Hành khách đón xe buýt tại trạm điều hành trung tâm Q.1. (LĐ) -
Kinh doanh xe buýt không còn hấp dẫn
Từ năm 2008 đến nay, phần lớn các đơn vị vận tải hoạt động kinh doanh xe buýt trên địa bàn thành phố đều lâm vào cảnh thua lỗ từ vài tỉ cho đến hàng chục tỉ đồng. Dẫn đầu danh sách là Liên hiệp HTX vận tải thành phố với tiền lỗ trên 50 tỉ đồng (từ năm 2008 đến nay), Cty xe khách Sài Gòn năm 2008 lỗ 12 tỉ đồng...
Theo phản ánh từ các đơn vị vận tải xe buýt, trong khi giá nhiên liệu, phụ tùng thay thế trong những năm gần đây có sự biến động thì thành phố vẫn giữ đơn giá tính trợ giá từ năm 2003. Hiện tuy các đơn vị vận tải được tính trợ giá theo đơn giá tạm tính – tức có cao hơn chút ít đơn giá 2003 - nhưng vẫn thấp hơn chi phí thực tế các đơn vị vận tải bỏ ra khoảng 18%. Hoạt động thua lỗ, nhiều xã viên không đủ khả năng trả nợ vay ngân hàng, không tiền nâng cấp duy tu để mặc xe hỏng, xuống cấp, không ít trường hợp thua lỗ nặng phải bán xe...
Theo Liên hiệp HTX vận tải thành phố (đơn vị có 653 xe buýt), với tình hình hoạt động kinh doanh thu không đủ chi hiện nay, cứ mỗi lần nhiên liệu điều chỉnh tăng giá là mỗi lần xã viên rơi vào khủng hoảng. Phần lớn các xã viên thường không có “của ăn của để”, trong khi đợi để được thành phố bổ sung chi phí phần chênh lệch phải mất thời gian dài, do đó xã viên buộc phải chạy nợ để bù đắp hoặc phải ngừng chạy.
Chính hoạt động kinh doanh xe buýt mất dần tính hấp dẫn, nên mới đây khi ngành GTVT tổ chức đấu thầu 4 luồng tuyến xe buýt, và dù đã gia hạn thời gian, vẫn vắng bóng các đơn vị vận tải xe buýt tham gia.
Trợ giá quá sức với ngân sách
Vừa qua, một số sở, ngành liên quan đã tính toán lại đơn giá tính trợ giá mới sát với thực tế, nhưng thành phố vẫn còn lưỡng lự chưa duyệt. Bởi vì, nếu đơn giá tính trợ giá mới được áp dụng thì đồng nghĩa số tiền ngân sách thành phố trợ giá cho xe buýt năm 2009 có thể lên đến hơn 800 tỉ đồng - tăng 200 tỉ đồng so với năm 2008. Những năm qua, tiền trợ giá cho xe buýt năm sau luôn cao hơn năm trước. Nếu năm 2002, tiền trợ giá chỉ 39,6 tỉ đồng, thì đến năm 2008, con số đó lên đến 610 tỉ đồng.
Có thể thấy, với số tiền trợ giá hơn 600 tỉ đồng mỗi năm dường như đã quá sức với ngân sách thành phố, nhưng xe buýt cũng mới đảm nhận 5,4% nhu cầu đi lại của người dân. Như vậy, để đạt mục tiêu 10% vào năm 2012 hay 25 – 30% vào năm 2020, số tiền trợ giá chắc chắn là con số khồng lồ và ngân sách thành phố khó có thể gánh nổi.
Cách đây nhiều năm, không ít ý kiến đề nghị thành phố cho quảng cáo bên ngoài thành xe buýt đang được một số tỉnh (Đồng Nai, Bình Dương, Long An) áp dụng hiệu quả, nhằm giảm bớt gánh nặng ngân sách. Ước tính của Sở GTVT, nếu cho quảng cáo trên hệ thống xe buýt hiện nay (khoảng 2.000 xe buýt loại từ 26-80 ghế), mỗi năm thu về 100 tỉ đồng. Dù vậy, đến nay thành phố vẫn không cho phép. Theo UBND TP, do phần lớn xe buýt thuộc sở hữu tư nhân nên ngân sách không thu được trọn vẹn số tiền quảng cáo (vì phải chia với chủ xe buýt); và cần làm rõ về nguồn thu 100 tỉ đồng mỗi năm. Với lý giải này của thành phố, xem ra thiếu tính thuyết phục.
Bởi thực tế, nhu cầu quảng cáo trên xe buýt tại TPHCM là có thật, và lâu nay các đơn vị vận tải đành tiếc nuối khi phải từ chối những khách hàng đặt vấn đề được quảng cáo, chỉ vì quy định ngặt nghèo do thành phố đặt ra...Hơn thế, cho dù ngân sách không thu trọn vẹn 100% số tiền từ quảng cáo, song trong điều kiện ngân sách eo hẹp, chắt chiu từng đồng một thì có thêm nguồn thu là điều hết sức cần thiết.
Cần nói thêm, suốt 7 năm qua, thành phố chưa khai thác được nguồn thu nào đáng kể từ hoạt động xe buýt, để giảm bớt gánh nặng cho ngân sách. Còn với đơn vị vận tải xe buýt, số tiền phân chia được từ quảng cáo cũng giúp họ có thêm nguồn kinh phí hoạt động, xoay xở những lúc “trở gió”, tái đầu tư phương tiện, nâng cao chất lượng phục vụ hành khách ngày một tốt hơn.
Chưa kể, nó còn tạo ra sức hấp dẫn đối với doanh nghiệp vận tải tham gia đầu tư mạnh vào lĩnh vực vận tải công cộng trên địa bàn.
Tính từ năm 2002 đến năm 2008, thành phố đã chi khoảng 2.400 tỉ đồng trợ giá cho xe buýt.
Cụ thể: Năm 2002: 39,6 tỉ đồng, năm 2003: 102 tỉ đồng, năm 2004: 208 tỉ đồng, năm 2005: 424 tỉ đồng, năm 2006: 486 tỉ đồng, năm 2007: 522 tỉ đồng, và năm 2008 là 610 tỉ đồng.
>> Xe buýt vẫn chưa là "cú hích" với người dân
>> Thanh Hóa: Bất cập trong vận hành xe buýt Trần Phan