13-4, xe container BS: 53R-0578 khi vào khúc cua cũng bị lật nhào xuống ruộng... Sau khi hàng loạt vụ tai nạn xảy ra, trên đường đã có treo biển hạn chế tốc độ 80km/giờ. Tuy nhiên, biển báo này không hợp lý bởi vận tốc vào cua như thế là quá lớn. Nhiều bác tài nói đùa: “Vô cua mà chạy 80km/giờ thì bằng chạy luôn ra nghĩa địa”. Thời gian gần đây, chúng tôi đi khảo sát, thấy biển báo trên được thay bằng biển báo hạn chế tốc độ 60km/giờ. Được biết sự thay đổi này là do Công an tỉnh Tiền Giang đề nghị. Có quy định về vận tốc xe lưu thông trên đường nhưng biển báo vận tốc không nằm trên cao như thường thấy mà được kẻ xuống mặt đường. Không hiểu mấy bác tài làm sao kịp nhìn khi đang nhấn ga cả trăm cây số một giờ. Anh Tâm, một Việt kiều Mỹ bảo chúng tôi: “Chỉ ở nước mình mới có biển báo kiểu này”.
Hệ thống biển báo không đầy đủ gây khó dễ cho cánh tài xế và cho cả lực lượng chức năng khi xử phạt những trường hợp vi phạm. Cục CSGTĐB-ĐS đã nhiều lần làm văn bản gửi Bộ GTVT nhưng đến nay mọi chuyện vẫn dậm chân tại chỗ.
Tình trạng kỹ thuật xe cũng góp phần gây tai nạn
Theo số liệu thống kê của Trung tâm Quản lý đường cao tốc, từ khi tuyến đường được thông xe kỹ thuật, đến nay đã có trên 500 sự cố phải cứu hộ. Các sự cố thường là nổ vỏ xe và xe chết máy trên đường. Thống kê của các cơ quan chức năng cho thấy nguyên nhân phần lớn là do xe chở quá tải, vỏ xe cũ, tài xế lái xe tốc độ cao trong khi xe không đảm bảo về mặt kỹ thuật... Tuyến đường này được thiết kế cho xe chạy với vận tốc tối đa 120km/giờ nhưng thực tế, nhiều tài xế chạy với tốc độ hơn 120km, thậm chí 150km/giờ. Xe không được duy tu bảo dưỡng thường xuyên lại chạy với tốc độ cao, có khi còn chở quá tải... nên gặp sự cố là điều hiển nhiên. Ông Ngô Ngọc Sơn, Phó phòng Kiểm định xe cơ giới - Cục Đăng kiểm Việt Nam cho rằng công tác bảo dưỡng định kỳ phương tiện của các tài xế dường như bị “bỏ quên”, như xe chạy bao nhiêu cây số phải vào tiểu tu, trung tu, đại tu. Do vậy, sự cố xảy ra trên đường cao tốc có nguyên nhân từ việc chủ xe không thực hiện việc bảo dưỡng, kiểm tra định kỳ thường xuyên xe của mình. Khi chạy xe trên đường cao tốc, những khuyết điểm trên mới bộc lộ. Vì vậy, người sử dụng xe cần thay đổi tư duy là phải bảo dưỡng thường xuyên, trước khi xe lăn bánh cần kiểm tra lốp xe, đèn còi, bình ắc quy, bình nước xem còn hay không. Ông Sơn giải thích, sự cố trên đường cao tốc phần lớn do nổ lốp, sôi bình nước làm chết máy; ví dụ sôi nước có nhiều lý do như thiếu nước trong bình, dây cu-roa làm mát quá căng hoặc chùng, hay như lốp xe để trong kho quá sáu năm mà không sử dụng phải hủy, chạy từ 80 - 100 nghìn kilômét phải thay thế, lốp xe phải bơm đúng áp suất quy định... Nếu không khi chạy xe trên đường cao tốc với tốc độ cao, thời gian dài sẽ không tránh khỏi sự cố.
Trên thế giới, các tuyến đường cao tốc luôn được quản lý và điều hành hết sức chặt chẽ, công tác bảo trì giám định xe cũng rất được coi trọng. Thiết nghĩ, khi xây dựng và đưa đường cao tốc vào sử dụng, các cơ quan chức năng trong nước cần phải có phương án điều hành, quản lý phù hợp để khai thác tính ưu việt của đường cao tốc nhưng phải đảm bảo an toàn cho người tham gia lưu thông. Không thể lấy lý do khai thác tạm rồi để quá nhiều vấn đề tồn tại, thiếu sót như hiện nay.