Buôn lậu hợp pháp
Trước đây, nhiều người mới chỉ biết đến Lạng Sơn là “thủ phủ” của hàng lậu. Tuy nhiên gần đây, do liên tục bị “đánh” nên dân buôn hàng lậu ở các khu vực quen thuộc như Tân Thanh, Hang Dơi… một mặt đã chuyển sang các cửa ngõ mới hoặc chuyển hẳn qua địa bàn mới như Móng Cái (Quảng Ninh), thậm chí lên tận Lào Cai. Trong đó, Lào Cai mặc dù nằm ở xa Hà Nội nhất nhưng nhờ có lợi thế về đường sắt, đường bộ nên đang nổi lên như một “chợ” buôn lậu mới.
Theo Ban chỉ đạo 127 của tỉnh Lào Cai, hiện nay trên địa bàn đang có rất nhiều tụ điểm làm ăn khác nhau của dân buôn lậu. Nhiều nơi, hoạt động buôn lậu khá bí mật, chỉ hoạt động về ban đêm nhưng lại có nơi ngang nhiên, công khai ngay giữa ban ngày như ở xung quanh khu vực cửa khẩu Lào Cai - TP Lào Cai.
Từ sớm tinh mơ, hàng trăm chiếc xe tải 5 - 7 tấn đã đổ về khu vực cửa khẩu Lào Cai, tập kết ở nhiều ngõ ngách khác nhau. Ông Dũng, chủ một nhà nghỉ, tiết lộ: đó là những xe lên chở hàng lậu về xuôi. Chỉ tay vào chiếc xe 12 chỗ treo biển “xe khách”, đậu ngay trước cửa, ông nói: “Nó ngụy trang là xe khách thôi, nhưng cả ngày không chở khách đâu. Nó chỉ đợi “cửu” đưa hàng về là lượn đi”.
Quả nhiên, từ trong các xe, hàng trăm cửu vạn nam nữ đủ cả được thả xuống khu quảng trường trước cửa khẩu. Một cửu vạn cho biết, phần lớn là dân ở dưới Phố Lu kéo lên để chở hàng lậu thuê. Phương tiện của họ là chiếc xe thồ, nhưng sau mỗi buổi, họ lại dắt về gửi ở khu hàng rào nằm ven con đường dẫn ra khu chợ tập kết hoa quả, nông sản chứ không đem theo xe ô tô hoặc đem về nhà.
Sau đó, các “cửu” lũ lượt đi bộ ra bãi tập kết xe thồ để nhận phương tiện rồi vội vã phi sang bên kia biên giới. Bên đó, cả núi hàng đã đợi sẵn. “Cửu” có nhiệm vụ xé lẻ hàng trăm kiện hàng, túi hàng lớn nhỏ, xếp lên xe thồ, rồi lại rồng rắn dắt về các điểm tập kết mà chủ đã giao hẹn sẵn.
Minh, một “cửu” ở tận Phố Ràng (Bảo Yên - Lào Cai) lên làm ăn cho biết, một ngày mỗi cửu có thể “chạy đi chạy lại” được khoảng 3 - 4 chuyến hàng như vậy. Đưa được hàng về tới bãi tập kết, xếp lên xe coi như “cửu” đã hoàn thành nhiệm vụ và được các chủ trả cho khoảng 50.000 - 80.000 đồng/người. Minh còn nói rằng, “cửu” mặc dù chỉ là dân bốc hàng thuê nhưng được đối đãi rất hậu vì họ là lực lượng chính để tuồn hàng lậu vào nội địa. Mặc dù không phải là dân biên giới nhưng có nhiều người như Minh vẫn được giúp làm thủ tục cư dân biên giới để hưởng chính sách biên mậu, giúp các chủ buôn thu gom được nhiều hàng lậu.
Ông Trần Vũ Hoàng, Chi cục trưởng Chi cục Hải quan cửa khẩu Lào Cai, thừa nhận, do hiện nay chúng ta đang áp dụng chính sách biên mậu. Theo đó một ngày, mỗi cư dân biên giới nếu mua lô hàng có trị giá dưới 2 triệu đồng thì sẽ không phải nộp thuế, nên tạo kẽ hở để các chủ buôn hàng lậu xé lẻ hàng, sau đó lợi dụng “cửu vạn”, cư dân biên giới đưa từ bên kia biên giới về Việt Nam. Đây là hình thức buôn lậu công khai, được hợp pháp hóa mà cơ quan chức năng không xử lý được. Bởi thế, cảnh buôn lậu ở Lào Cai mới nhộn nhịp như… đi hội. Mỗi ngày, hàng ngàn “cửu vạn” tham gia đội quân vận chuyển hàng lậu có nghĩa là hàng trăm tấn hàng lậu vào Việt Nam hợp pháp.
