Nhân hội nghị chống biến đổi khí hậu của Liên Hiệp Quốc tại Copenhagen, nhà khoa học Việt Nam từng có tên trong nhóm các nhà khoa học nghiên cứu về biến đổi khí hậu của Ủy ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC) đoạt giải Nobel Hòa bình 2007, đã dành cho Tuổi Trẻ một cuộc phỏng vấn.
- Ta đã nhìn thấy rõ biến đổi khí hậu là một vấn đề mang tính toàn cầu. Nguyên nhân là do không khí bề mặt trái đất tăng lên, băng ở hai cực tan ra, làm mực nước biển dâng lên, bão tố thay đổi cả về cường độ, tầng suất và hướng đi, gây ra hậu quả nặng nề trong 15 năm trở lại đây.
Việt Nam có hai khu vực miền đồng bằng thấp. Trong đó, khu vực đồng bằng sông Cửu Long có độ cao khoảng 1-3m và rõ ràng rất nhạy cảm với biến đổi khí hậu. Nước biển dâng lên, ảnh hưởng tới triều cường, độ nhiễm mặn tăng lên ảnh hưởng tới đất liền và trồng trọt chăn nuôi. Nếu bão đổ bộ lệch hướng thì sẽ gây rất nhiều tổn hại vì nhà cửa ở đây được xây rất đơn giản, thiệt hại không thể kiểm soát được.
Thống kê của tất cả các trạm quan trắc và số liệu quốc tế cho thấy trong 50 năm qua, mực nước biển tại Việt Nam đã dâng lên 20cm.
Thống kê của tất cả các trạm quan trắc và số liệu quốc tế cho thấy trong 50 năm qua, mực nước biển tại Việt Nam đã dâng lên 20cm. Theo báo cáo của Ủy ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC), trong 10 năm qua, mực nước biển dâng ở châu Á là 3,1cm, 10 năm trước là 2,4cm. Trung bình một thế kỷ tăng 30-50 cm. Nhưng trong thực tế, phải tính tới các yếu tố khác nữa, như tan băng kéo theo hiệu ứng khác, thì sẽ thấy tốc độ tăng về mực nước biển sẽ tăng lên rất nhanh, chứ không dừng lại ở đấy.
Thống kê của tất cả các trạm quan trắc và số liệu quốc tế cho thấy trong 50 năm qua, mực nước biển tại Việt Nam đã dâng lên 20cm.
Vì vậy, các kịch bản như nước biển dâng 70cm, hoặc 1m hoặc 1,5m đến cuối thế kỷ này là hoàn toàn có thể xảy ra. Tùy theo quá trình phát triển kinh tế xã hội và giảm khí thải nhà kính như thế nào. Có nhiều thứ khoa học không thể tiên đoán được, vì vẫn có một độ xác suất không chắc chắn, nhưng ta phải lường trước vấn đề xấu nhất. Ngay cả kịch bản lạc quan nhất là mực nước biển dâng 45-50cm mà nhiệt độ tăng lên chưa đến 20C, thì vẫn thấy nhiễm mặn, lụt úng cục bộ, triều cường kèm theo bão tại khu vực này. Ngay cả với kịch bản lạc quan nhất thì ảnh hưởng vẫn cực kỳ to lớn.
- Tôi đã nghiên cứu về môi trường và biến đổi khí hậu trong hơn 25 năm và cùng các đồng nghiệp quốc tế dành khoảng 4 năm cho nghiên cứu mà sau này nằm trong nghiên cứu của Ủy ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu của LHQ. Sự tàn phá của các thiên tai trong tương lai lớn hơn rất nhiều và vô cùng thảm khốc nếu tiến trình này không được chặn lại. Việt Nam nằm ở trung tâm bão lớn nhất của thế giới là trung tâm bão Thái Bình Dương, nên đây là hiểm họa lớn.
* Ông nhận định thế nào về các kịch bản tại Copenhagen vào ngày 18-12 đối với Việt Nam?
- Tại hội nghị thượng đỉnh Copenhagen lần này, kịch bản là trong bất kỳ trường hợp nào, dù lạc quan hay bi quan nhất thì Việt Nam vẫn phải có kế hoạch cụ thể của mình đối phó với biến đổi khí hậu. Trong điều kiện lạc quan nhất là các nước đồng tình với nhau bắt tay, vào năm 2020 sẽ cắt giảm khí thải 20-25% so với 2005 và tiến tới năm 2050 là khí thải xuống một nửa, thì ta hiểu nhiệt độ trái đất sẽ tăng không quá 20C.
Đó là kịch bản thích nghi dễ dàng nhất cho Việt Nam, vì Việt Nam sẽ có nhiều sự hợp tác quốc tế. Việt Nam cũng sẽ là nước được ưu tiên rất nhiều, vì ta không phải là nước phát thải nhiều khí gây hiệu ứng nhà kính. Đến nay, tính trung bình, tỉ lệ phát thải khí của Việt Nam là 1-2 tấn CO2/đầu người, thuộc nhóm thấp.
Với kịch bản bi quan là các bên không đạt được thỏa thuận, thiếu sự giúp đỡ của cộng đồng quốc tế, việc Việt Nam thích nghi với biến đổi khí hậu sẽ bị hạn chế. Nhưng điều đó không có nghĩa là ta không làm gì.