Khó chống buôn lậu
Tuy nhiên, việc lợi dụng chính sách biên mậu chỉ áp dụng với những mặt hàng được phép nhập khẩu, còn để “đánh” được những lô hàng lớn, đặc biệt là với các loại hàng cấm như pháo, dao kiếm, súng, nội tạng động vật, gia cầm… thì hầu như phải bí mật, chủ buôn lậu phải đi đường khác. Trong đó, theo ông Nguyễn Hoài Nam, Phó Chi cục trưởng Chi cục QLTT tỉnh Lào Cai thì có 2 “huyết mạch” mà dân buôn lậu ngầm thường hoạt động là dọc theo sông Hồng với một cung đường trải dài từ tận Bản Vược, Quang Kim (Bát Xát) về khu thương mại công nghiệp Kim Thành, “Gốc Nhót” thuộc phường Duyên Hải (TP Lào Cai) và chạy dọc sông Nậm Thi, đoạn từ khu Phố Tèo, Na Mo (TP Lào Cai) kéo dài về thôn Bản Quẩn, thôn Nậm Sò (Bản Phiệt, Bảo Thắng), Na Lốc (Mường Khương).
Ông Nam thừa nhận, tình hình buôn lậu trên địa bàn đang “nóng” lên vào dịp cuối năm. “Do hiện nay sông Hồng và sông Nậm Thi khô hạn nặng, nhiều đoạn có thể lội qua sông được nên dân buôn lậu càng có dịp để làm ăn. Các bao hàng được vác qua sông dễ dàng. Bởi vậy, việc mai phục, ngăn chặn gặp khó khăn hơn rất nhiều” - ông Nam nói.
Bà Nguyễn Thị Khang, Chi cục trưởng Chi cục Kiểm dịch động vật Lào Cai, cho biết thêm, hiện nay mặt hàng nhập lậu nổi lên trên địa bàn là nội tạng động vật và gia cầm. Tuy nhiên, các đối tượng buôn lậu tổ chức hoạt động rất chặt chẽ với các phương thức, thủ đoạn tinh vi. Thời điểm để các đối tượng buôn lậu hoạt động thường là ban đêm. Ở dọc bờ sông Nậm Thi, ngay đoạn Phố Tèo, Na Mo… dân buôn lậu còn dựng cả lán trại để chứa gà, heo lậu trước khi tìm cách đưa về xuôi.
“Ai cũng biết chắc đó là gà lậu. Thế nhưng khi chúng tôi đến kiểm tra, họ còn chỉ vào các lồng gà và lý sự rằng: “Các ông bà khẳng định rằng đây là gia cầm Trung Quốc nhập lậu thì thử kiểm tra xem chúng có kêu bằng tiếng… Trung Quốc không?”. Rồi đến buôn lậu heo sữa cũng vậy, mỗi ngày ùn ùn heo nái, heo con cũng lũ lượt về Việt Nam.
Sau khi hàng lậu đã tuồn được vào nội địa, thì đường vận chuyển hiệu quả hiện nay là theo đường sắt Hà Nội - Lào Cai, rồi đi sâu vào tận miền Trung, miền Nam. Theo tiết lộ của một nhân viên đường sắt thì hiện nay, tại các ga thuộc Yên Bái và Lào Cai, mỗi ngày mỗi ga cũng chỉ có vài chục đến vài trăm khách lên xuống, còn lại chủ yếu là dân buôn lậu và cửu vạn chở hàng thuê. Hầu như các chuyến tàu đều tràn ngập hàng, nhưng việc kiểm tra không dễ do buôn lậu đều có “bảo kê”, dùng chiêu thức hàng một nơi, người một nơi.
Ông Phan Bá Hùng, Chi cục trưởng Chi cục QLTT tỉnh Yên Bái, cho biết, trong năm 2009, trên tuyến đường sắt Yên Bái - Lào Cai, lực lượng quản lý thị trường đã bắt giữ 121 vụ buôn hàng lậu với trị giá gần 2,5 tỷ đồng.
Theo Chi cục QLTT tỉnh Lào Cai, từ đầu năm 2009 đến nay, chỉ riêng lực lượng quản lý thị trường Lào Cai đã bắt giữ hơn 100 vụ buôn bán, vận chuyển hàng lậu, với tổng giá trị trên 2,1 tỷ đồng. Hiện nay, các mặt hàng buôn lậu ở Lào Cai chủ yếu là hàng hóa có giá trị cao như khoáng sản, lá thuốc lá, phân bón, động vật, đồng phế liệu và các mặt hàng phục vụ sinh hoạt như nội tạng động vật, trứng và sản phẩm gia cầm…
Tuy nhiên, theo nhiều người thì những vụ buôn lậu bắt được cũng chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Còn trên thực tế, mỗi ngày, hàng chục tấn hàng nhập lậu vẫn đang ùn ùn đổ về xuôi, đặc biệt là trong những tháng cuối năm mà các cơ quan chức năng đã để “lọt lưới”.
Phúc Hậu